Điện Kremlin tại thủ đô Moskva, Nga. Ảnh: THX/TTXVN
Nhân viên văn phòng làm việc trong tình trạng mạng Internet bị chặn, thanh thiếu niên liên tục phải đổi VPN để truy cập các ứng dụng quen thuộc, còn tài xế taxi lúng túng tìm đường khi các dịch vụ định vị trực tuyến gián đoạn. Những hình ảnh này đang trở nên phổ biến tại nhiều thành phố lớn của Nga, phản ánh một chiến dịch siết chặt kiểm soát không gian mạng đang được Điện Kremlin đẩy mạnh.
Theo hãng tin Reuters, chính quyền Nga liên tục gây nhiễu Internet tại nhiều khu vực, đồng thời hạn chế các ứng dụng nhắn tin phổ biến như Telegram và WhatsApp, cũng như gỡ bỏ hàng loạt dịch vụ mạng riêng ảo (VPN) - công cụ giúp người dùng vượt qua các lệnh chặn truy cập. Trong suốt tuần qua, Internet di động đã bị gián đoạn hoàn toàn mỗi ngày tại một số khu vực ở trung tâm Moskva, St Petersburg và các đô thị lớn khác.
Người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov xác nhận rằng các biện pháp này đang được triển khai. Ông cho biết một phần nguyên nhân là do một số công ty nước ngoài không tuân thủ luật pháp Nga, đồng thời nhấn mạnh yếu tố an ninh liên quan đến mối đe dọa từ các thiết bị bay không người lái của Ukraine, vốn có thể sử dụng mạng di động để hỗ trợ định vị.
Đáng chú ý, trong bối cảnh chiến sự chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, ngày 19/3/2026, ông Peskov cũng cho biết Nga kỳ vọng các cuộc đàm phán ba bên về vấn đề Ukraine sẽ sớm được nối lại khi các bên thống nhất được lịch làm việc, đặc biệt là khi phía Mỹ có thể dành thêm sự chú ý cho tiến trình này. Hãng tin RIA Novosti của Nga dẫn lời ông Peskov giải thích việc tạm dừng đàm phán hiện nay xuất phát từ những lý do khách quan.
Học hỏi mô hình Trung Quốc và Iran
Hai nguồn tin Nga am hiểu vấn đề cho biết Moscow đã nghiên cứu kinh nghiệm của các quốc gia như Trung Quốc và Iran, đồng thời giao nhiệm vụ cho các cơ quan chức năng xây dựng hệ thống có thể chặn diện rộng Internet, cả mạng di động lẫn cố định, trong khi vẫn kiểm soát chặt chẽ các kênh liên lạc trực tuyến.
Sau khi phát động chiến dịch quân sự tại Ukraine năm 2022, Nga đã ban hành nhiều đạo luật bị đánh giá là khắt khe nhất kể từ thời Liên Xô, tăng cường kiểm duyệt và mở rộng quyền lực cho FSB. Năm nay, các biện pháp an ninh tiếp tục được siết chặt.
Trong một cuộc họp của FSB vào cuối tháng 2, Tổng thống Putin đã yêu cầu cơ quan này tăng cường chống khủng bố, bao gồm cả các cuộc tấn công từ Ukraine, đồng thời củng cố kiểm soát không gian thông tin và kỹ thuật số.
Phía Điện Kremlin khẳng định mọi biện pháp đều hợp pháp và nhằm đảm bảo an ninh quốc gia trong bối cảnh xung đột với phương Tây. Một số quan chức Nga cũng bác bỏ cáo buộc cho rằng đây là hành động đàn áp, cho rằng các biện pháp là cần thiết để bảo vệ sự đoàn kết trước những nỗ lực gây bất ổn từ bên ngoài.
Nhắm vào Telegram và WhatsApp
Trong những tuần gần đây, chiến dịch này tiếp tục được mở rộng, đặc biệt tại Moscow, khi chính quyền siết chặt với cả Telegram – ứng dụng có hơn 1 tỷ người dùng – và WhatsApp. Telegram đã bị làm chậm tốc độ hoạt động, đồng thời nhà sáng lập Pavel Durov bị điều tra trong một vụ án liên quan đến cáo buộc khủng bố.
Giới chức Nga cho rằng Telegram đã bị các cơ quan tình báo Ukraine và NATO xâm nhập, dẫn đến tổn thất cho quân đội Nga. Tuy nhiên, Telegram bác bỏ cáo buộc này và cho rằng chính quyền đang tìm cách buộc người dân chuyển sang sử dụng ứng dụng nhắn tin nội địa MAX.
Trong khi đó, WhatsApp đã bị chặn hoàn toàn do không tuân thủ luật địa phương. Công ty mẹ Meta chỉ trích động thái này là bước lùi đối với an ninh thông tin của người dân Nga.