Con tàu di chuyển qua eo biển Hormuz. Ảnh tư liệu: AA/TTXVN
Theo phóng viên TTXVN tại Trung Đông, ngày 23/6, Iran và Oman tái khẳng định cam kết bảo đảm hoạt động vận tải thương mại an toàn và không thu phí qua eo biển Hormuz, trong bối cảnh hai nước tiến hành các cuộc tham vấn tại thủ đô Muscat về cơ chế quản lý tuyến hàng hải chiến lược này sau khi Mỹ và Iran đạt được thỏa thuận khung nhằm chấm dứt xung đột.
Tuyên bố được đưa ra sau cuộc gặp giữa Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi và Ngoại trưởng Oman Badr Albusaidi. Theo Ngoại trưởng Oman, hai bên nhất trí tôn trọng luật pháp quốc tế và bảo đảm quyền tự do, an toàn hàng hải đối với các tàu thương mại đi qua Eo biển Hormuz.
Theo hãng thông tấn Oman, các cuộc thảo luận tập trung vào những nội dung liên quan đến việc thực thi thỏa thuận giữa Iran và Mỹ, trong đó vấn đề bảo đảm an ninh và duy trì hoạt động thông suốt tại eo biển Hormuz được xem là một trong những nội dung trọng tâm. Hai bên cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tận dụng động lực ngoại giao hiện nay để thúc đẩy hòa bình, giảm căng thẳng và củng cố ổn định khu vực.
Cuộc gặp tại Muscat diễn ra ngay sau vòng đàm phán kéo dài 18 giờ tại Thụy Sĩ giữa các đại diện Mỹ và Iran dưới sự trung gian của Qatar và Pakistan nhằm thảo luận các biện pháp thực thi Bản ghi nhớ Islamabad vừa được ký kết. Theo các nguồn tin ngoại giao, các bên đã nhất trí thành lập một cơ chế phối hợp ba bên gồm Mỹ, Iran và Liban nhằm giám sát việc thực hiện các cam kết ngừng các hoạt động quân sự liên quan đến Liban. Theo các điều khoản được công bố trước đó, Bản ghi nhớ Islamabad mở ra giai đoạn đàm phán kéo dài 60 ngày giữa Washington và Tehran nhằm giải quyết các bất đồng còn tồn tại liên quan đến chương trình hạt nhân Iran, kho dự trữ urani làm giàu và các vấn đề an ninh khu vực. Thỏa thuận cũng bao gồm cam kết bảo đảm hoạt động hàng hải an toàn tại eo biển Hormuz, chấm dứt các hoạt động quân sự trên nhiều mặt trận và dỡ bỏ phong tỏa hải quân của Mỹ đối với Iran.
Trước đó, truyền thông Iran dẫn lời ông Mohammad Bagher Ghalibaf, Trưởng phái đoàn đàm phán của Iran sau khi trở về từ các cuộc đàm phán tại Thụy Sĩ, tuyên bố rằng eo biển Hormuz sẽ do Tehran quản lý. Chủ tịch Quốc hội Iran khẳng định eo biển Hormuz sẽ không bao giờ trở lại các điều kiện trước chiến tranh "và sẽ do Cộng hòa Hồi giáo Iran quản lý, phù hợp với luật pháp quốc tế".
Trong khi đó, theo phóng viên TTXVN tại Washington, phát biểu với báo giới tại Nhà Trắng ngày 22/6, Tổng thống Mỹ Donald Trump khẳng định nước này vẫn duy trì quyền kiểm soát tình hình an ninh tại eo biển Hormuz. Theo ông Trump, việc dỡ bỏ cơ chế phong tỏa hàng hải đối với Iran là một phần của tiến trình ngoại giao hiện nay, song Mỹ vẫn duy trì đầy đủ năng lực để tái áp đặt các biện pháp kiểm soát trong khoảng 30 phút nếu Tehran không tuân thủ các cam kết đã đạt được. Ông Trump cũng khẳng định khuôn khổ thỏa thuận hiện nay với Iran sẽ ngăn chặn Tehran tiến tới sở hữu vũ khí hạt nhân, đồng thời cho rằng cơ chế mới khác biệt đáng kể so với Kế hoạch Hành động Toàn diện Chung (JCPOA) được ký năm 2015 dưới thời cựu Tổng thống Barack Obama.
Những phát biểu trên được đưa ra sau khi Mỹ và Iran hoàn tất vòng đàm phán đầu tiên tại Thụy Sĩ nhằm triển khai bản ghi nhớ được ký kết tuần trước. Các cuộc thương lượng hiện tập trung vào chương trình hạt nhân của Iran, việc nới lỏng một số biện pháp trừng phạt, an ninh khu vực và bảo đảm tự do hàng hải qua Eo biển Hormuz.
Eo biển Hormuz là tuyến vận tải năng lượng chiến lược của thế giới, nơi khoảng 20% lượng dầu thương mại toàn cầu được vận chuyển qua mỗi ngày. Vì vậy, mọi diễn biến liên quan đến an ninh tại khu vực này đều được thị trường năng lượng và cộng đồng quốc tế đặc biệt quan tâm. Việc Iran và Oman tái khẳng định cam kết bảo đảm tự do hàng hải được giới quan sát đánh giá là tín hiệu tích cực đối với thị trường năng lượng quốc tế sau giai đoạn căng thẳng kéo dài tại khu vực Vịnh Péc-xích thời gian qua.