Nhân viên y tế tại bệnh viện đa khoa ở Rwampara, CHDC Congo. Ảnh: THX/TTXVN
Trong tuyên bố đưa ra tại Hội nghị thượng đỉnh G7 đang diễn ra tại Pháp, các nhà lãnh đạo nhấn mạnh sự cần thiết của một phản ứng mạnh mẽ và đồng bộ để giảm thiểu các nguy cơ đối với an ninh y tế. Theo đó, việc kiểm soát dịch bệnh phụ thuộc vào các biện pháp như truy vết tiếp xúc, phòng ngừa lây nhiễm, cách ly, xét nghiệm, tăng cường giám sát tại khu vực biên giới và nâng cao nhận thức cộng đồng.
G7 đưa ra thông điệp trên trong bối cảnh dịch Ebola bùng phát tại đông CHDC Congo tiếp tục diễn biến phức tạp. Phóng viên TTXVN tại châu Phi dẫn số liệu mới nhất từ Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) châu Phi cho biết, tính đến thời điểm hiện tại, dịch Ebola đã ghi nhận tổng cộng 827 ca nhiễm và 194 ca tử vong tại hai quốc gia CHDC Congo và Uganda. Các cơ sở điều trị tại tỉnh Ituri (CHDC Congo) đang trong tình trạng quá tải, trong khi những hạn chế về xét nghiệm, giám sát và truy vết khiến giới chuyên môn lo ngại dịch có thể lớn hơn nhiều so với con số chính thức.
Tổ chức Bác sĩ không biên giới (MSF) cảnh báo sau một tháng, dịch bệnh đang diễn biến nhanh hơn khả năng ứng phó hiện nay. Theo các tổ chức nhân đạo, nỗ lực ứng phó đang gặp nhiều trở ngại. Số lượng trung tâm điều trị còn hạn chế, trong khi nhiều cộng đồng địa phương vẫn phản đối hoặc chưa hợp tác đầy đủ với các biện pháp phòng chống dịch. Các bác sĩ tuyến đầu cho biết nhiều bệnh nhân tới bệnh viện khi đã ở giai đoạn muộn, không nằm trong danh sách người tiếp xúc được theo dõi trước đó, trong khi năng lực xét nghiệm vẫn là mắt xích yếu dù đã được tăng cường. Tại một số khu vực, bộ xét nghiệm di động dành riêng cho chủng Bundibugyo đã được triển khai, nhưng nhiều cộng đồng vẫn khó tiếp cận, còn thời gian chờ kết quả xét nghiệm ở nhiều cơ sở vẫn bị kéo dài. Bên cạnh những thách thức về chuyên môn, xung đột kéo dài và tình trạng bất ổn an ninh tại miền Đông CHDC Congo cũng gây khó khăn cho công tác tuyên truyền, truy vết và điều trị bệnh nhân.
Tổng Giám đốc CDC châu Phi, ông Jean Kaseya, cảnh báo rằng công tác chống dịch đang diễn ra trong "một môi trường hoạt động khó khăn". Ông nhấn mạnh dịch bệnh hiện đã lan rộng ra 31 khu vực y tế tại CHDC Congo và một huyện tại Uganda, trong khi sự bất ổn về an ninh, hệ thống y tế yếu kém và sự di chuyển dân cư mạnh mẽ đã làm phức tạp hóa quá trình giám sát, truy vết tiếp xúc và vận chuyển mẫu bệnh phẩm. Trong khi đó, ông Bruno Michon, Giám đốc điều hành Hiệp hội Chữ thập đỏ và Trăng lưỡi liềm đỏ quốc tế tại miền Đông của CHDC Congo, cho biết dịch bệnh hiện vẫn chưa đạt đỉnh và có thể kéo dài tới một năm trước khi được kiểm soát hoàn toàn.
Trong bối cảnh nguy cơ dịch kéo dài vẫn ở mức cao, ngày 16/6, các nhà lãnh đạo và giới chức y tế châu Phi đã nhóm họp cấp cao để thảo luận về các biện pháp ngăn chặn dịch bệnh Ebola đang diễn biến phức tạp tại CHDC Congo và Uganda, đồng thời công bố các cam kết tài chính quan trọng nhằm hỗ trợ công tác ứng phó trên toàn lục địa.
Tổng thống Nam Phi Cyril Ramaphosa, trong vai trò người đi đầu trong Liên minh châu Phi (AU) về công tác chuẩn bị, phòng ngừa và ứng phó đại dịch, thông báo Nam Phi tăng cam kết hỗ trợ lên mức 13,5 triệu USD. Tổng thống Ramaphosa kêu gọi các nhà lãnh đạo chính trị tạo điều kiện thuận lợi cho các hành lang an toàn vận chuyển hàng hóa, đồng thời thúc đẩy đầu tư vào sản xuất dược phẩm và cơ chế mua sắm chung tại châu Phi.
Cùng ngày, Tổng thống Zimbabwe Emmerson Mnangagwa cũng tuyên bố nước này sẽ đóng góp 1 triệu USD cho CDC châu Phi nhằm ngăn chặn sự lây lan của dịch bệnh. Mặc dù Zimbabwe chưa ghi nhận ca nhiễm nào, nước này vẫn đang duy trì tình trạng cảnh giác cao độ và kích hoạt kế hoạch ứng phó toàn diện.
Để ứng phó với tình hình, CDC châu Phi và Tổ chức y tế thế giới (WHO) đã xây dựng kế hoạch chung với nhu cầu tài chính khoảng 518 triệu USD. Tuy nhiên, hai cơ quan này cảnh báo chi phí có thể tăng vọt nếu cộng đồng quốc tế không hành động sớm. CDC châu Phi cho biết nếu không huy động được nguồn lực cần thiết trong vòng 4 tuần tới, kinh phí ứng phó có thể tăng lên 1,5 tỷ USD và sau đó lên tới 7,5 tỷ USD trong trường hợp dịch tiếp tục lan rộng.
Ebola là một bệnh sốt xuất huyết do virus gây ra, có khả năng lây truyền cao qua tiếp xúc trực tiếp với máu, dịch cơ thể hoặc các vật dụng nhiễm bẩn của người bệnh. Chủng Bundibugyo từng được xác định là một trong những chủng virus nguy hiểm gây dịch tại khu vực Trung Phi. Trong bối cảnh chủng Bundibugyo hiện chưa có vaccine hay thuốc điều trị đặc hiệu, CDC châu Phi kêu gọi các quốc gia khu vực đẩy mạnh năng lực sản xuất vaccine, thuốc điều trị và các sản phẩm y tế thiết yếu trong nước nhằm giảm phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài. Phát biểu tại Triển lãm và Hội nghị Y tế châu Phi 2026 (Africa Health ExCon 2026) diễn ra tại Cairo (Ai Cập), người đứng đầu CDC châu Phi lưu ý rằng đợt bùng phát Ebola hiện nay một lần nữa cho thấy những hạn chế của chuỗi cung ứng y tế trên lục địa, đồng thời nhấn mạnh việc tăng cường năng lực sản xuất nội địa là yếu tố quan trọng để nâng cao khả năng ứng phó với các dịch bệnh trong tương lai. Bên cạnh đó, ông cũng khuyến khích các quốc gia áp dụng rộng rãi Cơ chế Mua sắm tập trung châu Phi (APPM), được thiết kế nhằm đơn giản hóa quy trình mua sắm và nâng cao khả năng tiếp cận các nguồn cung phục vụ ứng phó dịch bệnh trên toàn lục địa.
Trong thời gian chờ vaccine, Tổng Giám đốc CDC châu Phi nhấn mạnh các biện pháp y tế công cộng như phát hiện sớm, cách ly kịp thời và tăng cường sự tham gia của cộng đồng vẫn là ưu tiên hàng đầu để kiểm soát dịch bệnh. Ông đồng thời kêu gọi các nước tránh áp đặt những hạn chế không cần thiết đối với thương mại và đi lại, đồng thời bảo đảm các hành lang nhân đạo tiếp tục hoạt động phục vụ công tác y tế. Ông Kaseya cảnh báo đợt bùng phát dịch Ebola hiện nay tại CHDC Congo có nguy cơ trở thành cuộc khủng hoảng y tế nghiêm trọng nhất từ trước đến nay nếu những hạn chế trong công tác ứng phó dịch bệnh không được khắc phục kịp thời.
Giới chuyên gia cảnh báo nếu không nhanh chóng tăng cường năng lực y tế, mở rộng truy vết và huy động nguồn tài chính quốc tế, đợt bùng phát dịch Ebola hiện nay tại CHDC Congo có thể trở thành một trong những cuộc khủng hoảng y tế cộng đồng lớn nhất mà châu Phi phải đối mặt trong nhiều năm qua.