Bồi thẩm đoàn xác định Meta và Google đã bất cẩn trong thiết kế hoặc vận hành mạng xã hội, gây tổn hại cho nguyên đơn. Ảnh: ABC News
Một bồi thẩm đoàn tại Los Angeles đã kết luận công ty Google thuộc tập đoàn Alphabet và Meta (công ty mẹ của YouTube, Instagram...) phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong một phiên tòa dân sự mang tính bước ngoặt liên quan đến tình trạng nghiện mạng xã hội ở giới trẻ.
Các nhà vận động và các bậc phụ huynh - những người cho rằng việc sử dụng mạng xã hội đã gây tổn hại đến con cái họ, trong một số trường hợp dẫn đến rối loạn ăn uống, tự gây thương tích hoặc tự tử – đã hoan nghênh phán quyết này bên ngoài tòa án.
Quyết định của bồi thẩm đoàn được đưa ra hôm 25/3 (theo giờ địa phương), sau một vụ kiện trong đó nhóm luật sư của nguyên đơn lập luận rằng các công ty phải chịu trách nhiệm pháp lý đối với thiết kế gây nghiện của nền tảng của họ.
Phiên tòa xoay quanh điều gì?
Nguyên đơn trong vụ án là một phụ nữ 20 tuổi, được xác định trong hồ sơ của Tòa Thượng thẩm California tại Los Angeles chỉ bằng chữ viết tắt KGM. Các luật sư gọi cô là Kaley.
KGM đã làm chứng vào tháng 2, cho biết việc sử dụng mạng xã hội từ khi còn nhỏ đã kích hoạt chứng nghiện công nghệ của cô, đồng thời làm trầm trọng thêm tình trạng trầm cảm và ý nghĩ tự sát. Cô nói mình đã phát triển chứng rối loạn nhận thức hình thể (body dysmorphia) – một tình trạng lâm sàng được bác sĩ chẩn đoán – do sử dụng mạng xã hội.
Phiên tòa bắt đầu với phần trình bày mở đầu vào ngày 9/2, và các cuộc nghị án kéo dài hơn 40 giờ.
Google và Meta – công ty mẹ của các nền tảng mạng xã hội Facebook và Instagram – là hai bị đơn còn lại trong vụ kiện.
Trước đó vào cuối tháng 1, TikTok và công ty mẹ của Snapchat là Snap Inc đã đạt thỏa thuận dàn xếp phần liên quan của họ trong vụ án. Chi tiết các thỏa thuận này không được công bố.
Nguyên đơn nói gì trước tòa?
KGM cho biết cô bắt đầu sử dụng YouTube từ năm 6 tuổi và Instagram từ năm 9 tuổi. Khi kết thúc bậc tiểu học, cô đã đăng tải 284 video lên YouTube.
Nguyên đơn nói trước tòa: “Tôi ngừng tương tác với gia đình vì dành toàn bộ thời gian cho mạng xã hội”. Cô cho biết mình bắt đầu bị lo âu và trầm cảm từ năm 10 tuổi, và sau đó được chẩn đoán mắc cả hai tình trạng này.
Cô cũng thừa nhận từng “mua” lượt thích thông qua một nền tảng, nơi cô có thể thích ảnh của người khác để đổi lại việc nhận được nhiều lượt thích. “Điều đó khiến tôi trông có vẻ nổi tiếng”, cô nói.
KGM cho biết một số tính năng – mà các luật sư lập luận là được thiết kế có chủ đích để gây nghiện – như thông báo, mang lại cho cô cảm giác “hưng phấn”. Cô đôi khi vào nhà vệ sinh ở trường chỉ để kiểm tra thông báo.
Nguyên đơn cũng cho biết cô sử dụng các bộ lọc của Instagram – vốn thay đổi diện mạo – cho gần như tất cả ảnh của mình. Cô nói rằng trước khi dùng mạng xã hội và bộ lọc, cô chưa từng trải qua những cảm xúc tiêu cực liên quan đến chứng rối loạn nhận thức hình thể.
Victoria Burke, một nhà trị liệu từng làm việc với nguyên đơn trong 6 tháng vào năm 2019, cũng làm chứng rằng mạng xã hội và cảm nhận bản thân của KGM có mối liên hệ chặt chẽ, và những gì xảy ra trên mạng ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe tinh thần của cô.
Meta và Google lập luận ra sao?
Trong khi phía nguyên đơn cho rằng KGM là người dùng dễ bị tổn thương và bị các nền tảng “khai thác”, luật sư của Meta và YouTube (thuộc Google) lập luận rằng cô tìm đến các nền tảng này như một cách đối phó hoặc trốn tránh các vấn đề tâm lý đã tồn tại từ trước.
Meta cho rằng những khó khăn của KGM đã bắt đầu trước khi cô sử dụng mạng xã hội.
Luật sư của Meta, Paul Schmidt, cho biết câu hỏi cốt lõi là liệu các nền tảng mạng xã hội của công ty có phải là yếu tố quan trọng gây ra các vấn đề tâm lý của nguyên đơn hay không.
Trong phiên tòa, luật sư Meta Phyllis Jones đã trình chiếu các tin nhắn và bài đăng Instagram, trong đó KGM nói về tình trạng tâm lý và mối quan hệ căng thẳng với mẹ. Các video do KGM quay cảnh mẹ la mắng cô cũng được trình chiếu. Nguyên đơn thừa nhận mối quan hệ của họ là khó khăn. Hiện cô vẫn sống cùng mẹ và làm nhân viên mua sắm cá nhân tại Walmart.
Kết luận của bồi thẩm đoàn
Bồi thẩm đoàn xác định Meta đã có hành vi bất cẩn trong thiết kế hoặc vận hành Instagram.
Họ cho rằng sự bất cẩn này là “yếu tố quan trọng” gây tổn hại cho nguyên đơn, đồng thời Meta phải chịu trách nhiệm vì không cảnh báo đầy đủ về những nguy cơ khi sử dụng Instagram.
Tương tự, bồi thẩm đoàn cũng kết luận Google đã bất cẩn trong thiết kế hoặc vận hành YouTube, và sự bất cẩn này cũng là yếu tố quan trọng gây hại cho nguyên đơn. Google cũng bị xác định là không cảnh báo đầy đủ về rủi ro của nền tảng.
Đa số bồi thẩm viên đồng ý với các kết luận và quyết định bồi thường 3 triệu USD thiệt hại cho nguyên đơn.
Sau đó, họ đề xuất thêm 3 triệu USD tiền phạt mang tính trừng phạt, sau khi cho rằng các công ty đã hành động với ác ý, áp bức hoặc gian lận trong việc gây hại cho trẻ em sử dụng nền tảng của mình.
Meta sẽ chịu 70% tổng số tiền, phần còn lại thuộc về Google.
Thẩm phán sẽ là người đưa ra quyết định cuối cùng về mức bồi thường, và hiện vẫn chưa có phán quyết chính thức cũng như thời điểm công bố.
Phản ứng của Meta và Google
Meta và Google đã ra tuyên bố phản đối phán quyết và cho biết sẽ xem xét các lựa chọn pháp lý, bao gồm việc kháng cáo.
Người phát ngôn của Google, Jose Castaneda, cho rằng phán quyết đã “hiểu sai về YouTube”, mô tả đây là “một nền tảng phát trực tuyến được xây dựng có trách nhiệm, không phải mạng xã hội”.
Phía Meta cũng cho rằng sức khỏe tâm thần của thanh thiếu niên là vấn đề “cực kỳ phức tạp và không thể quy cho một ứng dụng duy nhất”.
Ngay trước phán quyết trong vụ KGM, một bồi thẩm đoàn khác tại New Mexico đã xác định Meta cố ý gây tổn hại đến sức khỏe tâm thần của trẻ em và che giấu những gì họ biết về tình trạng bóc lột tình dục trẻ em trên nền tảng.
Đây là vụ xét xử đầu tiên mà bồi thẩm đoàn kết luận Meta phải chịu trách nhiệm pháp lý cho các hoạt động trên nền tảng của mình. Vụ kiện được Tổng chưởng lý bang New Mexico khởi kiện vào tháng 12/2023.
Bồi thẩm đoàn xác định có hàng nghìn vi phạm, mỗi vi phạm bị phạt 5.000 USD, tổng cộng lên tới 375 triệu USD – dù vẫn thấp hơn nhiều so với mức mà bên công tố yêu cầu.
Trong những năm gần đây, hơn 40 tổng chưởng lý bang tại Mỹ đã đệ đơn kiện Meta ở cả cấp liên bang và bang, cáo buộc công ty góp phần gây ra khủng hoảng sức khỏe tâm thần ở giới trẻ bằng cách cố ý thiết kế các tính năng gây nghiện trên Facebook và Instagram.