Quan hệ cộng sinh giữa pháo binh và UAV trong xung đột Nga - Ukraine

Thoạt nhìn, sự thay đổi này cho thấy cả Nga và Ukraine đã chuyển từ pháo binh truyền thống sang sử dụng UAV hiện đại để tạo hỏa lực. Nhưng trên thực tế, UAV không thể thay thế hỏa lực của pháo binh, vốn vẫn là yếu tố then chốt trong các hoạt động tác chiến của Nga và Ukraine.

Theo Forbes (Mỹ), sự chuyển dịch này không phải vì UAV vượt trội hơn pháo binh mà bởi chúng đã khiến pháo binh khó phát huy hiệu quả hơn nhiều. Cả hai bên đều tận dụng UAV để trinh sát, phát hiện và chỉ thị mục tiêu là khẩu đội pháo đối phương, buộc lực lượng pháo binh phải thay đổi chiến thuật nhằm bảo toàn lực lượng và duy trì năng lực hỏa lực.

Tầm quan trọng của pháo binh đối với chiến trường hiện đại

Mặc dù ngày càng phổ biến, UAV vẫn phải đối mặt với một số hạn chế như khả năng mang tải, thời lượng pin, năng lực cơ động và tốc độ bay. Do đó, nhiều thiết bị bay không người lái thiếu tải trọng cần thiết để phá hủy các phương tiện bọc thép và những mục tiêu kiên cố khác.

Thiết bị bay không người lái cũng dễ bị ảnh hưởng bởi thời tiết, địa hình và chiến tranh điện tử. Ngoài ra, hầu hết các hoạt động của thiết bị bay không người lái vẫn dựa vào một người điều khiển duy nhất, khiến việc phối hợp các cuộc tấn công quy mô lớn liên quan đến nhiều hệ thống trở nên khó khăn.

Do đó, thiết bị bay không người lái và pháo binh thường được sử dụng kết hợp chứ không phải thay thế cho nhau. UAV xác định mục tiêu, sau đó pháo binh mới gây ra thiệt hại. Bộ Quốc phòng Nga đã đăng tải các video cho thấy đơn vị pháo binh tấn công vị trí của Ukraine được xác định bởi thiết bị bay không người lái. Một số đơn vị của Ukraine cũng đã đăng tải các video tương tự trên mạng xã hội phản ánh màn kết hợp giữa thiết bị bay không người lái và pháo binh.

Pháo binh cũng thực hiện các chức năng mà thiết bị bay không người lái khó có thể sao chép. Đó là những hoạt động tấn công đòi hỏi khả năng trấn áp vị trí của kẻ thù, vô hiệu hóa cứ điểm phòng thủ và định hình chiến trường trước khi tấn công.

Một khẩu đội pháo có thể duy trì hỏa lực trên khu vực rộng lớn và tấn công nhiều mục tiêu cùng một lúc. Hơn nữa, đạn pháo có thể xuyên qua cây cối và các công trình nhẹ trước khi phát nổ, cho phép chúng tấn công mục tiêu mà thiết bị bay không người lái khó tiếp cận. Ngoài ra, pháo binh còn cần thiết để trấn áp chuyển động của kẻ thù, làm gián đoạn chỉ huy và kiểm soát, suy yếu hậu cần buộc các đơn vị phải ẩn nấp trong thời gian dài.

Triển khai pháo binh trong môi trường UAV

Trong lịch sử, các đơn vị pháo binh thường sử dụng phương pháp bắn rồi rút lui, trong đó lựu pháo thực hiện nhiệm vụ bắn rồi di chuyển đến vị trí khác trước khi hệ thống phản công của đối phương kịp phản ứng. Thiết bị bay không người lái đã đẩy nhanh quá trình này.

Chiến trường hiện nay tràn ngập UAV trinh sát tìm kiếm vị trí pháo binh. Khi một đơn vị pháo binh được phát hiện, thiết bị bay không người lái có thể chỉ đạo hỏa lực pháo binh, dẫn đường cho đạn dược hoặc tiến hành ném bom. Những cải tiến về quang học, hình ảnh nhiệt và xử lý hình ảnh khiến các đơn vị pháo binh ngày càng khó ẩn nấp trong thời gian dài. Do đó, tính cơ động, khả năng ẩn nấp và di chuyển nhanh chóng đã trở nên cực kỳ quan trọng đối với khả năng sống sót của pháo binh.

Các đơn vị pháo binh Nga và Ukraine đều đã thích nghi bằng cách kết hợp khả năng ngụy trang với năng lực di chuyển nhanh chóng. Trong nhiều trường hợp, pháo tự hành vẫn được giấu kín ở các vị trí an toàn cho đến khi nhận lệnh hỗ trợ nhiệm vụ hỏa lực. Sau đó, chúng di chuyển đến vị trí bắn được chuẩn bị sẵn, nhanh chóng bắn một số loạt đạn và ngay lập tức di chuyển đến vị trí khác.

Video do Bộ Quốc phòng Nga công bố cho thấy các kíp pháo binh triển khai binh sĩ trang bị súng ngắn để theo dõi UAV trong khi pháo khai hỏa. Ukraine cũng áp dụng biện pháp tương tự, dựa vào khả năng ngụy trang, vị trí bắn phân tán và khả năng di chuyển nhanh chóng để giảm thiểu nguy cơ bị tấn công.

Các đơn vị pháo binh cũng không còn đóng quân gần tiền tuyến, họ hoạt động từ các khu vực phía sau, nằm ngoài tầm bắn của nhiều UAV đối phương. Khi cần hỗ trợ, họ tiến lên, dừng lại một lát để bắn, rồi tiếp tục di chuyển. Các đơn vị pháo binh Ukraine ngày càng bố trí pháo xa tiền tuyến hơn khi phạm vi hoạt động của UAV Nga mở rộng, trong khi các đơn vị Nga cũng áp dụng các biện pháp tương tự.

Những điều chỉnh này đã làm giảm lượng hỏa lực pháo binh mà cả hai bên có thể duy trì. Ở giai đoạn đầu cuộc chiến, Nga và Ukraine thường dựa vào các cuộc oanh tạc pháo binh kéo dài với lượng đạn dược lớn. Ngày nay, mỗi phát đạn bắn ra đều làm tăng nguy cơ bị phát hiện. Do đó, các đơn vị pháo binh dành ít thời gian ở vị trí bắn và thường bắn ít đạn hơn trước khi di chuyển. Ngay cả với những điều chỉnh này, pháo binh vẫn rất dễ bị tổn thương. Một sĩ quan Ukraine cho biết các khẩu pháo trên chiến trường thường bị phát hiện và trở thành mục tiêu chỉ sau vài ngày khai hỏa.

Sự tiến hóa của pháo binh

Pháo binh tiếp tục đóng vai trò quan trọng trên chiến trường Nga - Ukraine. Thiết bị bay không người lái đã tận dụng được những tiến bộ trong công nghệ thương mại giúp chúng phát triển với tốc độ nhanh chóng. Mặt khác, pháo binh lại phát triển chậm hơn. Kết quả là, cả Nga và Ukraine chủ yếu thích nghi thông qua thay đổi về chiến thuật thay vì trang thiết bị mới.

Đồng thời, Nga và Ukraine cũng đã tìm thêm các phương pháp để duy trì hỏa lực. Nga đã mở rộng việc sử dụng bom lượn dẫn đường để đạt được hiệu quả từng chỉ dành cho pháo binh.

Pháo binh không biến mất khỏi chiến trường Nga - Ukraine. Thay vào đó, nó đang thích nghi với môi trường đe dọa mới. Thiết bị bay không người lái đã khiến việc sử dụng pháo binh trở nên khó khăn hơn, nhưng chúng không thay thế được nhu cầu về hỏa lực quy mô lớn, liên tục. Bài học từ chiến trường Ukraine không phải là thiết bị bay không người lái đang thay thế pháo binh, mà là pháo binh phải tiến hóa để tồn tại.