Ngày 7/8/2026, tại thành phố Mecca, Thái tử Saudi Arabia Mohammed bin Salman (giữa, phía trước) cùng Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif (phải) và Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan đã ký hiệp định phòng thủ giữa ba nước. Ảnh: AA/TTXVN
Theo truyền thông quốc tế ngày 25/8, Thứ trưởng Ngoại giao Bangladesh Humayun Kabir cho biết Dhaka đang xem xét tích cực khả năng tham gia Hiệp ước Mecca, thỏa thuận phòng thủ chung được ba nước ký kết vừa qua.
Ông Kabir cho rằng việc Bangladesh cân nhắc tham gia một cơ chế an ninh giữa các quốc gia Hồi giáo ở Trung Đông không phải điều bất thường. Theo ông, các bên đang mời giới lãnh đạo Bangladesh, đặc biệt là Thủ tướng Tarique Rahman, tham gia thỏa thuận. Một nguồn tin tại Bộ Ngoại giao Bangladesh xác nhận Saudi Arabia đã gửi lời mời tới Dhaka, nhưng không cho biết đề nghị được đưa ra vào thời điểm nào.
Saudi Arabia, Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan, ba quốc gia có đa số dân theo Hồi giáo Sunni, ký thỏa thuận tại thánh địa Mecca trong bối cảnh căng thẳng khu vực gia tăng. Hiệp ước được xây dựng theo nguyên tắc phòng thủ tập thể của NATO, trong đó một cuộc tấn công vũ trang nhằm vào bất kỳ thành viên nào cũng được coi là hành động nhằm vào toàn bộ khối. Thổ Nhĩ Kỳ cho biết thỏa thuận với Pakistan và Saudi Arabia vẫn để ngỏ khả năng kết nạp thêm thành viên.
Đại sứ quán Saudi Arabia, Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan tại Bangladesh chưa bình luận về tuyên bố của ông Kabir.
Phép thử với chính sách đối ngoại Bangladesh
Giới phân tích nhận định việc gia nhập một liên minh quân sự sẽ đặt chính sách đối ngoại lâu nay của Bangladesh trước phép thử lớn. Dhaka trước đây chủ trương tránh đứng về các phe đối đầu địa chính trị nhằm thu hút đầu tư, mở rộng xuất khẩu và duy trì quan hệ kinh tế với nhiều cường quốc cạnh tranh nhau.
Nền kinh tế Bangladesh phụ thuộc nhiều vào xuất khẩu hàng may mặc, chủ yếu sang Anh, Liên minh châu Âu và Mỹ. Kiều hối từ hàng triệu lao động Bangladesh ở nước ngoài, phần lớn làm việc tại Trung Đông, cũng là một nguồn ngoại tệ quan trọng.
Nhà phân tích địa chính trị Kollol Kibria cảnh báo tư cách thành viên chính thức của một liên minh quân sự có thể làm phức tạp quan hệ của Bangladesh không chỉ với Ấn Độ mà còn với Trung Quốc, Iran, Nhật Bản, Kuwait, Oman, Qatar, Nga, UAE và Mỹ.
Theo ông Kibria, những mối quan hệ này có thể không bị phá vỡ ngay lập tức, song một khi Bangladesh gia nhập một khối quân sự, nước này sẽ khó tránh được tình huống buộc phải chọn bên.
Quan hệ với Ấn Độ thêm phức tạp
Lời mời gia nhập Hiệp ước Mecca được đưa ra đúng lúc quan hệ Bangladesh - Ấn Độ trải qua giai đoạn nhạy cảm, dù cả Dhaka và New Delhi đều nỗ lực duy trì quan hệ song phương ổn định.
Căng thẳng giữa hai nước gia tăng sau khi Bangladesh cáo buộc lực lượng biên phòng Ấn Độ cưỡng ép đưa người sang lãnh thổ nước này. Dhaka cũng đang yêu cầu New Delhi dẫn độ cựu Thủ tướng Sheikh Hasina, người sống lưu vong tại Ấn Độ kể từ khi bị lật đổ trong phong trào biểu tình hồi tháng 8/2024.
Ấn Độ cho biết đang theo dõi chặt chẽ những diễn biến liên quan Hiệp ước Mecca. Giới phân tích nhận định New Delhi khó có thể hoan nghênh việc Bangladesh tham gia một liên minh an ninh có Pakistan, đối thủ lâu năm của Ấn Độ.
Trong bối cảnh đó, quyết định có gia nhập Hiệp ước Mecca hay không sẽ buộc Dhaka cân nhắc kỹ những hệ quả kinh tế, ngoại giao và chiến lược đối với quan hệ với nhiều đối tác.