Lực lượng Mỹ tham gia cuộc tập trận bắn đạn thật có sử dụng tên lửa Patriot tại Khu phức hợp trường bắn Udari, Kuwait, ngày 9/12/2025. Ảnh: Bộ Tư lệnh Trung tâm Hoa Kỳ
Quân đội Mỹ muốn công chúng tin rằng ngày tổn thất không chiến tồi tệ nhất kể từ sau cuộc Chiến tranh Việt Nam chỉ là một sự cố "hỏa lực thân thiện". Nhưng theo đài RT (Nga), khi xem xét kỹ hơn, câu chuyện này bắt đầu trở nên khó thuyết phục.
Ba tiêm kích F-15E Strike Eagle của Mỹ bị bắn rơi trên bầu trời Kuwait vào sáng 2/3 trong điều mà Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) gọi là “một vụ bắn nhầm quân mình có vẻ như đã xảy ra”. Cả sáu thành viên phi hành đoàn – hai người mỗi máy bay – đều phóng ghế thoát hiểm an toàn và không bị thương nghiêm trọng.
Sự cố này khiến ngày 2/3 trở thành một trong những ngày tổn thất nặng nề nhất của Không quân Mỹ kể từ cuộc Chiến tranh Việt Nam. Trong năm thập kỷ qua, chỉ một lần Mỹ mất ba tiêm kích trong cùng một ngày khi hai chiếc F-16 và một chiếc F-15 bị bắn rơi trên bầu trời Iraq vào ngày thứ hai của Chiến dịch Bão táp Sa mạc năm 1991.
CENTCOM cho rằng các F-15 “đã bị lực lượng phòng không Kuwait bắn nhầm”. Dù điều này có thể đúng, một số chi tiết bất lợi đặt ra nghi vấn rằng có thể một bên khác phải chịu trách nhiệm.
Vấn đề Patriot
Video ghi lại cho thấy các F-15 dường như trúng đạn vào động cơ, cho thấy chúng có thể bị bắn hạ bằng tên lửa tầm nhiệt.
Tuy nhiên, không hệ thống tên lửa đất đối không nào của Kuwait hoạt động theo cơ chế này. Kuwait có 35 tổ hợp Patriot M902, cùng một số hệ thống HAWK, NASAMS và Spada 2000 do Ý sản xuất. Tất cả đều sử dụng tên lửa dẫn đường bằng radar, không phải tên lửa tầm nhiệt.
Tên lửa PAC-3 của Patriot tiêu diệt mục tiêu bằng cách va chạm trực tiếp vào thân máy bay hoặc tên lửa đạn đạo, trong khi các hệ thống khác phát nổ đầu đạn mảnh ở khoảng cách gần. Khi dùng để chống máy bay, chúng thường phát nổ giữa khoang nhiên liệu và buồng lái.
Dấu vệt đặc trưng của tên lửa PAC-3 và các loại tương tự cũng không được nhìn thấy trên bầu trời vào thời điểm các F-15 bị bắn rơi.
Xem video một chiếc F-15 bị rơi ở Kuwait ngày 2/3 (Nguồn: RT)
Nếu Kuwait thực sự dùng hệ thống Patriot – loại hiện đại và phổ biến nhất của họ – thì việc cả sáu phi công sống sót là một điều bất thường về mặt thống kê. Cho đến nay, chưa có phi công nào, dù là đồng minh hay đối phương, sống sót sau khi trúng đòn đánh chặn thành công của Patriot. Ví dụ, phi công Ukraine Aleksey Mes thiệt mạng khi chiếc F-16 do Mỹ cung cấp bị trúng tên lửa PAC-3 vào năm 2024; năm 2003, cả phi công và sĩ quan hoa tiêu của một máy bay trinh sát Tornado của Anh cũng thiệt mạng khi trúng PAC-3 tại Iraq.
Hỏa lực địch hay ta?
Patriot và các hệ thống phòng không Mỹ khác được trang bị công nghệ nhận diện bạn - thù (IFF). Máy bay chiến đấu Mỹ phát tín hiệu mã hóa để radar mặt đất nhận biết là mục tiêu thân thiện, ngăn việc khai hỏa. Rất khó xảy ra khả năng tiêm kích Mỹ hoạt động trên bầu trời Kuwait mà không có kết nối IFF với phòng không Kuwait, dù trong quá khứ từng có sai sót do không chia sẻ mã IFF trước nhiệm vụ. Cái chết của Aleksey Mes năm 2024 và phi hành đoàn người Anh năm 2003 được cho là do sự thất bại của phi hành đoàn và lực lượng mặt đất trong việc chia sẻ mã IFF trước khi thực hiện nhiệm vụ.
Manh mối từ các tuyên bố
Thông cáo của CENTCOM có một chi tiết đáng chú ý: tại thời điểm xảy ra vụ bắn rơi, “các cuộc tấn công từ máy bay Iran” đang diễn ra. Việc có máy bay Iran hiện diện không đồng nghĩa họ là bên bắn hạ F-15, nhưng cũng không thể loại trừ khả năng này.
CENTCOM cho biết “Kuwait đã thừa nhận sự cố”, song tuyên bố của Bộ Quốc phòng Kuwait không đề cập đến bắn nhầm quân mình. Thay vào đó, họ nói “một số” máy bay Mỹ đã rơi và vào thời điểm đó có “nhiều mục tiêu trên không thù địch”.
Ai đã bắn rơi F-15?
Hiện tồn tại hai giả thuyết. Giải thích “bắn nhầm” của CENTCOM chưa hoàn toàn thuyết phục về mặt kỹ thuật và chưa được Kuwait xác nhận rõ ràng, nhưng vẫn có thể xảy ra. Lầu Năm Góc đang điều tra và hứa sẽ công bố thêm thông tin khi có kết quả.
Ở chiều ngược lại, quân đội Iran tuyên bố chịu trách nhiệm bắn hạ ít nhất một chiếc. Căn cứ Phòng không Khatam Al-Anbiya tại Tehran cho biết “một tiêm kích F-15 của quân đội Mỹ xâm nhập và có ý định tấn công đã bị phòng không Cộng hòa Hồi giáo Iran bắn hạ.”
Căn cứ này điều phối hoạt động phòng không giữa quân đội Iran và Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC).
Có khả năng tiêm kích đánh chặn của Iran vươn tới không phận Kuwait, nhưng các hệ thống phòng không tầm trung – xa của Iran cũng sử dụng tên lửa dẫn đường bằng radar cỡ lớn, thường phá hủy hoàn toàn mục tiêu. Do đó, một số ý kiến suy đoán máy bay có thể bị bắn hạ bằng tên lửa tầm nhiệt tầm ngắn như R-73 hoặc R-74 của Không quân Iran. Tuy nhiên, với thông tin hiện có chỉ từ các tuyên bố chính thức hai phía, không thể khẳng định điều này.
Trong chiến tranh có hai điều thường trực: sai lầm luôn xảy ra, và các bên thường không minh bạch về thắng – thua. Đối với Mỹ, cả hai khả năng đều không tích cực: hoặc họ mất ba tiêm kích vì nhầm lẫn và thiếu phối hợp với đồng minh, hoặc vì đối thủ bị đánh giá thấp nhưng vẫn đủ sức gây tổn thất nặng. Hiện tại, sự thật vẫn bị che phủ bởi “sương mù chiến tranh".