Bài học đẫm máu từ tàu USS Cole định hình phòng thủ chiến hạm Mỹ

Theo tờ New York Times, các tàu khu trục Hải quân Mỹ đang thực thi phong tỏa các cảng của Iran hiện mang theo những loại vũ khí được phát triển sau khi một chiến hạm Mỹ bị tấn công và suýt bị đánh chìm cách đây hơn 25 năm.

Một tàu khu trục Mỹ ngoài khơi bán đảo Arab đã bị bất ngờ bởi một chiếc thuyền nhỏ bằng sợi thủy tinh với hai người trên khoang. Trước khi thủy thủ đoàn kịp nhận ra chuyện gì xảy ra, một vụ nổ đã xé toạc thân tàu một lỗ rộng khoảng 12 mét, khiến 17 thủy thủ thiệt mạng và 39 người khác bị thương.

Sự việc xảy ra vào năm 2000, và con tàu đó là USS Cole. Nó suýt bị chìm sau cuộc tấn công tàn khốc của các phần tử đánh bom liều chết thuộc tổ chức Al Qaeda - một nhóm mà vào thời điểm đó phần lớn người Mỹ chưa từng nghe tới - sử dụng một chiếc thuyền nhỏ chứa đầy thuốc nổ tại cảng Aden, Yemen.

Đây là một cuộc tấn công mang tính bước ngoặt nhằm vào Mỹ của các thành viên Al Qaeda, diễn ra trước vụ khủng bố 11/9 một năm, trong bối cảnh phần lớn người Mỹ chưa thực sự chú ý đến mối đe dọa khủng bố. Những bài học mà Hải quân Mỹ rút ra từ sự kiện này - khi một chiếc thuyền giá rẻ suýt đánh chìm một tàu khu trục trị giá 789 triệu USD - có thể đóng vai trò quyết định đối với cách các tàu chiến Mỹ đối phó với tình hình hiện nay gần eo biển Hormuz trong cuộc xung đột với Iran.

Iran đã thiết lập thế kiểm soát chặt chẽ hoạt động vận tải qua tuyến đường thủy chiến lược này, đe dọa phá hủy bất kỳ con tàu nào cố gắng đi qua mà không được phép. Đáp lại, Mỹ đã triển khai một lực lượng tàu chiến, bao gồm khoảng một chục tàu khu trục lớp Arleigh Burke, tuần tra tại vịnh Oman và biển Arab phía nam eo biển Hormuz, nhằm gia tăng sức ép lên nền kinh tế Iran bằng cách phong tỏa xuất khẩu dầu.

Tehran đã đưa ra hàng loạt cảnh báo cứng rắn kể từ khi xung đột nổ ra, bao gồm việc rải thủy lôi trong eo biển. Hôm 18/4, hai tàu treo cờ Ấn Độ đã báo cáo bị tấn công. Căng thẳng tiếp tục leo thang khi một tàu khu trục Mỹ tấn công và bắt giữ một tàu hàng Iran mà Washington cho là đã vi phạm lệnh phong tỏa.

Một câu hỏi lớn đặt ra với quân đội Mỹ là: nếu căng thẳng trên biển leo thang thành xung đột quân sự, liệu những thay đổi được thực hiện sau thảm họa USS Cole có giúp Mỹ chống lại các cuộc tấn công mới từ Iran hay không?

Theo các nhà phân tích, Hải quân Mỹ hiện có nhiều phương án phòng thủ hơn. Sau vụ USS Cole, lãnh đạo hải quân đã thành lập một lực lượng đặc nhiệm mang tên “Hip Pocket” nhằm phát triển các loại vũ khí phòng thủ mới. Các tàu chiến nhanh chóng được trang bị thêm vũ khí tự động và súng phóng lựu. Đồng thời, các trực thăng Seahawk thế hệ mới trên tàu khu trục hiện có cảm biến và vũ khí vượt trội so với thời điểm năm 2000.

Tuy vậy, theo Bryan Clark, chuyên gia cao cấp tại Viện Hudson, trong không gian chật hẹp như khu vực eo biển Hormuz, các cuộc tấn công theo bầy đàn bằng phương tiện không người lái trên biển có thể rất khó chống đỡ. Ông cho rằng khi phải đối mặt với hàng chục xuồng không người lái cùng lúc, không thể tiêu diệt hết tất cả, và một số có thể lọt qua.

Sự phát triển của chiến tranh hải quân đã được thể hiện rõ tại Ukraine, nơi hạm đội Nga chịu tổn thất nặng nề do tên lửa chống hạm và drone biển. Tháng 4/2022, lực lượng Ukraine đã đánh chìm tàu Moskva - soái hạm của Hạm đội Biển Đen - khiến con tàu bốc cháy và chìm nhanh chóng. Theo thời gian, hải quân Nga buộc phải rút lui về các cảng an toàn hơn.

Các chuyên gia nhận định Iran đã theo dõi sát những diễn biến này, đồng thời học hỏi từ các lực lượng đồng minh như Houthi tại Yemen - nhóm từng sử dụng tàu điều khiển từ xa chứa thuốc nổ để tấn công một tàu chiến Saudi Arabia năm 2017.

Iran không có nguồn lực để xây dựng một hải quân hiện đại ngang tầm Mỹ, nhưng họ có khả năng phát triển một “hạm đội muỗi” gồm nhiều tàu nhỏ, nhanh và linh hoạt để thực hiện các cuộc tấn công kiểu đánh nhanh rút gọn.

Quyết định của Mỹ triển khai tàu khu trục ở vịnh Oman cho thấy sự thận trọng, nhằm giữ khoảng cách đủ xa để phát hiện và phòng thủ trước các cuộc tấn công từ Iran, nhưng vẫn đủ gần để kiểm soát tàu ra vào các cảng Iran.

Iran cũng đã tích lũy kho tên lửa hành trình chống hạm có thể bay sát mặt biển, khiến việc phát hiện trở nên khó khăn. Ngoài ra, lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran còn sở hữu các xuồng cao tốc nhỏ chuyên thực hiện các cuộc tấn công “đánh rồi rút”, cũng như các loại drone trên không và dưới nước mang chất nổ.

Để đối phó, Hải quân Mỹ đã phát triển nhiều năng lực mới. Sau vụ USS Cole, họ bổ sung súng máy hạng nặng và đến năm 2007 đã chuẩn hóa cấu hình vũ khí tầm gần với các loại súng 7,62 mm và .50 caliber.

Hải quân Mỹ cũng phát triển hai loại đạn pháo 5 inch mới, được thiết kế đặc biệt để tiêu diệt các mục tiêu nhỏ, linh hoạt ở khoảng cách vài km. Những loại đạn này tạo hiệu ứng giống súng shotgun với các viên đạn tungsten, giúp phá hủy các mục tiêu đang tiếp cận.

Ngoài ra, Mỹ có thể sử dụng drone Reaper bay phía trên các tàu chiến để cảnh báo sớm các cuộc tấn công bằng tàu nhỏ. Nếu được trang bị vũ khí, các drone này có thể tiêu diệt mục tiêu bằng tên lửa dẫn đường và bom. Chúng cũng có thể giám sát hoạt động rải thủy lôi và đánh dấu vị trí các quả mìn.

Tuy nhiên, một thách thức là các drone này thường được triển khai từ căn cứ trên đất liền, có thể ở khoảng cách xa nên khó phản ứng nhanh trong tình huống khẩn cấp. Trong những trường hợp như vậy, các tàu khu trục có thể nhanh chóng triển khai trực thăng Seahawk để đánh chặn mục tiêu, sử dụng tên lửa Hellfire và rocket dẫn đường laser.

Với khả năng bay gần 500 km từ tàu và quay trở lại, các trực thăng này giúp mở rộng đáng kể phạm vi phòng thủ của tàu chiến, cho phép tấn công các mối đe dọa từ xa trước khi phải sử dụng vũ khí trên tàu.