Đưa những người con của quê hương trở về gia đình sau nhiều thập kỷ

Giữa những câu chuyện ấy là hành trình gìn giữ ký ức ở vùng đất cách mạng Phú Hồ (thành phố Huế) - nơi đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” vẫn được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác bằng những việc làm lặng lẽ nhưng bền bỉ.

Hơn nửa thế kỷ chờ ngày các anh trở về

Trong ngôi nhà nhỏ ở làng Tây Hồ (xã Phú Hồ, thành phố Huế), trên bàn thờ chỉ có di ảnh của ông Dương Văn Lãng. Ba người con trai của ông đều là liệt sĩ và đến nay vẫn chỉ được thờ bằng ba bát hương. Bởi gia đình không còn lưu giữ được tấm ảnh nào và hơn nửa thế kỷ qua vẫn chưa tìm thấy hài cốt của các anh. Do bà Dương Thị Bích Ngọc (em gái của ba liệt sĩ) lập gia đình và sinh sống tại phường Phong Điền nên nhiều năm nay, việc hương khói ông Dương Văn Lãng cùng ba người con được giao cho ông Xướng (người anh họ của bà) chăm lo. Gia đình ông Xướng hiện thờ phụng năm liệt sĩ. Một người anh ruột của ông đã tìm thấy hài cốt sau nhiều năm; trong khi người cậu ruột cùng ba người con của ông Dương Văn Lãng vẫn chưa có tin tức.

Mỗi ngày, ông Dương Văn Xướng (78 tuổi) đều thắp hương cho những người thân đã ngã xuống. Ông bộc bạch, điều mong mỏi lớn nhất của gia đình là các liệt sĩ được trở về đoàn tụ với cha mẹ và quê hương.

Ông Xướng cho biết, nhiều năm qua, chính quyền địa phương thường xuyên đến thăm hỏi, động viên gia đình, nhất là vào dịp lễ, Tết và Ngày Thương binh - Liệt sĩ. Mới đây, ông cũng được hướng dẫn lấy mẫu ADN để phục vụ việc đối sánh, xác định danh tính liệt sĩ. Với gia đình, mỗi mẫu ADN được thu nhận là thêm một hi vọng sau hàng chục năm mòn mỏi chờ đợi.

Trong căn nhà nhỏ ở tổ dân phố Trạch Thượng (phường Phong Điền), bà Dương Thị Bích Ngọc (80 tuổi) vẫn chưa thể nguôi ký ức về ngày người cha trở về sau khi đất nước thống nhất. Hành trang của ông không chứa niềm vui đoàn tụ mà là những tờ giấy báo tử của ba người con trai đã hi sinh trên các chiến trường. Với bà Ngọc, đó là khởi đầu của một cuộc chờ đợi kéo dài hơn nửa thế kỷ.

Cha bà là ông Dương Văn Lãng, quê làng Tây Hồ - một vùng đất giàu truyền thống cách mạng của Huế. Từ trước Cách mạng Tháng tám năm 1945, ông đã tham gia hoạt động cách mạng. Khi các con trai vừa trưởng thành, ông động viên họ lên đường chiến đấu vì độc lập dân tộc. Những năm chiến tranh, bà Ngọc còn quá nhỏ nên theo mẹ chuyển đến vùng Phong Điền sinh sống. “Tôi chỉ nhớ mẹ thường thức trắng nhiều đêm. Mỗi khi nghe tin chiến sự, bà lại lặng lẽ khóc vì không biết các con đang ở đâu, sống chết thế nào”, bà Ngọc nghẹn ngào nhớ lại.

Rồi lần lượt ba người anh trai là Dương Văn Linh, Dương Văn Hữu và Dương Văn Cồ hi sinh trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Cả ba đều còn rất trẻ, chưa lập gia đình. Người mẹ mang nỗi đau mất con cho đến khi qua đời vào đầu năm 1975, trước ngày chồng trở về quê sau khi đất nước thống nhất. Sau này, cụ Nguyễn Thị Cháu (mẹ bà Ngọc) được Nhà nước truy tặng danh hiệu Mẹ Việt Nam Anh hùng.

Hiện bà Ngọc là người thân trực hệ cuối cùng còn sống. Giữa tháng 7/2026, bà được cơ quan chức năng hướng dẫn lấy mẫu ADN phục vụ Chiến dịch 500 ngày đêm nhằm thu nhận mẫu sinh phẩm thân nhân liệt sĩ chưa xác định được danh tính. Ở tuổi 80, điều bà Ngọc mong mỏi nhất vẫn không thay đổi. Đó là tìm được hài cốt các anh để đưa về đoàn tụ với cha mẹ. Với bà, Chiến dịch 500 ngày đêm không chỉ là chương trình tìm kiếm liệt sĩ, mà còn là niềm hi vọng có thể khép lại cuộc chờ đợi kéo dài hơn nửa thế kỷ của gia đình.

Giữ lửa tri ân trên vùng đất cách mạng

Giữa làng Đồng Di (xã Phú Hồ, thành phố Huế), Nhà bia tưởng niệm các Mẹ Việt Nam Anh hùng và Anh hùng Liệt sĩ những ngày tháng Bảy luôn nghi ngút hương khói. Khuôn viên được người dân quét dọn sạch sẽ, cờ hoa được chuẩn bị chu đáo để đón lễ giỗ chung các Anh hùng Liệt sĩ của làng. Đây là hoạt động được duy trì hằng năm như một lời nhắc nhớ về sự hi sinh của các thế hệ đi trước.

Theo ông Đặng Quốc Sim (80 tuổi, làng Đồng Di), công trình được xây dựng năm 2012 từ sự đóng góp của con cháu các liệt sĩ và nhiều tấm lòng hảo tâm. Trên bia đá khắc tên 20 Mẹ Việt Nam Anh hùng và 77 Anh hùng Liệt sĩ của làng. Ông có cha, bác ruột và anh trai đều là liệt sĩ.

Từ khi có nhà bia, tháng Bảy hằng năm trở thành dịp để con cháu ở khắp nơi trở về quê dâng hương tưởng niệm. Lễ giỗ chung năm nay sẽ được tổ chức vào ngày 26/7. Không chỉ là một nghi lễ tri ân, đây còn là dịp để các thế hệ gặp gỡ, ôn lại truyền thống cách mạng của quê hương và nhắc nhau gìn giữ những giá trị được đánh đổi bằng máu xương của cha ông.

Không chỉ có Nhà bia tưởng niệm ở làng Đồng Di, trên địa bàn xã Phú Hồ còn nhiều nghĩa trang liệt sĩ, di tích lịch sử và “địa chỉ đỏ” được gìn giữ, tôn tạo. Theo Đảng ủy xã Phú Hồ, toàn xã có 818 liệt sĩ; trong đó 724 liệt sĩ đã xác định được thông tin phần mộ, còn 94 liệt sĩ vẫn chưa tìm thấy hài cốt.

Song song với công tác tri ân, địa phương đang tích cực triển khai Chiến dịch 500 ngày đêm thu nhận mẫu ADN thân nhân liệt sĩ chưa xác định được danh tính. Sau quá trình rà soát, xã đã lấy được mẫu ADN của thân nhân 71 liệt sĩ; 23 trường hợp còn lại không còn thân nhân trực hệ để đối chiếu. Mỗi mẫu ADN được thu nhận không chỉ góp thêm cơ sở khoa học cho công tác tìm kiếm, xác định danh tính liệt sĩ mà còn mở ra hi vọng đưa những người con của quê hương trở về với gia đình sau nhiều thập kỷ.

Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Phú Hồ Lê Văn Minh cho biết, với truyền thống cách mạng của địa phương, công tác chăm lo người có công luôn được quan tâm. Hiện xã còn ba Mẹ Việt Nam Anh hùng còn sống, trong đó người cao tuổi nhất đã 103 tuổi. Cùng với việc thực hiện đầy đủ các chính sách đối với người có công, địa phương thường xuyên tu bổ nghĩa trang liệt sĩ, chỉnh trang các công trình ghi dấu lịch sử và bảo tồn các “địa chỉ đỏ”.

Giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ cũng được xem là nhiệm vụ thường xuyên. Mỗi dịp 27/7, học sinh trên địa bàn được tổ chức đến dâng hương tại các nghĩa trang liệt sĩ, tham quan các di tích lịch sử, nghe kể về những tấm gương hi sinh của cha ông. Nhiều trường học còn phối hợp với các đoàn thể vệ sinh, chăm sóc cảnh quan tại các nghĩa trang. Những hoạt động ấy góp phần bồi đắp lòng biết ơn, giúp thế hệ sinh ra trong hòa bình hiểu rõ hơn giá trị của độc lập, tự do và đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”.

Tháng Bảy rồi sẽ qua, nhưng những nén hương tri ân vẫn tiếp tục được thắp lên trên vùng đất Phú Hồ. Ký ức về những người đã ngã xuống được gìn giữ không chỉ trong các công trình tưởng niệm hay những lễ giỗ chung, mà còn trong trách nhiệm của mỗi thế hệ hôm nay đối với lịch sử quê hương...