Hồ chứa cạn kiệt
Lòng Hồ chứa nước Dìu Gà, xã Đông Sơn (Quảng Ngãi) đã ở mực nước chết.
Xã Đông Sơn hiện có 14 hồ chứa cung cấp nước tưới cho sản xuất vụ Hè Thu. Tuy nhiên, do nắng nóng, khô hạn kéo dài nhiều tháng qua, đến nay, hầu hết các hồ chứa trên địa bàn đều đang cạn kiệt nước; trong đó, 7 hồ đã xuống mực nước chết.
Hồ An Hội rộng 14 ha là một trong những hồ chứa lớn trên địa bàn xã, phục vụ nước tưới cho khoảng 55 ha lúa vụ Hè Thu. Bốn ngày qua, để bơm nước tưới cho 25 ha lúa đang bị khô hạn, Hợp tác xã Nông nghiệp Bình Thanh Đông đã lắp đặt một máy bơm giữa lòng hồ để tận dụng nguồn nước còn sót lại phục vụ tưới tiêu. Tuy nhiên, máy bơm đã phải ngừng hoạt động do mực nước xuống chạm đáy, lòng hồ nứt nẻ, trơ trọi những ụ đất. Giữa lòng hồ, nhiều rãnh dẫn nước được đào để gom lượng nước ít ỏi về khu vực đặt máy bơm, nhưng đến nay các rãnh này cũng đã cạn khô.
Trước thực trạng trên, Hợp tác xã Nông nghiệp Bình Thanh Đông đã lên phương án tiếp tục bố trí máy bơm tại hồ Diều Gà để bơm nước, tiếp sức cho diện tích lúa đang bị khô hạn. Tuy nhiên, nguồn nước tại hồ Diều Gà cũng đang cạn kiệt, dự kiến chỉ có thể duy trì thêm khoảng 1-2 ngày. Các hồ Hố Lùng, Hố Chuối, Gia Hội trên địa bàn xã cũng đang rơi vào tình trạng tương tự.
Ông Nguyễn Thủy, ở thôn Tham Hội 1 cho biết, gia đình ông có 3 sào lúa, trước đây nguồn nước tưới chủ yếu phụ thuộc vào hồ chứa An Hội. Thế nhưng, hiện nay, nước tại hồ An Hội đã cạn kiệt, trong khi ruộng lúa của gia đình ông đang trong giai đoạn trỗ đều vẫn cần thêm khoảng 3 đợt tưới mới có thể đảm bảo năng suất. Để cứu lúa, ngoài nạo vét kênh đất dẫn nước, gia đình ông còn phải mua thêm máy bơm và hệ thống đường ống dài khoảng 100 m để đưa nước từ kênh lên ruộng, tốn thêm nhiều chi phí cho vụ mùa này, khiến gia đình gặp rất nhiều khó khăn.
Theo ông Huỳnh Văn Hai, Phó Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp Bình Thanh Đông, từ khi gieo sạ đến thời điểm hiện tại không có mưa, nắng nóng gay gắt kéo dài khiến các hồ rút nước nhanh. “Tình trạng khô hạn năm nào cũng diễn ra, tuy nhiên hồ An Hội kiệt nước, trơ đáy như vụ này thì hàng chục năm nay mới lặp lại. Tình trạng khô hạn kéo dài khiến người dân lo lắng. Hợp tác xã ưu tiên hỗ trợ bơm nước cứu diện tích lúa đang trỗ; một số diện tích xa nguồn tưới, thiếu nước có thể sẽ bị mất trắng do khô hạn”, ông Hai cho biết.
Không riêng tại xã Đông Sơn, nắng nóng gay gắt cũng khiến hồ chứa nước Hóc Sầm, xã Mộ Đức, cạn kiệt nhanh. Theo Công ty TNHH Một thành viên Khai thác công trình thủy lợi Quảng Ngãi, đơn vị quản lý, vận hành hồ, hồ chứa nước Hóc Sầm đang phục vụ cấp nước tưới cho 93,55 ha lúa trong vụ Hè Thu. Tuy nhiên, do dung tích trữ thấp, nắng nóng gay gắt khiến mực nước tại hồ sụt giảm nhanh, nguy cơ thiếu nước tưới cho các cánh đồng trong khu vực hồ đảm nhận tưới nước.
Theo Chi cục Thủy lợi tỉnh Quảng Ngãi, trên địa bàn các xã phía Đông của tỉnh hiện có 127 hồ chứa. Dung tích các hồ chứa thủy lợi hiện đạt trung bình khoảng 35%. Riêng hồ chứa nước Nước Trong, dung tích hiện đạt khoảng 112,62 triệu m³, tương đương 38,9% dung tích hồ. Nguyên nhân mực nước các hồ chứa trên địa bàn tỉnh giảm nhanh là do nắng nóng gay gắt, kèm theo ảnh hưởng của gió phơn Tây Nam khiến nền nhiệt trên địa bàn tỉnh luôn duy trì ở mức cao. Dòng chảy trên các sông, suối và lưu vực sông Trà Khúc tiếp tục ở mức thấp, ảnh hưởng lớn đến nguồn nước tích trữ và cấp nước tưới vụ Hè Thu.
Nỗ lực cứu lúa
Hồ chứa nước Hóc Sầm, xã Mộ Đức (Quảng Ngãi) cạn kiệt do nắng nóng.
Trước diễn biến nắng nóng vẫn tiếp tục gay gắt, nguồn nước từ các hồ chứa cạn kiệt nhanh, các địa phương và hợp tác xã đang triển khai nhiều giải pháp để tìm kiếm, duy trì nguồn nước tưới, ưu tiên cứu diện tích lúa đang ở giai đoạn trỗ bông, làm hạt.
Hợp tác xã Nông nghiệp Bình Thanh Đông, xã Đông Sơn, có tổng diện tích lúa gieo sạ vụ Hè Thu năm 2026 khoảng 169 ha. Để bảo đảm nguồn nước cho 18 ha lúa chuẩn bị trỗ tại các xứ đồng Ngõ Giám, Trạm Hạ Thế, Ngõ Chòi và Rộc Viền, hợp tác xã đã huy động người dân nạo vét khoảng 800 m kênh mương. Bên cạnh đó, đơn vị cũng đã bố trí 4 máy bơm, đưa nước từ hệ thống thủy lợi Thạch Nham thuộc Trạm Thủy nông số 1 Bình Sơn về kênh đất để cung ứng nước cho đồng ruộng đang khô hạn. Đồng thời, sử dụng máy bơm nước từ các hồ chứa còn lại nhằm duy trì sản xuất, hạn chế thiệt hại cho nông dân do khô hạn.
Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp Bình Thanh Đông Nguyễn Tấn Sơn cho biết, hợp tác xã đang huy động các nguồn lực để chống hạn, cứu diện tích lúa đang trỗ bông trên địa bàn. Tỉnh ưu tiên huy động nhân công nạo vét tuyến kênh đất dẫn nước từ hệ thống thủy nông Thạch Nham để đảm bảo nguồn nước tưới chống hạn trên địa bàn. Hợp tác xã cũng đã kiến nghị các cơ quan chức năng hỗ trợ kinh phí chống hạn, nạo vét, cải tạo hồ chứa nước An Hội nhằm tích nước, đảm bảo nguồn nước lâu dài cho vùng lúa thôn Tham Hội 1 trong thời gian tới.
Theo ông Phó Chủ tịch Thường trực UBND xã Đông Sơn Võ Thanh Tuấn, diện tích đất trồng lúa trên địa bàn xã có vùng tưới nằm cuối kênh chính, trong khi các hồ chứa, đập dâng trên địa bàn có quy mô nhỏ, khả năng xảy ra hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn cuối vụ Hè Thu 2026 là rất cao. Ngoài việc kiểm tra trực tiếp, đánh giá thực tế lượng nước tại các hồ, đập và diện tích lúa đang bị hạn, UBND xã cũng tăng cường khuyến cáo người dân sử dụng nước tiết kiệm, hợp lý; nạo vét kênh mương nội đồng, tận dụng nguồn nước từ ao, hồ, giếng để phục vụ sản xuất.
Trưởng Phòng Kỹ thuật, Công ty TNHH Một thành viên Khai thác công trình thủy lợi Quảng Ngãi Lê Văn Hậu cho biết, hiện đơn vị đang quản lý 24 hồ chứa, 17 trạm bơm, 128 tuyến kênh với chiều dài 600 km. Đến nay, dung tích bình quân các hồ chứa do công ty quản lý còn 35% dung tích thiết kế, giảm 2,17% so với tuần trước; trong đó có 6 hồ dung tích dưới 20%, một số hồ chỉ còn 10%. Riêng hồ chứa nước Sở Hầu, xã Nguyễn Nghiêm và hồ chứa Hóc Sầm, xã Mộ Đức, do dung tích trữ thấp và mực nước sụt giảm nhanh, công ty đã lên phương án chống hạn, khai thác phần dung tích chết của hồ chứa khi dung tích hữu ích không còn, đáp ứng yêu cầu nguồn nước cho các cánh đồng.
Đối với khu tưới đập dâng sông Giang, nguồn nước đến công trình không đảm bảo, đơn vị đã vận hành Trạm bơm Tịnh Đông bổ sung nguồn nước, cung cấp cho hơn 90 ha lúa do đập dâng đảm nhận. Bên cạnh đó, công ty cũng đã tiến hành bảo dưỡng hệ thống bơm, phê duyệt phương án xây dựng trạm bơm, đảm bảo nguồn nước tưới cho các xã, phường đến cuối vụ Hè Thu.
Trước nguy cơ hạn hán, thiếu nước, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Ngãi yêu cầu các xã, phường, đặc khu phía Đông và Công ty TNHH Một thành viên Khai thác công trình thủy lợi Quảng Ngãi rà soát, xác định cụ thể diện tích có khả năng đảm bảo tưới, diện tích cần chuyển đổi cơ cấu cây trồng, diện tích bị hạn và diện tích phải dừng sản xuất do không đủ nước tưới; đồng thời đề xuất các giải pháp chống hạn phù hợp với đặc thù từng khu vực, công trình thủy lợi.
Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Ngãi cũng đề nghị các địa phương, đơn vị chủ động sử dụng các nguồn kinh phí được hỗ trợ, ngân sách địa phương và các nguồn lực hợp pháp khác để triển khai các giải pháp cấp bách phòng, chống hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn; ưu tiên các biện pháp cấp nước cho diện tích lúa đang ở giai đoạn trỗ, làm hạt, hạn chế thấp nhất thiệt hại cho người dân.