Người nuôi lươn đối mặt nhiều rủi ro khi 'neo' lươn chờ giá tăng

Khi "vàng sống" thành gánh nặng

Những ngày này, không khí tại các vùng nuôi lươn trọng điểm của thành phố Cần Thơ như Vĩnh Trinh, Bình Thủy, Lương Tâm, Long Mỹ, Vị Thủy, Đại Thành, Vĩnh Lợi... trở nên trầm lắng. Người nuôi lươn hiện đang phải đối mặt với thực trạng giá giảm sâu và khó tiêu thụ.

Anh Trương Văn Út (xã Tân Hòa), một người có thâm niên 6 năm trong nghề, chia sẻ về tình cảnh trớ trêu của gia đình. Với tổng đàn khoảng 60.000 - 70.000 con; trong đó, khoảng 5 - 6 tấn lươn (tương đương 20.000 con) đạt kích cỡ thu hoạch từ 2 - 3 con/kg. Dù đã đến kỳ xuất bán từ hơn một tháng nay, nhưng anh Út đành phải "neo" lươn lại ao vì giá thu mua hiện chỉ dao động từ 35.000 - 40.000 đồng/kg. Theo anh Út, đây là mức giá thấp nhất mà người nuôi từng chứng kiến trong suốt những năm nuôi lươn.

Cùng chung cảnh ngộ, ông Nguyễn Văn Đảnh (ấp Phong Thới, xã Phong Nẫm) cho biết, trước đây giá lươn duy trì ở mức 74.000 - 100.000 đồng/kg, mang lại thu nhập rất ổn định. Tuy nhiên, từ cuối năm 2025, giá bắt đầu lao dốc. Dù hiện tại giá đã nhích nhẹ lên mức 45.000 đồng/kg so với mức đáy 35.000 đồng/kg của nửa tháng trước, nhưng người nuôi vẫn nắm chắc phần lỗ.

Thực tế, chi phí sản xuất bình quân hiện nay đang nằm ở mức 58.000 - 60.000 đồng/kg. Với mức giá bán hiện tại, mỗi kg lươn bán ra người dân mất trắng từ 15.000 - 20.000 đồng. Việc "neo" lươn chờ giá lại vô tình tạo ra một áp lực kinh tế về chi phí thức ăn. Anh Út tính toán, mỗi ngày anh phải chi từ 1 - 2 triệu đồng tiền thức ăn để duy trì đàn lươn tồn đọng. Tình trạng này kéo dài không chỉ làm cạn kiệt nguồn vốn mà còn khiến lươn quá lứa, càng khó phù hợp với nhu cầu thị trường vốn ưa chuộng kích cỡ vừa phải.

Theo số liệu từ Chi cục Thủy sản và Kiểm ngư thành phố Cần Thơ, tính đến ngày 18/4, toàn thành phố ghi nhận trên 1.600 tấn lươn của 372 hộ đã đến kỳ thu hoạch nhưng chưa thể tiêu thụ. Con số này cho thấy một sự chênh lệch đáng kể so với báo cáo sơ bộ trước đó (15/4) của Hội Nông dân thành phố về mức tồn đọng 4.000 tấn, nhưng vẫn là một áp lực rất lớn lên thị trường địa phương.

Nguyên nhân chính của tình trạng "được mùa mất giá" này được xác định là do sự phát triển "nóng" và tự phát của mô hình nuôi lươn không bùn. Trong khoảng 10 năm trở lại đây, đặc biệt là sau năm 2017, mô hình này phát triển rầm rộ do vốn đầu tư không quá lớn, kỹ thuật không quá phức tạp và tận dụng được diện tích nhỏ quanh nhà. Đến cuối năm 2025, toàn thành phố Cần Thơ đã có gần 1.900 hộ tham gia với diện tích trên 18 ha.

Việc phát triển thiếu quy hoạch, mạnh ai nấy làm đã dẫn đến hệ lụy tất yếu: nguồn cung tăng quá nhanh trong khi đầu ra vẫn phụ thuộc chủ yếu vào thương lái và thị trường tươi sống. Anh Đào Chí Linh, Giám đốc Hợp tác xã nuôi lươn Thuận Phát, nhận định: "Cung vượt cầu quá lớn, trong khi thị trường xuất khẩu gặp khó khăn đã khiến giá lươn rơi vào đợt giảm sâu kỷ lục chưa từng có".

Tìm "lối thoát" từ chế biến và liên kết chuỗi

Trong bối cảnh khó khăn bủa vây, một số mô hình liên kết và chế biến sâu đã cho thấy sức chống chịu tốt hơn trước sóng gió thị trường. Tại Hợp tác xã nuôi lươn Thuận Phát, dù giá chung sụt giảm, nhưng nhờ ký kết hợp đồng thu mua với doanh nghiệp tại TP. Hồ Chí Minh, đầu ra của các thành viên vẫn tương đối ổn định. Đặc biệt, nhờ chủ động được khâu ương giống, giá thành sản xuất của Hợp tác xã chỉ khoảng 33.000 đồng/kg, giúp người nuôi vẫn duy trì được một phần lợi nhuận nhỏ trong giai đoạn khó khăn.

Để giảm sự phụ thuộc vào thương lái và lươn tươi, Hợp tác xã Thuận Phát đã mạnh dạn đầu tư công nghệ chế biến, phát triển các sản phẩm như khô lươn một nắng, bánh phồng lươn, chả giò lươn. Tương tự, ông Nguyễn Văn Đảnh (xã Phong Nẫm) cũng chuyển hướng sang làm khô lươn. Ông tính toán, 10kg lươn tươi chế biến được 1kg khô với giá bán lên tới 700.000 đồng/kg. Tuy mô hình này đòi hỏi thêm công sức và vốn đầu tư, nhưng đây chính là "van an toàn" giúp tiêu thụ lượng lươn tồn đọng và nâng cao giá trị sản phẩm.

Bà Nguyễn Thị Thùy Lam, Phó Chi cục trưởng Chi cục Thủy sản và Kiểm ngư thành phố Cần Thơ cho biết, giải pháp cấp bách hiện nay là rà soát chính xác số lượng lươn tồn theo từng kích cỡ để phối hợp với các hệ thống phân phối, chợ đầu mối, bếp ăn tập thể nhằm kết nối tiêu thụ. Ngành chức năng cũng khuyến cáo người dân không nên ồ ạt mở rộng diện tích lúc này, đồng thời hướng dẫn kỹ thuật chăm sóc "cầm chừng" để giảm thiểu chi phí và hao hụt.

Về lâu dài, để nghề nuôi lươn không còn rơi vào cảnh "giải cứu", ngành nông nghiệp Cần Thơ định hướng phát triển theo chuỗi giá trị và quản lý chất lượng nghiêm ngặt. Việc xây dựng cơ chế đăng ký, kê khai hộ nuôi và cấp mã số vùng nuôi sẽ được đẩy mạnh để phục vụ công tác dự báo cung cầu, tránh tình trạng sản xuất theo phong trào.

Ngành chức năng nhận định, tiềm năng của nghề nuôi lươn tại Cần Thơ vẫn rất lớn do phù hợp với điều kiện kinh tế nông hộ. Tuy nhiên, cần phải thay đổi tư duy từ "sản xuất nông nghiệp" sang "kinh tế nông nghiệp". Việc áp dụng các tiêu chuẩn VietGap, GlobalGap, tối ưu hóa quy trình nuôi tuần hoàn và đa dạng hóa sản phẩm chế biến (lươn làm sạch, cấp đông, tẩm gia vị) sẽ là chìa khóa để lươn Cần Thơ vươn xa hơn tại thị trường trong nước và quốc tế.

Khủng hoảng thừa hàng nghìn tấn lươn hiện nay là một bài học đắt giá về quy hoạch và liên kết thị trường. Chỉ khi có sự bắt tay chặt chẽ giữa nhà nước, doanh nghiệp và nông dân, đi kèm với các giải pháp chế biến sâu, thì "vàng sống" dưới nước mới thực sự mang lại sự thịnh vượng bền vững cho vùng đất Tây Đô.