Trong bối cảnh đó, ngành công thương được kỳ vọng tiếp tục giữ vai trò động lực then chốt của nền kinh tế, thúc đẩy công nghiệp hóa, chuyển đổi xanh và mở rộng không gian thị trường. Quyết tâm tạo bứt phá về thể chế, hạ tầng và năng lực sản xuất, toàn ngành đặt mục tiêu hoàn thành các chỉ tiêu tăng trưởng ở mức cao, góp phần hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước. Nhân dịp năm mới, Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân đã trao đổi với phóng viên TTXVN về những định hướng lớn và cam kết hành động của ngành trong giai đoạn tới.
Thứ trưởng Bộ Công thương Nguyễn Sinh Nhật Tân. Ảnh tư liệu: Phạm Kiên/TTXVN
Thưa Thứ trưởng, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng xác lập mục tiêu tăng trưởng tổng ngân sách quốc nội (GDP) bình quân trên 10%/năm cho giai đoạn 2026 - 2030. Động lực nào trong sản xuất công nghiệp, năng lượng, thương mại và xuất nhập khẩu sẽ được Bộ Công Thương ưu tiên khai thác để thúc đẩy tăng trưởng trong giai đoạn này?
Bước vào giai đoạn 2026 - 2030, Bộ Công Thương sẽ tập trung ưu tiên khai thác những động lực tăng trưởng then chốt trong sản xuất công nghiệp, năng lượng, thương mại và xuất nhập khẩu để tạo đà bứt phá cho nền kinh tế và cụ thể hóa trong các nhiệm vụ trọng tâm.
Cụ thể, tập trung hoàn thiện nhanh, đồng bộ hệ thống thể chế, chính sách và pháp luật chuyên ngành nhằm giải phóng triệt để năng lực sản xuất kinh doanh, thu hút tối đa nguồn lực cho phát triển công nghiệp và thương mại. Cùng đó, hoàn thiện thể chế, chính sách hiện đại, phù hợp với yêu cầu của nền sản xuất mới; ưu tiên phát triển ngành công nghiệp nền tảng, công nghiệp chiến lược, công nghiệp hỗ trợ; phát triển thương mại điện tử, nâng cao hiệu quả quản lý thị trường số, quản lý cạnh tranh, bảo vệ người tiêu dùng và phòng vệ thương mại.
Bộ sẽ thường xuyên rà soát, tháo gỡ dứt điểm mọi nút thắt về thể chế kìm hãm sự phát triển của ngành, đồng thời tăng cường hậu kiểm chính sách; khuyến khích doanh nghiệp, các đối tượng liên quan tham gia phản biện, góp ý trong quá trình xây dựng và thực thi chính sách, pháp luật. Bên cạnh đó, phát triển hạ tầng đồng bộ, hiện đại, bao gồm hạ tầng năng lượng, hạ tầng các khu, cụm công nghiệp và hạ tầng thương mại nội địa. Tập trung phát triển đồng bộ và hiện đại hóa lưới điện truyền tải cao thế nhằm đảm bảo tích hợp nguồn năng lượng tái tạo quy mô lớn; phát triển lưới điện thông minh, kết nối lưới điện khu vực gắn với phát triển đồng bộ hệ thống hạ tầng truyền tải; nghiên cứu mô hình đối tác công - tư (PPP) để thu hút nguồn vốn đầu tư vào hệ thống truyền tải điện.
Hơn nữa, phát triển hệ thống trung tâm logistics quốc gia theo hướng xanh, số hóa, hiện đại; phát triển mạng lưới trung tâm thương mại, siêu thị lớn, chợ đầu mối hiện đại; xây dựng và phát huy vai trò dẫn dắt của các khu thương mại tự do. Đồng thời phát triển thương mại điện tử ở khu vực nông thôn, xây dựng các mô hình chợ không dùng tiền mặt và trung tâm logistics carbon thấp phù hợp xu thế mới.
Mặt khác, đẩy mạnh hội nhập kinh tế quốc tế một cách chủ động, thực chất, hiệu quả: Nâng cao hiệu quả khai thác các hiệp định thương mại tự do (FTA) đã ký kết, đồng thời chủ động nghiên cứu, đàm phán, ký kết và thực thi FTA thế hệ mới; ưu tiên hội nhập sâu rộng trong lĩnh vực công nghiệp công nghệ cao, năng lượng tái tạo, chế biến sâu nông - lâm - thủy sản, công nghiệp xanh…Thúc đẩy xuất khẩu chính ngạch gắn với xây dựng và quảng bá thương hiệu hàng Việt Nam; đồng thời tận dụng quá trình hội nhập để thúc đẩy chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và nâng cao năng lực tự chủ của các chuỗi cung ứng trong nước.
Bên cạnh đó, tiếp tục đặc biệt chú trọng đấu tranh, xử lý hàng rào thương mại nhằm tạo thuận lợi cho hàng hóa Việt Nam tiếp cận thị trường sở tại. Bộ Công Thương luôn chủ động chỉ đạo hệ thống Thương vụ Việt Nam tại nước ngoài và phối hợp với hiệp hội ngành hàng để cập nhật thông tin kịp thời thay đổi chính sách thương mại, tiêu chuẩn và thị hiếu tiêu dùng của thị trường, bất ổn địa chính trị trong khu vực và thế giới ảnh hưởng tới xuất nhập khẩu nhằm khắc phục và tận dụng khai thác lợi thế của Việt Nam để thúc đẩy xuất khẩu.
Ngoài ra, Bộ sẽ tập trung nghiên cứu chuyên sâu về rào cản kỹ thuật (TBT), các biện pháp vệ sinh và kiểm dịch thực vật (SPS) và quy định mới của thị trường nhập khẩu, nhất là thị trường lớn liên quan đến kinh tế tuần hoàn, sản xuất và tiêu dùng bền vững để hỗ trợ doanh nghiệp. Nâng cấp toàn diện chuỗi sản xuất và chuỗi cung ứng trong nước của các ngành công nghiệp nhằm tăng cường năng lực sản xuất nội tại, nâng cao tính tự chủ chiến lược và vị thế cạnh tranh bền vững của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Cùng đó, hỗ trợ doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào các khâu giá trị gia tăng cao, tăng tỷ lệ nội địa hóa, giảm dần phụ thuộc nguồn cung bên ngoài. Chủ động lựa chọn và khuyến khích các doanh nghiệp FDI sở hữu công nghệ tiên tiến, có cam kết và chính sách kết nối thực chất với doanh nghiệp trong nước, ưu tiên doanh nghiệp FDI sẵn sàng phát triển nhà cung ứng nội địa, chuyển giao công nghệ, đào tạo kỹ năng quản lý hiện đại, giúp doanh nghiệp nâng cấp lên phân khúc sản xuất cao hơn. Phát triển các cụm liên kết ngành chuyên môn hóa, hình thành chuỗi sản xuất - cung ứng khép kín tại các vùng kinh tế trọng điểm, đồng thời xây dựng chuỗi cung ứng hàng hóa nội địa đồng bộ từ sản xuất - phân phối - tiêu dùng, bảo đảm an ninh và khả năng chống chịu của nền kinh tế.
Bước sang năm mới với nhiều kỳ vọng về một nền công nghiệp xanh, hiện đại và tự chủ hơn, Việt Nam đang đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu theo hướng nâng cao chất lượng tăng trưởng. Thứ trưởng có thể chia sẻ những định hướng và chính sách lớn mà Bộ sẽ triển khai nhằm gia tăng tỷ trọng ngành chế biến, chế tạo, nâng cao giá trị gia tăng và giảm sự phụ thuộc vào mô hình gia công, lắp ráp?
Công nghiệp chế biến, chế tạo được Bộ Công Thương xác định là một trong những trụ cột quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế của Việt Nam. Đây là ngành không chỉ đóng góp vào tăng trưởng GDP mà còn là nền tảng để nâng cao sức cạnh tranh quốc gia trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế.
Giai đoạn vừa qua dù gặp nhiều khó khăn và thách thức, đặc biệt là trong bối cảnh kinh tế toàn cầu suy giảm nhưng ngành công nghiệp chế biến, chế tạo vẫn giữ được đà phát triển tích cực, đặc biệt là lĩnh vực chế biến sâu và sản xuất sản phẩm có hàm lượng công nghệ cao. Tuy nhiên, mô hình phát triển công nghiệp chế tạo của Việt Nam vẫn còn hạn chế, đặc biệt là tỷ lệ nội địa hóa trong ngành công nghiệp chủ lực chưa cao và vẫn còn phụ thuộc vào nhập khẩu linh kiện, nguyên vật liệu.
Do đó, Bộ Công Thương xác định việc chuyển từ phát triển theo chiều rộng sang chiều sâu là một trong những nhiệm vụ trọng tâm trong giai đoạn 2025-2030 nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm công nghiệpvà giảm thiểu sự phụ thuộc vào gia công, lắp ráp đơn giản và gia tăng giá trị gia tăng trong ngành chế tạo.
Vì vậy, Bộ Công Thương đề ra mục tiêu đến năm 2030, tỷ trọng công nghiệp chế biến, chế tạo sẽ chiếm khoảng 28-30% GDP với trọng tâm là phát triển công nghiệp công nghệ cao, các ngành công nghiệp xanh, các-bon thấp và chuyển dịch dần từ các công đoạn sản xuất có giá trị gia tăng thấp sang các công đoạn có giá trị gia tăng cao hơn trong chuỗi giá trị toàn cầu. Điều này không chỉ giúp nâng cao sức cạnh tranh của sản phẩm công nghiệp Việt Nam mà còn tạo ra nền tảng vững chắc để đất nước có thể tham gia vào thị trường quốc tế với những sản phẩm có giá trị công nghệ cao thay vì chỉ xuất khẩu nguyên liệu thô hay sản phẩm gia công.
Bên cạnh đó, khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư vào nghiên cứu và phát triển (R&D), ứng dụng công nghệ mới và mạnh dạn đầu tư vào các công nghệ lõi. Đồng thời, Bộ cũng khuyến khích doanh nghiệp Việt Nam triển khai mô hình sản xuất thông minh, áp dụng công nghệ IoT, AI và giải pháp tự động hóa trong dây chuyền sản xuất, nhằm nâng cao năng suất lao động, giảm chi phí sản xuất và tăng tính bền vững cho ngành chế tạo.
Ngoài việc phát triển khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao để đáp ứng nhu cầu về công nghệ và sản xuất hiện đại cũng là hướng đi cần đặc biệt chú trọng. Đây là yếu tố then chốt duy trì đà phát triển công nghiệp chế biến, chế tạo trong dài hạn, thông qua thu hút đầu tư nước ngoài, sự sáng tạo và khả năng làm chủ công nghệ của doanh nghiệp trong nước.
Đặc biệt, Bộ Công Thương đang tích cực hoàn thiện môi trường chính sách và cải cách thủ tục hành chính giúp doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận nguồn lực, bao gồm cả tài chính và công nghệ. Bộ đang nghiên cứu cơ chế hỗ trợ đầu tư nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp phát triển sản xuất trong nước và giảm thiểu sự phụ thuộc vào nhập khẩu.
Cùng đó, phát triển công nghiệp hỗ trợ tăng cường nội lực quốc gia là ưu tiên. Bộ Công Thương đã xác định hai điểm nhấn quan trọng là xây dựng chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ giai đoạn 2026-2030 và vận hành các trung tâm kỹ thuật hiện đại. Chương trình sẽ góp phần thúc đẩy ngành công nghiệp hỗ trợ phát triển, hướng đến sản xuất sản phẩm mang lại giá trị gia tăng cao, giảm thiểu rủi ro từ sự đứt gãy chuỗi cung ứng, từng bước làm chủ công nghệ, tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Việc khánh thành Trung tâm kỹ thuật hỗ trợ phát triển công nghiệp tại Khu công nghệ cao Hòa Lạc là bước đi cụ thể hóa chiến lược xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, cung cấp hạ tầng dùng chung về đo lường và kiểm định đạt chuẩn quốc tế. Đây không chỉ là một cơ sở hạ tầng kỹ thuật, mà còn là mắt xích quan trọng để hiện thực hóa việc chuyển giao công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong các ngành công nghiệp nền tảng.
Xác định rõ việc phát triển công nghiệp chế biến, chế tạo không thể tách rời với phát triển bền vững, Bộ Công Thương luôn quan tâm thúc đẩy xanh hóa công nghiệp, khuyến khích doanh nghiệp áp dụng công nghệ sạch, tiết kiệm năng lượng và bảo vệ môi trường nhằm bảo đảm mục tiêu phát triển bền vững trong dài hạn.
Với quyết tâm và hướng đi đúng đắn, Bộ Công Thương tin tưởng ngành công nghiệp chế biến, chế tạo sẽ tiếp tục là động lực phát triển chính của nền kinh tế Việt Nam, giúp gia tăng tỷ trọng công nghiệp trong GDP và nâng cao chất lượng và tính tự chủ của nền sản xuất trong nước. Qua đó, giảm dần sự phụ thuộc vào gia công và lắp ráp đơn giản, tạo nền tảng vững chắc cho tăng trưởng bền vững và hội nhập quốc tế.
Trước xu hướng tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu, Bộ Công Thương có kế hoạch nào để mở rộng thị trường xuất khẩu, thu hút FDI chất lượng cao và thúc đẩy liên kết giữa doanh nghiệp trong nước với các Tập đoàn quốc tế?
Có thể nói, tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu là quá trình đòi hỏi có sự chuẩn bị và chiến lược dài hạn. Điều này đã và đang mở ra cả cơ hội lẫn thách thức đối cho Việt Nam, đặc biệt trong hội nhập quốc tế, phát triển xuất nhập khẩu và thu hút đầu tư nước ngoài.
Trong bối cảnh đó, Bộ Công Thương xác định cần bám sát Nghị quyết số 59-NQ/TW của Bộ Chính trị về hội nhập quốc tế trong tình hình mới và Nghị quyết số 153/NQ-CP của Chính phủ để tận dụng cơ hội từ tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu; trong đó, sẽ tập trung triển khai đồng bộ một số nhóm giải pháp lớn. Vì vậy, Bộ Công Thương sẽ tiếp tục theo dõi, bám sát sự chuyển dịch cũng như nhu cầu của thế giới để kêu gọi và lựa chọn nhà đầu tư nước ngoài có chất lượng, phù hợp với định hướng của Đảng và Chính phủ đồng thời củng cố phát triển chuỗi cung ứng, giúp Việt Nam trở thành một mắt xích quan trọng tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
Song song đó, thúc đẩy cải thiện môi trường đầu tư (từ thủ tục hành chính, logistics đến hạ tầng năng lượng xanh) để tạo điều kiện thuận lợi nhất cho nhà đầu tư chiến lược, đồng thời gắn liền các ưu đãi về tài chính với yêu cầu về hàm lượng công nghệ/ địa phương hóa.
Mặt khác, tiếp tục đẩy mạnh thực thi, tuyên truyền và phổ biến cho cộng đồng doanh nghiệp khai thác sâu các hệ thống 17 FTA song phương, đa phương hiện có đồng thời thúc đẩy đàm phán, tiến tới ký kết các hiệp định thương mại tự do, thỏa thuận thương mại với đối tác mới như khối MERCOSUR (khối Thị trường chung Nam Mỹ), khối GCC (Hội đồng hợp tác vùng Vịnh), khối EFTA..., FTA với Pakistan, FTA với Ai Cập..., thúc đẩy sớm phê duyệt Hiệp định Bảo hộ đầu tư Việt Nam- EU (EVIPA) để tăng cường thu hút đầu tư, chuyển giao công nghệ vào Việt Nam trong các lĩnh vực chiến lược và nâng cao vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Hơn nữa, tiếp tục tổ chức nhiều chương trình xúc tiến thương mại chuyên sâu, các sự kiện kết nối cung – cầu quốc tế để kết nối trực tiếp doanh nghiệp sản xuất với nhà nhập khẩu và chuỗi phân phối toàn cầu. Đặc biệt, chủ động tổ chức các chương trình thúc đẩy thương mại điện tử xuyên biên giới và số hóa quy trình xuất khẩu nhằm giúp doanh nghiệp vừa và nhỏ tăng khả năng đáp ứng hiệu quả các đơn hàng xuyên quốc gia.
Bộ Công Thương đang triển khai chương trình phát triển nhà cung cấp Việt Nam, hỗ trợ doanh nghiệp nâng cấp quy trình, đạt chứng nhận quốc tế và từng bước tham gia vào chuỗi cung ứng của các tập đoàn đa quốc gia. Nhiều hội nghị kết nối cung ứng theo ngành đã được tổ chức giúp doanh nghiệp Việt Nam hiểu rõ hơn yêu cầu của đối tác, từ đó cải thiện năng lực sản xuất và có cơ hội ký kết hợp đồng, tham gia vào chuỗi cung ứng của đối tác lớn trên thế giới./.
Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn Thứ trưởng!