Áp lực lạm phát do một số yếu tố như: biến động giá năng lượng và hàng hóa cơ bản trên thế giới; chi phí logistics và vận tải có xu hướng tăng; việc điều chỉnh giá một số dịch vụ do Nhà nước quản lý như: dịch vụ y tế tăng theo lương cơ bản; cùng với sự phục hồi của cầu tiêu dùng và du lịch. Tuy nhiên, với kinh nghiệm điều hành và các công cụ hiện có, các yếu tố này dự kiến sẽ tiếp tục được kiểm soát phù hợp.
Người dân Thành phố Hồ Chí Minh ưu tiên lựa chọn thực phẩm khuyến mãi để tiết kiệm chi phí. Ảnh: Hương Giang/TTXVN
Cục Thống kê cũng chỉ ra, trong thời gian gần đây, giá xăng dầu thế giới tăng; đặc biệt do căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông, đã tác động khá rõ đến mặt bằng giá trong nước. Cụ thể, trong tháng 3/2026, chỉ số giá nhóm giao thông tăng 12,85% so với tháng trước, là mức tăng cao nhất trong các nhóm hàng, qua đó làm CPI chung tăng 1,28 điểm phần trăm; trong đó, giá xăng bình quân tăng 29,72% và giá dầu diezen tăng 57,03%, cho thấy mức độ truyền dẫn mạnh của giá năng lượng thế giới vào trong nước.
Theo bà Nguyễn Thu Oanh, nếu nhìn theo diễn biến cả quý I/2026, tác động của giá xăng dầu có sự khác biệt theo từng thời điểm. Trong hai tháng đầu năm, giá xăng dầu trong nước có xu hướng giảm so với cùng kỳ năm trước, góp phần kiềm chế mặt bằng giá.
Đến tháng 3/2026, giá xăng dầu mới tăng mạnh theo diễn biến thế giới, làm chỉ số giá nhóm giao thông tăng cao và tạo áp lực lên CPI trong tháng. Do đó, tính bình quân cả quý I/2026, mức tăng của giá nhiên liệu chưa tạo áp lực lớn đến lạm phát chung, cụ thể CPI quý I/2026 tăng 3,51% so với cùng kỳ năm trước, vẫn trong phạm vi kiểm soát.
“Giá xăng dầu tăng không chỉ tác động trực tiếp mà còn lan tỏa sang nhiều lĩnh vực khác như: vận tải, sản xuất và dịch vụ, làm gia tăng chi phí đầu vào và tạo áp lực lên lạm phát theo hướng chi phí đẩy. Thực tế, chi phí vận tải tăng đã kéo theo giá dịch vụ vận tải hành khách tăng; đồng thời, tác động đến giá dịch vụ ăn uống ngoài gia đình và nhiều nhóm hàng khác”, bà Nguyễn Thu Oanh nhận định.
Trong thời gian qua, công tác điều hành giá xăng dầu của Chính phủ được thực hiện chủ động, linh hoạt, bám sát diễn biến giá thế giới và cung cầu trong nước. Việc điều hành theo chu kỳ kết hợp với sử dụng quỹ bình ổn giá xăng dầu đã góp phần giảm mức độ và tốc độ truyền dẫn của giá thế giới vào trong nước, hạn chế tác động đột biến đến CPI.
Tuy nhiên, theo nhận định của Cục Thống kê, trong trường hợp giá dầu tiếp tục leo thang do căng thẳng Trung Đông kéo dài, yếu tố này có thể làm chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tăng thêm khoảng từ 1 đến 2 điểm %. Khi đó, việc kiểm soát lạm phát dưới mục tiêu 4,5% mà Quốc hội đề ra cho năm nay sẽ càng gia tăng tính thách thức.
Theo bà Nguyễn Thu Oanh, cứ giá xăng dầu trong nước tăng 10% thì CPI có thể tăng khoảng 0,45 điểm%; đồng thời, chi phí đầu vào gia tăng sẽ lan tỏa sang nhiều nhóm hàng hóa và dịch vụ, làm gia tăng áp lực lạm phát. Do đó, áp lực đối với lạm phát cần được theo dõi chặt chẽ.
Trước hết, Cục Thống kê khuyến cáo cần theo dõi sát diễn biến giá xăng dầu thế giới và trong nước để kịp thời đưa ra các giải pháp điều hành phù hợp; đồng thời, việc bảo đảm ổn định nguồn cung xăng dầu cho thị trường trong nước cũng đóng vai trò rất quan trọng.
Siêu thị Thành phố Hồ Chí Minh tích cực tăng khuyến mãi, phát huy hiệu quả chương trình bình ổn giá trong bối cảnh thị trường biến động. Ảnh: Hương Giang/TTXVN
Ngoài ra, cần tăng cường công tác quản lý thị trường, tránh tình trạng lợi dụng việc giá xăng dầu tăng để nâng giá các loại hàng hóa, dịch vụ khác một cách bất hợp lý, còn gọi là hiện tượng “tát nước theo mưa”.
Trên cơ sở theo dõi sát tình hình biến động các chỉ số giá đầu vào, nguồn cung các mặt hàng thiết yếu, bà Nguyễn Thu Oanh cho biết, Cục Thống kê cũng đã kiến nghị, Chính phủ cần xem xét các biện pháp hỗ trợ doanh nghiệp thông qua việc điều hành linh hoạt giá nhiên liệu, phí vận tải và một số loại phí liên quan logistics…
Đặc biệt, các bộ, ngành cần đẩy mạnh hoạt động xúc tiến thương mại, hỗ trợ doanh nghiệp tìm kiếm thị trường thay thế hoặc mở rộng sang các thị trường ít bị ảnh hưởng bởi căng thẳng địa chính trị; hỗ trợ doanh nghiệp cập nhật thông tin về tuyến vận tải, chi phí logistics và các rủi ro trong chuỗi cung ứng để chủ động điều chỉnh kế hoạch xuất khẩu.
“Về phía doanh nghiệp, cần tối ưu hóa chuỗi cung ứng, tăng tỷ lệ nội địa hóa nguyên vật liệu, ứng dụng công nghệ trong quản lý logistics và đẩy mạnh chuyển đổi xanh nhằm giảm phụ thuộc vào biến động giá năng lượng toàn cầu, nâng cao khả năng chống chịu, nhất là các doanh nghiệp xuất khẩu”, đại diện Cục Thống kê nhấn mạnh.
Cục Thống kê cho biết, bình quân quý I/2026, lạm phát cơ bản tăng 3,63% so với cùng kỳ năm trước, cao hơn mức tăng 3,51% của CPI bình quân chung, chủ yếu do giá lương thực là yếu tố tác động giảm CPI chung, nhưng được loại trừ trong danh mục tính lạm phát cơ bản.