Đẩy mạnh phát triển trồng rừng gỗ lớn

Chuyển từ khai thác ngắn ngày sang rừng gỗ lớn

Phát triển rừng gỗ lớn gắn với chứng chỉ quản lý rừng bền vững từng là lĩnh vực mới tại Quảng Trị, đòi hỏi ngành lâm nghiệp kiên trì vận động người dân thay đổi tập quán sản xuất. Năm 2007, Chi cục Lâm nghiệp tỉnh bắt đầu thí điểm trồng rừng có chứng chỉ FSC cho nhóm hộ gia đình; cán bộ trực tiếp xuống cơ sở vận động người dân tham gia, hướng dẫn các nguyên tắc, tiêu chí quản lý rừng.

Người dân vốn quen trồng rừng chu kỳ 5-6 năm để bán gỗ dăm, nhanh thu hồi vốn nhưng giá trị kinh tế thấp. Vì vậy, việc giữ rừng khoảng 10 năm và tuân thủ các tiêu chí về môi trường, xã hội, kỹ thuật để đạt chứng chỉ FSC không dễ thực hiện.

Năm 2010, 306 ha rừng trồng tại hai xã Trung Sơn và Vĩnh Thủy (cũ) được cấp chứng chỉ FSC, trở thành mô hình nhóm hộ gia đình có chứng chỉ rừng FSC đầu tiên tại Việt Nam. Năm 2014, Hội Các nhóm hộ có chứng chỉ rừng Quảng Trị được thành lập, tạo nền tảng để các hộ liên kết, chia sẻ kinh nghiệm và nâng cao hiệu quả sản xuất.

Thực tế cho thấy, kéo dài chu kỳ rừng mang lại giá trị kinh tế cao hơn, đồng thời góp phần giảm xói mòn, giữ đất, điều hòa khí hậu và đáp ứng yêu cầu của các thị trường xuất khẩu. Ông Lê Biên Hòa, trú xã Bến Hải, có 10 ha rừng FSC, cho biết sau chu kỳ 10 năm, mỗi ha rừng có lợi nhuận hơn 130 triệu đồng, giá bán cao hơn 10-15% so với gỗ không có chứng chỉ.

Tại Hợp tác xã Sản xuất kinh doanh dịch vụ tổng hợp nông nghiệp Thượng Phước, xã Triệu Phong, năm 2018, hợp tác xã bắt đầu chuyển đổi sang mô hình trồng rừng gỗ lớn, được ngành khuyến nông chuyển giao kỹ thuật chăm sóc và hướng dẫn tham gia chứng chỉ FSC. Đến nay, hợp tác xã có gần 40 ha rừng gỗ lớn đã khai thác, khoảng 160-180 ha tham gia chứng chỉ FSC; trong đó 25-30 ha phát triển theo hướng gỗ lớn. Giá trị mỗi ha rừng 10 năm tuổi đạt khoảng 220-250 triệu đồng, gần gấp đôi so với rừng khai thác sau 4-5 năm.

Theo anh Trần Quang Diệu, Giám đốc HTX Thượng Phước, tư duy của người trồng rừng đang thay đổi khi nhiều hộ sẵn sàng đầu tư dài hạn để tạo sản phẩm gỗ có giá trị cao hơn. Tuy nhiên, áp lực vốn vẫn là trở ngại lớn, khiến một số hộ phải khai thác sớm để trang trải cuộc sống. Vì vậy, tín dụng ưu đãi là động lực quan trọng giúp người dân yên tâm kéo dài chu kỳ sản xuất.

Tại xã Hiếu Giang, ông Nguyễn Văn Quốc và các hộ trồng rừng ở thôn An Tuyền cũng kiên trì với hướng đi này. Việc tỉa thưa từ năm thứ tư vừa tạo thêm nguồn thu, vừa giúp cây còn lại phát triển. Hiện gần 30% diện tích rừng của xã được cấp chứng chỉ FSC, gần 40% diện tích phát triển theo hướng gỗ lớn; địa phương đặt mục tiêu đến năm 2030 đưa khoảng 50% diện tích rừng trồng trở thành rừng gỗ lớn gắn với chứng chỉ quản lý rừng bền vững.

Hình thành vùng nguyên liệu, tạo động lực phát triển rừng gỗ lớn

Theo ông Phan Văn Phước, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Trị, từ những mô hình ban đầu, tỉnh đang thúc đẩy phát triển rừng gỗ lớn gắn với vùng nguyên liệu và chuỗi giá trị lâm nghiệp. Quản lý rừng bền vững, mở rộng chứng chỉ FSC, nâng cao chất lượng rừng trồng và tăng cường liên kết từ sản xuất đến chế biến được xác định là những giải pháp quan trọng nhằm nâng cao giá trị kinh tế của rừng.

Quảng Trị đang xây dựng các vùng nguyên liệu gỗ lớn tập trung trên cơ sở liên kết giữa khuyến nông, hợp tác xã, doanh nghiệp và người dân. Trung tâm Khuyến nông quốc gia hỗ trợ xây dựng vườn ươm chất lượng cao, chuyển giao quy trình kỹ thuật, giúp người dân tiếp cận nguồn giống đạt chuẩn, nâng cao chất lượng rừng trồng và từng bước đáp ứng yêu cầu thị trường quốc tế. Tuy nhiên, với chu kỳ sản xuất 8-10 năm, nguồn vốn đầu tư dài hạn, tín dụng ưu đãi vẫn cần được tăng cường.

Quảng Trị hiện có hơn 952.600 ha rừng và đất lâm nghiệp, chiếm hơn 75% diện tích tự nhiên toàn tỉnh; tỷ lệ che phủ rừng năm 2025 đạt 61,01%. Khoảng 23.500 ha đã được chuyển hóa sang rừng gỗ lớn và hơn 64.100 ha được cấp chứng chỉ quản lý rừng bền vững FSC, VFCS/PEFC. Tỉnh đặt mục tiêu đến năm 2030 nâng diện tích rừng có chứng chỉ lên 80.000 ha, hướng tới trở thành trung tâm cung cấp nguyên liệu và chế biến gỗ rừng trồng của khu vực miền Trung.

Để tạo động lực cho người dân chuyển sang trồng rừng gỗ lớn, tỉnh đã ban hành nghị quyết về chính sách hỗ trợ đầu tư trồng rừng sản xuất gỗ lớn. Theo đó, hộ gia đình, cá nhân có đất trồng rừng sản xuất đủ điều kiện và cam kết khai thác khi rừng đạt tiêu chí gỗ lớn được hỗ trợ 32,7 triệu đồng/ha/chu kỳ đối với loài cây sinh trưởng nhanh và 49,1 triệu đồng/ha/chu kỳ đối với loài cây sinh trưởng chậm. Tỉnh cũng hỗ trợ một lần 3,5 triệu đồng/ha chi phí khảo sát, thiết kế, lập dự toán trong năm đầu tiên; kinh phí được hỗ trợ theo từng giai đoạn, từ cây giống, phân bón đến một phần nhân công chăm sóc, nuôi dưỡng rừng. Trường hợp khai thác trước khi rừng đạt tiêu chí, người trồng rừng phải hoàn trả toàn bộ kinh phí được hỗ trợ.

Theo Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Trị Lê Văn Bảo, phát triển rừng trồng sản xuất gỗ lớn là nhiệm vụ trọng tâm nhằm nâng cao giá trị kinh tế rừng và bảo vệ môi trường. Đến nay, diện tích rừng trồng gỗ lớn toàn tỉnh đạt hơn 23.500 ha, góp phần tạo việc làm, tăng thu nhập cho người dân. Tuy nhiên, tình trạng khai thác rừng non còn phổ biến, năng suất rừng trồng thấp, chưa đáp ứng nhu cầu nguyên liệu cho chế biến trong nước và xuất khẩu; diện tích rừng gỗ lớn còn thấp, chưa hình thành vùng trồng tập trung quy mô lớn. Chính sách hỗ trợ đầu tư được kỳ vọng tạo động lực để người dân kéo dài chu kỳ sản xuất, nâng năng suất, từng bước hình thành vùng nguyên liệu tập trung và nâng cao thu nhập.

Ông Phan Văn Phước cho biết, tỉnh tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách phát triển rừng gỗ lớn, mở rộng chứng chỉ quản lý rừng bền vững, tăng cường liên kết từ trồng rừng đến chế biến và từng bước tham gia thị trường tín chỉ carbon. Ngành lâm nghiệp đồng thời đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong quản lý, bảo vệ rừng.

Với việc ưu tiên hỗ trợ trực tiếp người trồng rừng, thúc đẩy liên kết doanh nghiệp, mở rộng chứng chỉ quản lý rừng bền vững và phát triển vùng nguyên liệu, Quảng Trị đang từng bước chuyển từ khai thác rừng ngắn ngày sang sản xuất gỗ có giá trị cao. Đây không chỉ là giải pháp nâng cao hiệu quả kinh tế trên mỗi ha rừng mà còn góp phần ổn định sinh kế, bảo vệ môi trường và xây dựng ngành lâm nghiệp xanh, bền vững.