Ông Trần Văn Lại, thôn 5 Hòa Hậu, xã Nam Lý, kiểm tra chất lượng chuối ngự.
Vụ Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, vườn chuối ngự Đại Hoàng hơn 3 ha của gia đình ông Trần Khắc Lâm, thôn 1 Hòa Hậu, xã Nam Lý chỉ có gần 30 buồng chuối cho thu hoạch đúng dịp, bằng một nửa những năm trước. Toàn bộ số chuối này đã được thương lái đặt mua từ sớm với giá 500.000 - 700.000 đồng/buồng.
Ông Trần Khắc Lâm cho biết, chuối ngự là đặc sản quý của vùng đất Hòa Hậu. Chuối có mã đẹp, hương vị thơm ngon đặc trưng mà các loại chuối khác không có được. Tuy nhiên, loại cây này phụ thuộc rất lớn vào thời tiết. Nếu thời tiết thuận lợi, trung bình một gốc chuối mỗi năm cho thu hoạch 2 buồng, mỗi buồng có 5 - 7 nải. Năm nay, thời tiết mưa, nắng thất thường, đặc biệt có 2 trận bão lớn khiến sản lượng chuối của gia đình ông cũng như những hộ khác ở địa phương giảm rất nhiều; quả không được đều, số quả lép ở nhiều nải cũng chiếm tỷ lệ cao. Vào ngày thường chuối ngự Đại Hoàng có giá từ 25.000 - 30.000 đồng/nải nhưng hiện nay đã tăng gấp 3 - 4 lần, nhưng cũng không có chuối để bán.
Mặc dù, chuối vẫn được chăm sóc, bón phân theo đúng quy trình kỹ thuật, tỉa bớt nải non, chỉ giữ lại số nải phù hợp để tập trung dinh dưỡng nuôi quả, nhưng hơn 50 gốc chuối ngự Đại Hoàng của gia đình ông Trần Văn Lại, thôn 5 Hòa Hậu cũng chỉ có 3 buồng chuối cho thu hoạch vào dịp Tết Nguyên đán, trong khi những năm trước thường cho thu hơn 10 buồng.
Ông Trần Văn Lại cho biết, với người dân trồng chuối ngự Đại Hoàng, Tết Nguyên đán là vụ chính, mang lại thu nhập cao. Nhưng vụ Tết năm nay, người trồng chuối ngự thất thu; năng suất chuối giảm nhiều, tiền thu được chỉ đủ đầu tư phân bón, chưa tính công chăm sóc. Số lượng chuối có ít nên gia đình ưu tiên bán cho chỗ thân quen.
Là một trong những thương lái thu mua chuối ngự Đại Hoàng trên địa bàn xã Nam Lý, ông Trần Huy Kỳ cho biết, đa phần chuối ngự được người mua lựa chọn làm quà biếu. Để có chuối phục vụ Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, ông đã ký mua với các vườn quen ngay từ khi chuối mới ra buồng nhưng số lượng cũng không được nhiều, khoảng 300 buồng, giảm khoảng 200 buồng so với những năm trước. Ông phải thu mua thêm từ các đại lý khác để giữ mối hàng và đáp ứng nhu cầu của khách. Vì khan hiếm nên giá chuối dịp Tết năm nay cũng tăng cao hơn so với mọi năm khoảng 20%.
Hiện nay, diện tích trồng chuối ngự Đại Hoàng tại vùng được chỉ dẫn địa lý khoảng 40 ha, chủ yếu tập trung tại xã Nam Lý - đây cũng là vùng cung cấp sản phẩm chủ lực cho thị trường Tết Nguyên đán. Tại nhiều địa phương khác trong tỉnh Ninh Bình hiện cũng đã trồng giống chuối này, nhưng chất lượng không thơm ngon bằng chuối ngự trồng tại Nam Lý.
Vì khan hiếm, giá chuối ngự Đại Hoàng dịp Tết đã tăng gấp 3-4 lần ngày thường.
Bà Trần Thị Ngân, Chủ tịch Hiệp hội sản xuất và tiêu thụ chuối ngự Đại Hoàng cho biết, chuối ngự Đại Hoàng có hình dáng nhỏ, buồng gọn, quả đều. Khi chín, vỏ chuối chuyển màu vàng óng, bề mặt mịn, hương thơm dịu, thanh rất đặc trưng. Quả chuối không to nhưng chắc tay, phần thịt bên trong dẻo, ngọt đậm, khi chín không bị nhũn như những loại chuối khác. Chuối được giấm theo phương pháp truyền thống, có tem, nhãn, giấy chứng nhận an toàn vệ sinh thực phẩm và được người tiêu dùng chọn làm quà biếu, quà tặng và bày trên mâm cỗ, dâng lên ban thờ gia tiên mỗi dịp lễ, Tết. Hiện nay, sản phẩm chuối ngự Đại Hoàng đã có mặt tại nhiều nhà hàng, siêu thị trong và ngoài tỉnh Ninh Bình. Mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn hẳn so với các loại cây trồng khác, cây chuối ngự đã giúp nhiều hộ dân ở địa phương vươn lên làm giàu.
Tuy nhiên, nhược điểm lớn của cây chuối ngự là thân cây cao, khoảng 3 - 5m, dễ gãy và lá mềm, rất dễ bị tác động bởi thời tiết. Năm nay, thời tiết diễn biến bất lợi, giữa năm cơn bão số 9, số 10 khiến cây chuối bị đổ, táp lá ảnh hưởng lớn đến sự sinh trưởng và phát triển; cuối năm mưa xen kẽ các đợt rét sớm khiến sản lượng phục vụ thị trường Tết khan hiếm hơn so với mọi năm. Trong khi đó, nhu cầu của người tiêu dùng vẫn ở mức cao nên giá mỗi buồng chuối hiện đã tăng khoảng 100 - 200 nghìn đồng.
Trước tình trạng khan hiếm chuối ngự dịp Tết Nguyên đán, Hiệp hội sản xuất và tiêu thụ chuối ngự Đại Hoàng tăng cường tuyên truyền, vận động các hội viên không thu hoạch chuối non giấm ép nhằm giữ gìn thương hiệu chuối ngự Đại Hoàng. Người tiêu dùng cũng nên lựa chọn mua tại những địa chỉ có uy tín, sản phẩm có đầy đủ tem, nhãn, bảo đảm đúng chuối ngự Đại Hoàng.