Chuẩn hóa sản xuất, nâng tầm thương hiệu sầu riêng Việt

Nỗi lo giá sụt giảm đầu vụ

Gia đình ông Nguyễn Lộc tại phường Phước Long là một trong những hộ nông dân tiêu biểu trong việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng tại địa phương. Bắt đầu từ năm 2018, gia đình ông Lộc đã chủ động cưa bỏ diện tích cây điều và cao su kém hiệu quả để chuyển sang trồng sầu riêng. Đến nay, gia đình ông Lộc sở hữu trang trại rộng 4,5 ha với khoảng 700 gốc sầu riêng.

Vụ mùa năm nay, dù vườn cây đạt năng suất khá tốt với sản lượng ước tính khoảng 35 tấn, nhưng gia đình ông Lộc lại đang đối mặt với áp lực kinh tế nặng nề. Chi phí đầu tư cho phân bón và thuốc bảo vệ thực vật đã lên tới trên 200 triệu đồng, chưa tính đến công lao động của gia đình ông trong suốt cả năm.

Những ngày đầu tháng 5, báo hiệu khó khăn khi giá sầu riêng Ri6 đầu mùa sụt giảm mạnh từ mức bán 43.000 đồng/kg của năm ngoái xuống chỉ còn 27.000 đồng/kg khi bán xô cả vườn trong năm nay. Gia đình đã bán khoảng 10 tấn Ri6 với giá 27.000đồng/kg.

Ông Nguyễn Lộc chia sẻ, giá mua năm nay thấp hơn năm ngoái nên gia đình không vui lắm. Trước tình trạng chi phí vật tư tăng cao trong khi giá nông sản bấp bênh, tôi mong muốn các cấp chính quyền tăng cường đàm phán, kết nối các hợp đồng xuất khẩu ổn định để người nông dân có thể yên tâm duy trì sản xuất và có lợi nhuận xứng đáng với công sức bỏ ra. Hiện nay, người nông dân đang gặp rất nhiều khó khăn do chi phí phân bón, thuốc bảo vệ thực vật tăng cao trong khi giá bán sản phẩm lại sụt giảm.

Hiện sầu riêng vẫn là cây trồng mang lại giá trị kinh tế cao nhất so với cao su hay điều dẫn đến tình trạng chuyển đổi cây trồng diễn ra mạnh mẽ. Tuy nhiên, việc diện tích canh tác tăng nhanh trong khi giá cả không ổn định khiến tâm lý nhà vườn trở nên bất an. Nhiều hộ dân dù có quỹ đất nhưng vẫn dè dặt không dám đầu tư vì lo ngại giá hạ quá thấp hoặc không có đầu ra.

Theo ông Lộc, người nông dân trồng sầu riêng không sợ mất mùa mà chỉ sợ rơi vào cảnh bế tắc về thị trường tiêu thụ. Để đảm bảo sản xuất ổn định và có lợi nhuận, mức giá sầu riêng cần duy trì ở ngưỡng từ 40.000 - 50.000 đồng/kg trở lên.

Còn gia đình ông Nguyễn Văn Phúc tại xã Phú Nghĩa hiện đang canh tác gần 2 ha sầu riêng. Vụ mùa năm nay, vườn sầu riêng dự kiến đạt sản lượng trên 10 tấn, tăng khoảng 3 tấn so với năm ngoái. Tuy nhiên, niềm vui về năng suất của gia đình không trọn vẹn khi nỗi lo về giá cả đang đè nặng dù chưa chính thức vào vụ thu hoạch.

Một trong những thay đổi tích cực tại vườn của ông Phúc là việc chuyển đổi hoàn toàn từ phân bón và thuốc bảo vệ thực vật hóa học sang sử dụng các sản phẩm sinh học.

Ông Phúc cho biết, phương thức canh tác áp dụng các chế phẩm sinh học này không chỉ đạt yêu cầu về chất lượng cây trồng mà còn bảo vệ sức khỏe cho người sản xuất. Chúng tôi trực tiếp tiếp xúc với các loại thuốc sẽ tránh được những độc hại trực tiếp từ hóa chất như trước đây.

Mặc dù giải quyết được bài toán về môi trường và sức khỏe, nhưng gia đình ông Phúc vẫn đang đối mặt với sự bất ổn của thị trường. Theo ông Phúc, trong khi giá sầu riêng giống khác vẫn duy trì ở mức ổn định, thì giống sầu riêng Ri6 đang sụt giảm nghiêm trọng. Mức giá mong đợi để nhà vườn có lãi là từ 45.000 - 50.000 đồng/kg, nhưng thực tế hiện nay giá chỉ dao động quanh mức 25.000 - 30.000 đồng/kg hoặc hơn 30.000 đồng/kg. Với mức giá này, người nông dân đứng trước nguy cơ thua lỗ nặng nề. Trước tình hình đó, nhà nông muốn ngành chức năng có những giải pháp kịp thời để ổn định giá cả, giúp bà con nông dân yên tâm sản xuất.

Nâng tầm thương hiệu sầu riêng

Trước thử thách kép từ chi phí đầu vào leo thang và giá bán sụt giảm, ngành sầu riêng đang đứng trước yêu cầu cấp thiết phải thay đổi tư duy sản xuất. Thay vì canh tác manh mún, việc chuyển dịch sang mô hình tập trung, chuẩn hóa chất lượng đồng nhất và ưu tiên tuyệt đối an toàn thực phẩm được xem là chìa khóa sống còn để vượt qua các rào cản kỹ thuật khắt khe, đặc biệt là từ thị trường Trung Quốc.

Ông Nguyễn Minh Hiếu, Phó Chủ nhiệm Câu lạc bộ Nông dân Sản xuất kinh doanh giỏi thành phố Đồng Nai (Chủ trang trại sầu riêng Gia Bảo, phường Phước Long) chia sẻ, ngành sầu riêng đang đối mặt với thử thách “kép” về chi phí đầu vào như: phân bón, xăng dầu và nhân công tăng cao, trong khi giá bán lại sụt giảm do biến động thị trường. Để vượt qua khó khăn này cần một sự chuyển dịch mạnh mẽ từ sản xuất manh mún sang canh tác tập trung và chuẩn hóa chất lượng.

Theo ông Hiếu, về giải pháp nhà nông trồng sầu riêng thay đổi tư duy làm nông. Các hộ dân và hợp tác xã phải tuân thủ quy trình sản xuất chuẩn để tạo ra sản phẩm đồng đều. Mục tiêu cốt lõi không phải là tìm kiếm những cá thể xuất sắc đơn lẻ mà là duy trì chất lượng ổn định trên quy mô lớn. Ưu tiên tuyệt đối an toàn thực phẩm, coi đây là yếu tố sống còn để bám trụ tại các thị trường khắt khe, đặc biệt là Trung Quốc nơi tiêu chuẩn kiểm soát đang ngày càng nghiêm ngặt. Đẩy mạnh liên kết tập thể để tạo cơ sở vững chắc cho công tác marketing, xây dựng thương hiệu và tăng vị thế đàm phán với các đơn vị thu mua.

Trước áp lực từ việc diện tích vùng trồng tăng đột biến gây quá tải cho hệ thống kiểm định, Nhà nước và doanh nghiệp cần sớm đầu tư mở rộng các cơ sở kiểm mẫu để thông suốt quy trình xuất khẩu. Đồng thời, giải pháp cần thực hiện đồng bộ theo chuỗi giá trị nhà vườn sản xuất sạch, đơn vị kết nối năng lực cao và chính quyền tích cực đàm phán để thiết lập các “luồng xanh” ưu tiên cho vùng trồng chất lượng. Bên cạnh đó, việc hoàn thiện hạ tầng vận tải sẽ là chìa khóa giảm chi phí và nâng cao sức cạnh tranh.

“Sầu riêng vùng đất đỏ miền Đông vẫn đảm bảo an toàn về hàm lượng các kim loại nặng nhờ kiểm soát chặt chẽ. Nông dân cần chủ động sử dụng vật tư nông nghiệp chất lượng cao để duy trì tiêu chuẩn quốc tế. Thay vì chỉ chú trọng kỹ thuật canh tác, ngành sầu riêng Việt Nam cần tập trung vào chiến lược thương mại bài bản và làm chủ giá trị thương hiệu để tránh tình trạng bị ép giá hoặc phụ thuộc quá mức vào các khâu trung gian quốc tế”, ông Hiếu chia sẻ thêm.

Theo Phó Chủ tịch Hội Nông dân thành phố Đồng Nai Nguyễn Văn Giang, ngành nông nghiệp đã khuyến cáo hộ trồng sầu riêng cần chủ động liên kết theo hai hướng. Thứ nhất, tham gia vào các tổ chức như câu lạc bộ, tổ hợp tác hoặc hợp tác xã để tạo sự gắn kết giữa các nhà vườn. Thứ hai, liên kết chặt chẽ với các doanh nghiệp thông qua hợp đồng bao tiêu sản phẩm để đảm bảo đầu ra bền vững.

Về phía cơ quan chức năng, Nhà nước sẽ hỗ trợ nông dân xây dựng mã số vùng trồng và giới thiệu các đơn vị thu mua uy tín để ký kết hợp đồng dài hạn. Đồng thời, ngành cũng khuyến cáo bà con tuân thủ nghiêm ngặt các quy trình, tiêu chuẩn sản xuất, đặc biệt là đáp ứng các yêu cầu khắt khe từ thị trường Trung Quốc nơi đang tiêu thụ hơn 90% sản lượng sầu riêng xuất khẩu của Việt Nam.

Biến động thị trường hiện nay đã trực tiếp ảnh hưởng đến quá trình thương thảo các hợp đồng thu mua sắp tới. Trước bối cảnh giá sầu riêng đang giảm, chính quyền địa phương đã khuyến cáo hộ nông dân cần đặc biệt thận trọng khi đàm phán và chốt hợp đồng.

Cũng theo ông Giang, bên cạnh việc tập trung chăm sóc vườn cây đảm bảo đúng quy trình kỹ thuật, duy trì mã số vùng trồng và đáp ứng các tiêu chuẩn về an toàn thực phẩm, bà con cần xây dựng liên kết chặt chẽ với những đơn vị thu mua có uy tín. Việc cẩn trọng trong khâu ký kết lúc này là cần thiết để bảo vệ quyền lợi của người trồng sầu riêng, nhất là khi tổng diện tích cây trồng này trên toàn tỉnh đã lên đến khoảng 21.000 ha.

Hiện nay, dù diện tích vùng trồng tăng mạnh, nhưng nhà vườn trồng sầu riêng vẫn đang đối mặt với nhiều rủi ro trước biến động giá cả đầu vụ. Chính quyền và các chuyên gia khuyến cáo nông dân cần đặc biệt thận trọng trong thương thảo hợp đồng, đồng thời đẩy mạnh liên kết chặt chẽ với các tổ chức kinh tế tập thể, doanh nghiệp thu mua uy tín để bảo vệ quyền lợi và đảm bảo đầu ra bền vững.