Các trung tâm dữ liệu phục vụ trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm gia tăng nhu cầu đối với các hệ thống lưu trữ năng lượng sử dụng pin lithium. Ảnh: carboncredits
Theo tờ Wall Street Journal, thị trường AI đang bùng nổ đã kéo theo nhu cầu lithium tăng mạnh. Năm ngoái, các trung tâm dữ liệu vận hành chatbot và nhiều ứng dụng khác đã thúc đẩy mức tăng đáng kể đối với pin lithium-sắt-phosphate (LFP) – loại pin giúp cung cấp nguồn điện ổn định mà các cơ sở này cần.
Những loại pin này, có kích thước lớn hơn nhiều so với pin lithium-ion dùng trong xe điện (EV), cung cấp năng lượng cho các hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin (BESS). Các trạm lưu trữ này đang nhanh chóng xuất hiện tại Mỹ và nhiều khu vực khác trên thế giới.
Các hệ thống BESS thu thập năng lượng từ các nguồn tái tạo như gió và năng lượng mặt trời, hoặc từ lưới điện, sau đó lưu trữ bằng pin sạc. Khi nhu cầu điện tăng cao, mất điện hoặc cần cân bằng lưới, chúng sẽ giải phóng năng lượng. Điều này giúp đảm bảo nguồn điện ổn định cho các trung tâm dữ liệu – nơi có mức tiêu thụ điện khổng lồ và dễ bị ảnh hưởng bởi biến động giá điện, đặc biệt trong quá trình huấn luyện các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM).
Công nghệ BESS cũng giúp các nhà cung cấp năng lượng mặt trời giảm thiểu tổn thất do tính gián đoạn của nguồn điện. Sản lượng điện mặt trời cao nhất vào ban ngày nhưng giảm vào ban đêm. Bằng cách lưu trữ phần điện dư vào giờ cao điểm nắng, họ có thể bán điện vào buổi tối và duy trì dòng doanh thu ổn định.
Trong bối cảnh đó, nhu cầu lithium cho các cơ sở lưu trữ năng lượng đang tăng nhanh hơn so với nhu cầu từ xe điện. Năm ngoái, nhu cầu BESS tăng 51%, so với mức 26% của EV, dù EV vẫn chiếm khoảng 75% tổng nhu cầu pin toàn cầu, theo công ty nghiên cứu Benchmark Minerals Intelligence.
Thiếu hụt nguồn cung
Những yếu tố này đang góp phần chuyển dịch thị trường từ trạng thái dư cung – giá thấp sang thiếu cung – giá cao, kéo giá lithium thoát khỏi chu kỳ giảm kéo dài ba năm.
Xe điện đang mở rộng sang nhiều thị trường ở Đông Nam Á và Nam Mỹ, và được kỳ vọng sẽ tăng trưởng nhanh hơn khi các mẫu xe mới ra mắt.
Giá lithium đã tăng 120% trong sáu tháng qua, lên khoảng 20.000 USD/tấn vào cuối tháng 2, so với 9.000 USD/tấn vào tháng 8 năm ngoái – thời điểm công ty CATL của Trung Quốc tạm dừng hoạt động tại mỏ Jianxiawo do vấn đề cấp phép.
Thị trường lithium vốn biến động mạnh, với một đợt tăng giá đột biến vào tháng 1 khi giá tăng 46% do tồn kho thấp trước Tết Nguyên đán 2026.
“Thị trường đang khá tích cực”, Andy Leyland, nhà sáng lập công ty nghiên cứu SC Insights, nhận định. Ông cho biết năm 2026, nhu cầu có thể tăng 24% trong khi nguồn cung chỉ tăng 19%. “Chúng tôi dự báo thị trường sẽ thắt chặt hơn trong 2-3 năm tới.”
Đà tăng này cũng phản ánh trên thị trường kỳ hạn, khi ngày càng nhiều nhà đầu tư sử dụng hợp đồng tương lai lithium của CME Group để quản lý rủi ro giá. Từ gián đoạn nguồn cung đến xu hướng các hãng EV phòng ngừa rủi ro dài hạn, nhu cầu quản trị biến động giá đang gia tăng.
Lưu trữ năng lượng sẽ tăng gấp đôi
Khi các “ông lớn” công nghệ như Amazon và Google đẩy mạnh xây dựng trung tâm dữ liệu AI, công suất lưu trữ năng lượng toàn cầu dự kiến vượt 100 gigawatt trong năm nay và tăng gấp đôi lên 200 GW trong thập kỷ tới, theo BloombergNEF. Điều này một phần nhờ chi phí thiết bị giảm mạnh, chỉ còn chưa đến một phần ba so với ba năm trước.
Dù nhu cầu xe điện toàn cầu đang chậm lại, chuyên gia Leyland dự báo sẽ phục hồi trong năm nay với mức tăng 16%, so với 14% năm 2025, bất chấp việc Mỹ chấm dứt các ưu đãi mua xe điện.
“Bên ngoài Mỹ, mọi người vẫn đang mua xe điện”, ông nói. “Chúng đang mở rộng sang Đông Nam Á và Nam Mỹ, và sẽ tăng trưởng nhanh hơn khi các mẫu xe mới xuất hiện”.
Mở rộng khai thác tại châu Phi
Về nguồn cung, các nhà sản xuất lithium đang đẩy nhanh việc mở mỏ mới tại châu Phi – khu vực đang nổi lên như một trung tâm cung ứng mới. Sản lượng từ châu Phi đã vượt phần còn lại của thế giới trong năm 2025, chủ yếu từ Zimbabwe và Mali, đồng thời tăng mạnh tại Nam Phi và Nigeria.
Trung Quốc đang tài trợ cho sự mở rộng này nhằm đảm bảo nguồn nguyên liệu cho chuỗi sản xuất pin của mình – nơi tiêu thụ lithium lớn nhất thế giới.
Các mỏ Arcadia, Bikita và Kamatvi tại Zimbabwe – phần lớn do Trung Quốc hậu thuẫn – đã giúp xuất khẩu quặng spodumene tăng 30% trong nửa đầu năm ngoái. Trong khi đó, Mali đã đưa vào hoạt động các mỏ Goulamina và Bougoni, trở thành nhà sản xuất lớn thứ hai tại châu Phi.
Điều này giúp châu Phi gia tăng vai trò trong chuỗi cung ứng lithium, cạnh tranh với Argentina và “tam giác lithium” Nam Mỹ gồm Chile và Bolivia.
Hiện tại, Argentina được dự báo có mức tăng sản lượng lớn nhất, với kế hoạch nâng gấp đôi sản lượng lên 250.000 tấn vào năm 2029 và tăng gấp ba xuất khẩu lên hơn 7 tỷ USD. Australia hiện là nhà sản xuất lớn nhất thế giới, tiếp theo là Trung Quốc và Chile.
Mỹ tăng tốc khai thác
Mỹ cũng đang đẩy mạnh phát triển lithium nhằm giảm phụ thuộc vào pin Trung Quốc. Khu vực Smackover – kéo dài từ Arkansas đến Florida – đang thu hút đầu tư lớn sau khi các công ty dầu khí phát hiện nguồn nước muối chứa lithium dồi dào.
ExxonMobil dẫn đầu xu hướng này với kế hoạch đầu tư tới 20 tỷ USD vào các dự án phát thải thấp, bao gồm hạ tầng lithium, nhằm cung cấp đủ cho 1 triệu xe điện mỗi năm từ 2030. Ngoài ra, Standard Lithium của Canada và Equinor cũng hợp tác đầu tư 1,5 tỷ USD để sản xuất 22.500 tấn mỗi năm vào 2028.
Công nghệ pin có thể tác động giá
Một số chuyên gia cho rằng thị trường có thể không duy trì xu hướng tăng khi đối mặt với cạnh tranh từ Trung Quốc và tiến bộ công nghệ pin.
“Có sự cạnh tranh rất lớn trong việc cải tiến pin, và Trung Quốc đang có nhiều giải pháp tốt nhất", chuyên gia Gonzalo Mondaca nhận định.
Trung Quốc cũng đang tăng sản lượng từ khoáng lepidolite tại tỉnh Giang Tây để cạnh tranh với Australia, đồng thời sở hữu lượng dự trữ lithium lớn có thể sử dụng khi cần. Điều này có thể làm giảm nhu cầu nhập khẩu từ các khu vực như Zimbabwe hay tam giác lithium.
Trong khi đó, việc Mỹ dừng ưu đãi xe điện và châu Âu điều chỉnh chính sách đối với xe động cơ đốt trong có thể làm giảm nhu cầu lithium.
Một số dự báo cho rằng giá lithium có thể giảm về khoảng 17.000 USD/tấn – mức có thể khiến nhiều dự án mở rộng nguồn cung toàn cầu trở nên không khả thi.