Bìa Sách trắng Quốc phòng Nhật Bản 2026, bên cạnh phần giới thiệu tài liệu của Bộ trưởng Quốc phòng Shinjiro Koizumi. Ảnh chụp màn hình từ Bộ Quốc phòng Nhật Bản
Theo Nikkei Asia, sách trắng quốc phòng thường niên được Bộ Quốc phòng Nhật Bản công bố ngày 4/8 cho rằng việc Nga tăng cường hợp tác quân sự với Triều Tiên và Trung Quốc đang làm thay đổi môi trường an ninh Đông Á.
Hợp tác Nga - Triều làm gia tăng năng lực quân sự của Bình Nhưỡng
Theo báo cáo, việc Nga sử dụng tên lửa đạn đạo tầm ngắn do Triều Tiên cung cấp trong các cuộc tấn công tại Ukraine có thể giúp Bình Nhưỡng thu thập dữ liệu về hiệu quả hoạt động của những loại vũ khí này trong điều kiện chiến trường thực tế. Các thông tin thu được sau đó có thể được sử dụng để nâng cấp độ chính xác, khả năng vận hành và sức xuyên phá của tên lửa Triều Tiên.
Bên cạnh đó, việc binh sĩ Triều Tiên được triển khai cùng lực lượng Nga cũng giúp họ tiếp xúc với các phương thức tác chiến hiện đại, trong đó có hoạt động trinh sát, điều phối hỏa lực và sử dụng thiết bị bay không người lái.
Bộ Quốc phòng Nhật Bản nhận định khả năng quân sự của Triều Tiên được cải thiện thông qua hợp tác với Nga là vấn đề đáng lo ngại nghiêm trọng đối với môi trường an ninh xung quanh Nhật Bản.
Đánh giá này cho thấy Tokyo xác định chiến trường Ukraine là nơi thử nghiệm vũ khí và chiến thuật có thể tạo ra những tác động trực tiếp đối với an ninh châu Á. Những kinh nghiệm thu được từ xung đột có thể được Bình Nhưỡng áp dụng trong quá trình phát triển lực lượng và chuẩn bị cho các kịch bản đối đầu trên bán đảo Triều Tiên.
Một trong những nguy cơ lớn nhất được Nhật Bản đề cập là khả năng Nga chuyển giao công nghệ quân sự nhạy cảm để đổi lấy đạn dược, tên lửa và nhân lực từ Triều Tiên.
Sách trắng cảnh báo Moskva có thể cung cấp cho Bình Nhưỡng những công nghệ liên quan đến vũ khí hạt nhân, tên lửa đạn đạo và phương tiện bay siêu vượt âm. Sự hỗ trợ như vậy có thể đẩy nhanh quá trình phát triển các hệ thống vũ khí vốn đã gây sức ép lớn đối với Nhật Bản và các nước trong khu vực.
Triều Tiên đã hỗ trợ chiến dịch quân sự của Nga tại Ukraine bằng cách cung cấp đạn pháo, tên lửa đạn đạo và binh sĩ. Quan hệ giữa hai nước được nâng lên một bước mới sau khi ký Hiệp ước Đối tác chiến lược toàn diện vào năm 2024.
Các báo cáo quốc phòng trước đây của Nhật Bản từng đề cập đến quan hệ ngày càng gần gũi giữa Moskva và Bình Nhưỡng. Tuy nhiên, đây là lần đầu tiên sách trắng quốc phòng của nước này trình bày chi tiết những rủi ro quân sự mà Tokyo cho rằng có thể phát sinh từ sự hợp tác này.
Lo ngại hợp tác quân sự Nga - Trung
Bên cạnh quan hệ Nga - Triều Tiên, báo cáo cũng bày tỏ lo ngại trước việc Moskva và Bắc Kinh tăng cường phối hợp chiến lược thông qua các cuộc tập trận chung cùng hoạt động phối hợp của lực lượng không quân và hải quân.
Bộ Quốc phòng Nhật Bản cho rằng các hoạt động tuần tra chung của máy bay ném bom Nga và Trung Quốc, cũng như những đợt triển khai lực lượng hải quân gần lãnh thổ Nhật Bản, rõ ràng mang tính phô diễn sức mạnh và hướng trực tiếp tới Tokyo.
Những hoạt động này diễn ra thường xuyên hơn trong những năm gần đây, làm gia tăng áp lực đối với Nhật Bản khi nước này đồng thời phải ứng phó với chương trình hạt nhân, tên lửa của Triều Tiên và sự mở rộng nhanh chóng của quân đội Trung Quốc.
Đánh giá mới được đưa ra trong bối cảnh Tokyo đang tiến hành cuộc cải tổ quốc phòng lớn nhất trong nhiều thập niên. Quá trình này được thúc đẩy bởi sự gia tăng năng lực quân sự của Trung Quốc, các hoạt động ngày càng quyết đoán trong khu vực, mối đe dọa từ Triều Tiên và sức ép từ Washington yêu cầu các đồng minh chia sẻ nhiều trách nhiệm an ninh hơn.
Chính phủ của Thủ tướng Sanae Takaichi đã thông qua ngân sách quốc phòng cao kỷ lục cho tài khóa hiện tại vào tháng 4. Tokyo cũng nới lỏng các hạn chế đối với hoạt động xuất khẩu thiết bị quốc phòng, mở đường cho việc bán một số loại vũ khí có khả năng gây sát thương ra nước ngoài.
Nhật Bản hiện xem xét sửa đổi ba văn kiện quốc phòng chủ chốt, trong đó có Chiến lược An ninh Quốc gia. Quá trình điều chỉnh dự kiến hoàn tất trước cuối năm nay.
Gắn quốc phòng với tăng trưởng kinh tế
Sách trắng năm nay cũng lần đầu tiên liên hệ trực tiếp hoạt động đầu tư quốc phòng với mục tiêu phát triển kinh tế của Nhật Bản.
Giới hoạch định chính sách tại Tokyo cho rằng nhiều thập niên duy trì quy mô mua sắm quân sự hạn chế và kiểm soát chặt hoạt động xuất khẩu đã khiến ngành công nghiệp quốc phòng Nhật Bản bị phân mảnh, thiếu vốn đầu tư và khó duy trì năng lực cạnh tranh.
Báo cáo chỉ ra rằng một số doanh nghiệp đã quyết định rút khỏi lĩnh vực quốc phòng hoặc thu hẹp hoạt động. Xu hướng này không chỉ ảnh hưởng đến khả năng cung cấp ổn định trang thiết bị cho Lực lượng Phòng vệ mà còn có nguy cơ làm suy giảm cạnh tranh và năng lực đổi mới trong dài hạn.
Để củng cố nền tảng công nghiệp, chính phủ đã đưa quốc phòng vào danh sách 17 lĩnh vực chiến lược dự kiến thu hút tổng cộng 370.000 tỷ yen (khoảng 2.300 tỷ USD), từ nguồn vốn công và tư nhân.
Theo Bộ Quốc phòng Nhật Bản, đầu tư vào lĩnh vực quốc phòng không chỉ phục vụ việc bảo vệ người dân và tăng cường năng lực ứng phó với các mối đe dọa, mà còn có thể tạo ra hiệu ứng lan tỏa sang các ngành dân sự, thúc đẩy đổi mới công nghệ và đóng góp cho tăng trưởng kinh tế.
Việc kết hợp mục tiêu an ninh với chính sách công nghiệp cho thấy Tokyo đang tìm cách biến quá trình tăng ngân sách quân sự thành một chiến lược dài hạn. Trong bối cảnh quan hệ Nga - Triều Tiên và Nga - Trung tiếp tục được củng cố, Nhật Bản nhiều khả năng sẽ đẩy nhanh đầu tư quốc phòng, mở rộng hợp tác với các đồng minh và củng cố năng lực sản xuất vũ khí trong nước.