Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam xác định vai trò dẫn dắt, hỗ trợ kỹ thuật năng lượng nguyên tử

Làm chủ công nghệ điện hạt nhân

Viện trưởng Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam Trần Chí Thành cho biết: Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII đã thống nhất chủ trương tái khởi động các dự án điện hạt nhân tại Ninh Thuận (nay là tỉnh Khánh Hòa), đồng thời tiếp tục nghiên cứu chương trình điện hạt nhân tại Việt Nam, đã tạo điều kiện thuận lợi cho Viện phát huy thế mạnh về nghiên cứu an toàn và công nghệ điện hạt nhân để tư vấn cho các chủ đầu tư trong việc triển khai các dự án. Tiếp đó, đầu tháng 9/2025, Tổng Bí thư Tô Lâm và Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã tới thăm và làm việc với Viện và đưa ra ý kiến chỉ đạo, định hướng cho hoạt động của Viện trong giai đoạn tới.

Viện trưởng Trần Chí Thành nhấn mạnh: Triển khai ý kiến kết luận của Bộ Chính trị về đẩy mạnh phát triển, ứng dụng năng lượng nguyên tử vì mục đích hòa bình phục vụ phát triển đất nước trong thời kỳ mới, năm 2026, Viện định hướng nghiên cứu phát triển ưu tiên như: Làm chủ công nghệ hạt nhân phục vụ phát triển điện hạt nhân, nghiên cứu vật lý lò phản ứng, an toàn lò, phân tích sự cố, thủy nhiệt - thủy động học, nhiên liệu và vật liệu hạt nhân, trong đó trọng tâm mới là công nghệ lò phản ứng mô-đun nhỏ (SMR). Đặc biệt, phát triển mạnh ứng dụng năng lượng nguyên tử vì mục đích hòa bình trong y học hạt nhân, công nghệ bức xạ; ứng dụng trong các lĩnh vực công nghiệp - tài nguyên - môi trường - nông nghiệp.

Bên cạnh đó, Viện cũng tập trung nghiên cứu an toàn, an ninh bức xạ và hạt nhân; Quan trắc, cảnh báo phóng xạ môi trường; Quản lý chất thải phóng xạ và nguồn phóng xạ đã qua sử dụng; ứng phó sự cố bức xạ và hạt nhân. Đồng thời, đẩy mạnh nghiên cứu cơ bản, hội nhập quốc tế trong lĩnh vực vật lý hạt nhân, vật lý nơtron, vật lý lò phản ứng, an toàn hạt nhân, an toàn bức xạ, quan trắc phóng xạ môi trường, thủy văn đồng vị, vật liệu và vật liệu chiếu xạ, hóa học và sinh học phóng xạ... Ngoài ra, tiếp tục duy trì hợp tác hiệu quả với Tổ chức năng lượng quốc tế (IAEA) và các quốc gia khác để nâng cao năng lực, hỗ trợ kỹ thuật trong xây dựng và phát triển điện hạt nhân, đặc biệt là dự án hợp tác quốc tế về SMR, an toàn hạt nhân, nhiên liệu hạt nhân, đất hiếm, titan.

Năm 2026 nằm trong giai đoạn 1 của phương án tổ chức lại Viện theo đề án trở thành Viện Năng lượng nguyên tử quốc gia, vì vậy đây là năm nhiệm vụ có tính bản lề hướng tới xây dựng năng lực, chuẩn bị hạ tầng và nhân lực để bước sang giai đoạn triển khai mạnh điện hạt nhân, công nghệ lò phản ứng mô-đun nhỏ SMR và công nghệ đất hiếm. Vì vậy, Viện sẽ đẩy nhanh kế hoạch triển khai Dự án Trung tâm Nghiên cứu khoa học và công nghệ hạt nhân; Hoàn thành Đề án thành lập và thực hiện Dự án nâng cấp và hoàn thiện mạng lưới quan trắc và cảnh báo phóng xạ môi trường quốc gia; Triển khai Chương trình nghiên cứu quốc gia về công nghệ và an toàn hạt nhân; Nâng cấp các phòng thí nghiệm; Phát triển năng lực tính toán, dữ liệu và mô phỏng hạt nhân...

Để triển khai thực hiện kế hoạch năm 2026 theo đúng mục tiêu đề ra, Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam đề xuất sớm phê duyệt mô hình Viện Năng lượng nguyên tử Quốc gia bảo đảm vị trí pháp lý tương xứng với nhiệm vụ chiến lược, đồng thời xác lập rõ vai trò của Viện là cơ quan hỗ trợ kỹ thuật độc lập quốc gia cho chương trình phát triển điện hạt nhân. Bên cạnh đó, ưu tiên đầu tư tăng cường trang thiết bị nghiên cứu, nâng cấp các phòng thí nghiệm và cơ sở vật chất phục vụ công tác nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ, đặc biệt là đầu tư cho nghiên cứu công nghệ SMR, điện hạt nhân và phát triển công nghệ đất hiếm, titan.

Hoạt động triển khai ứng dụng đạt hơn 497 tỉ đồng

Năm 2025, tổng nguồn lực đầu tư cho triển khai các hoạt động của Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam là 169.649,13 triệu đồng, trong đó, kinh phí từ ngân sách nhà nước là 154.029,4 triệu đồng và kinh phí từ nguồn khác là 15.619,73 triệu đồng. Bên cạnh đó, kinh phí từ ngân sách nhà nước cấp cho các đề tài nghiên cứu khoa học hạn chế nên khó khăn khi triển khai các nghiên cứu khoa học công nghệ mới. Công tác đề xuất và triển khai các nhiệm vụ mang tính chiến lược, trọng điểm còn ít do một số chương trình nghiên cứu quốc gia mới mở lại và hiện chưa hình thành được các chương trình nghiên cứu khoa học quốc gia về an toàn và công nghệ điện hạt nhân.

Theo Viện trưởng Trần Chí Thành, mặc dù nguồn lực đầu tư của nhà nước còn hạn chế, bối cảnh kinh tế - chính trị thế giới diễn ra phức tạp và tình hình trong nước còn nhiều khó khăn, nhưng trong năm 2025, các đơn vị trực thuộc Viện vẫn nỗ lực duy trì ổn định các hoạt động triển khai ứng dụng và dịch vụ với tổng doanh thu năm 2025 (tính đến 30/11/2025, đạt 497,5 tỉ đồng, tăng hơn 50 tỉ đồng so với năm 2024). Mức tăng trưởng chủ yếu từ hoạt động phân tích mẫu phục vụ Đề án "Điều tra, đánh giá tổng thể tiềm năng khoáng sản chiến lược (đất hiếm) trên lãnh thổ Việt Nam (phần đất liền) và thăm dò một số diện tích có triển vọng"; Hoạt động sản xuất các sản phẩm kèm; Mở rộng sản xuất và cung ứng thuốc phóng xạ VINATOM-FDG trên thiết bị Cyclotron 13 MeV; Đẩy mạnh triển khai dịch vụ đánh giá không phá hủy (NDT).

Đến thời điểm hiện nay, Lò phản ứng hạt nhân tại Đà Lạt được vận hành an toàn, khai thác hiệu quả với tổng thời gian vận hành là 2.490 giờ trong 32 đợt dài ngày ở công suất 500 kWt, đạt chỉ tiêu theo kế hoạch (chỉ tiêu 25 đợt, mỗi đợt 50 - 100 giờ); Máy gia tốc Cyclotron 13MeV tại Hà Nội được khai thác hiệu quả, sản xuất được 365 ca thuốc, cung cấp 236.310 mCi thuốc VINATOM-FDG đáp ứng nhu cầu sử dụng thuốc cho nhiều bệnh viện lớn. Nhóm nghiên cứu sản xuất dược chất phóng xạ tại Viện Nghiên cứu hạt nhân được Hội đồng Diễn đàn hợp tác hạt nhân châu Á (FNCA) bầu chọn Giải thưởng ”Nhóm nghiên cứu xuất sắc nhất” năm 2025.

Cũng trong năm 2025, Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam triển khai thực hiện nhiều nhiệm vụ khoa học và công nghệ trong lĩnh vực vật lý hạt nhân; lĩnh vực vật lý lò, công nghệ và an toàn lò phản ứng, các nghiên cứu này đóng góp những kết quả quan trọng trong phân tích, mô phỏng và đánh giá an toàn lò phản ứng, góp phần nâng cao năng lực hiện có của đội ngũ nghiên cứu đồng thời từng bước hình thành cơ sở khoa học cho công tác chuẩn bị và tham mưu kỹ thuật liên quan đến phát triển điện hạt nhân và lò phản ứng mô-đun nhỏ.

Đặc biệt, các nghiên cứu ứng dụng năng lượng nguyên tử trong y tế tiếp tục là điểm sáng về hiệu quả ứng dụng. Các kết quả nghiên cứu tập trung vào phát triển và hoàn thiện các dược chất phóng xạ hướng đích, khẳng định năng lực nghiên cứu - triển khai của Viện trong y học hạt nhân và tiềm năng ứng dụng trong chẩn đoán và điều trị ung thư. Các kết quả đạt được thông qua các nhiệm vụ nghiên cứu quy trình điều chế một số chế phẩm dược chất phóng xạ có tính hướng đích ứng dụng trong điều trị ung thư. Ngoài ra, hướng nghiên cứu ứng dụng kỹ thuật hạt nhân và kỹ thuật đồng vị tiếp tục được triển khai hiệu quả, giúp nâng cao khả năng đánh giá tác động của biến đổi khí hậu và hỗ trợ xây dựng các giải pháp quản lý tài nguyên và môi trường bền vững.