65 năm quan hệ Việt Nam - Maroc: Từ mối lương duyên lịch sử đến đối tác tin cậy vì thịnh vượng chung

Cách đây đúng 65 năm, ngày 27/3/1961, Việt Nam và Maroc chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao. Nhưng ngay từ những năm 40 và 50 của thế kỷ trước, hai dân tộc đã được “xe duyên”, “kết nối” khi cuộc đấu tranh chính nghĩa của nhân dân Việt Nam chống thực dân Pháp dưới sự lãnh đạo của Chủ tịch Hồ Chí Minh đã truyền cảm hứng cho nhiều người lính Maroc, khiến họ quyết định đứng về chính nghĩa và góp sức vào cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc của Việt Nam, từ đó đưa hai dân tộc xích lại gần nhau.

Theo Đại sứ Lê Kim Quy, trải qua 65 năm, tình hữu nghị Việt Nam - Maroc được dệt nên từ những trang sử chung ấy không ngừng được củng cố theo tinh thần đoàn kết, hợp tác vì hòa bình, phát triển và thịnh vượng chung của Phong trào Không liên kết. Đây là minh chứng sống động cho sức mạnh và vai trò của hợp tác Nam - Nam, góp phần tích cực vào tiến trình phát triển của mỗi nước.

Về chính trị - ngoại giao, hai nước duy trì quan hệ tốt đẹp, tích cực trao đổi đoàn, trong đó có các đoàn cấp cao kể từ năm 2004 đến nay với nhiều chuyến thăm viếng lẫn nhau của Lãnh đạo Chính phủ và Quốc hội hai nước. Đối thoại tin cậy cũng được thúc đẩy thông qua các cơ chế hợp tác đa dạng như Ủy ban liên chính phủ, Tham vấn Chính trị và Tiểu ban Hợp tác Thương mại - Công nghiệp Việt Nam - Maroc.

Về hợp tác kinh tế, kim ngạch trao đổi thương mại song phương còn khiêm tốn so với tiềm năng nhưng tăng trưởng rất tích cực: tăng gấp 3 lần trong giai đoạn 2013-2021 (từ 108,6 triệu USD lên hơn 300 triệu USD) và đạt khoảng 380 triệu USD vào năm 2024. Nhờ đó, Việt Nam trở thành đối tác thương mại lớn thứ hai của Maroc trong khối ASEAN, còn Maroc là đối tác thương mại lớn thứ 9 của Việt Nam tại châu Phi năm 2025.

Giáo dục - đào tạo là điểm sáng trong hợp tác song phương. Từ năm 2011, hai bên thỏa thuận trao tặng mỗi năm 10 suất học bổng cho sinh viên của nhau. Đến nay, đã có trên 60 sinh viên Việt Nam du học tại Maroc theo học bổng chính phủ hai nước trong các chuyên ngành ngôn ngữ Arập, kinh tế, kiến trúc, dược phẩm…

Đối ngoại nhân dân được thúc đẩy tích cực thông qua Hội hữu nghị nhân dân hai nước. Thành phố Đà Nẵng và thành phố Tangier đã ký Thỏa thuận hợp tác tháng 3/2019. Đặc biệt, cùng với Cổng Maroc tại Ba Vì, Cổng Việt Nam tại Kenitra được khánh thành tháng 11/2022 đã trở thành biểu tượng mới cho tình đoàn kết và sự kết nối giữa các thế hệ nhân dân hai nước. Võ cổ truyền Việt Nam cũng phát triển rộng khắp tại Maroc, góp phần lan tỏa tinh thần võ đạo và bản sắc văn hóa Việt Nam, tăng cường sự gắn kết giữa hai dân tộc.

Trong chính sách đối ngoại, Việt Nam coi Maroc là một trong những đối tác quan trọng ở châu Phi và mong muốn phát triển quan hệ hợp tác tương xứng với tiềm năng của hai nước. Dấu mốc 65 năm cũng mở ra giai đoạn mới cho hợp tác song phương theo hướng ngày càng năng động, đa dạng hóa và hướng tới tầm nhìn dài hạn.

Về quan hệ nghị viện giữa hai nước, Đại sứ Lê Kim Quy đánh giá trong tiến trình 65 năm quan hệ hữu nghị và hợp tác giữa Việt Nam và Maroc, ngoại giao nghị viện là một trụ cột quan trọng và gắn liền với nhiều dấu mốc lớn trong quan hệ song phương.

Các chuyến thăm viếng lẫn nhau giữa lãnh đạo cơ quan lập pháp hai nước được đánh giá là sôi nổi và đa dạng nhất trong các hoạt động trao đổi đoàn các cấp. Đã có ít nhất 3 chuyến thăm của Chủ tịch Hạ viện Maroc tới Việt Nam vào các năm 2015, 2017 và 2025. Về phía Việt Nam, chuyến thăm của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn là chuyến thăm thứ ba của người đứng đầu Quốc hội Việt Nam tới Maroc kể từ năm 2005 đến nay.

Maroc là quốc gia châu Phi đầu tiên mà Việt Nam ký kết Thỏa thuận hợp tác nghị viện năm 2017. Năm 2020, tại Đại hội đồng Liên Nghị viện ASEAN (AIPA) lần thứ 41 do Việt Nam chủ trì, Hạ viện Maroc đã trở thành nghị viện châu Phi đầu tiên được công nhận tư cách quan sát viên của AIPA. Điều này thể hiện sự tin tưởng và đánh giá cao của Việt Nam đối với vai trò của Maroc trong khu vực.

Chuyến thăm chính thức của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn tới Maroc - chuyến thăm đầu tiên của một lãnh đạo chủ chốt Việt Nam kể từ năm 2019 - đã đặt dấu mốc quan trọng mới trong hợp tác nghị viện giữa hai nước. Chuyến thăm không chỉ làm sâu sắc thêm kênh ngoại giao nghị viện mà còn thể hiện quyết tâm tăng cường và mở rộng quan hệ hữu nghị, hợp tác giữa Việt Nam và Maroc, tạo động lực mạnh mẽ cho phát triển hợp tác trong các lĩnh vực kinh tế, thương mại, đầu tư, khoa học - công nghệ, tư pháp, du lịch, giáo dục - đào tạo…, phục vụ lợi ích thiết thực của nhân dân hai nước.

Đối với tiềm năng hợp tác giữa Việt Nam và Maroc, Đại sứ cho rằng hai nước đang đứng trước những triển vọng hợp tác đầy hứa hẹn trong nhiều lĩnh vực quan trọng.

Về thương mại, Việt Nam với thị trường 104 triệu người tiêu dùng có cơ cấu thương mại bổ sung chứ không cạnh tranh trực tiếp với Maroc, mang đến cơ hội rộng lớn cho hàng hóa xuất khẩu của hai bên. Việt Nam mong muốn xuất khẩu nhiều hơn các sản phẩm nông nghiệp như trà, cà phê, hạt điều, gia vị, hải sản, cùng thiết bị điện thoại, điện tử và các mặt hàng chế tạo khác. Ngược lại, Việt Nam quan tâm đến phân bón, nhựa, khoáng sản và một số thiết bị từ Maroc. Bên cạnh đó, Việt Nam có thể trở thành cửa ngõ cho Maroc vào ASEAN và châu Á, trong khi Maroc sẵn sàng làm cầu nối để Việt Nam thâm nhập thị trường châu Phi rộng lớn.

Trong lĩnh vực công nghiệp Halal, Maroc là một trong những quốc gia đi đầu về tiêu chuẩn chứng nhận. Hợp tác trong lĩnh vực này đã được khởi xướng khi Lãnh đạo Viện Tiêu chuẩn hóa Maroc (IMANOR) tham dự Hội nghị Halal quốc tế lần thứ nhất vào tháng 10/2024 tại Hà Nội, và tiếp tục được thể chế hóa trong Biên bản kỳ họp lần 2 Tiểu ban Hợp tác Công nghiệp - Thương mại Việt Nam - Maroc tháng 11/2024. Hợp tác dự kiến được thúc đẩy mạnh mẽ hơn thông qua trao đổi thông tin, kinh nghiệm về quản lý và chứng nhận Halal, xúc tiến sản xuất - phân phối sản phẩm Halal, cũng như tạo điều kiện thuận lợi cho các hoạt động thương mại và đầu tư sản phẩm, dịch vụ Halal tại mỗi nước.

Giáo dục là trụ cột vững chắc trong quan hệ đối tác. Từ năm 2011, mỗi nước cam kết trao tặng 10 suất học bổng hằng năm. Các thỏa thuận hợp tác giữa các trường đại học cũng đã được ký kết, như giữa Đại học Quốc gia Hà Nội, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh với Đại học Mohammed V - Rabat. Triển vọng nâng cấp Ý định thư hợp tác trong lĩnh vực giáo dục đại học (ký tháng 12/2021) giữa Bộ Giáo dục và Đào tạo Việt Nam và Bộ Giáo dục Đại học, Nghiên cứu Khoa học và Đổi mới sáng tạo Maroc sẽ giúp củng cố và mở rộng thêm các cơ hội hợp tác.

Năng lượng tái tạo cũng là lĩnh vực hợp tác nhiều triển vọng. Maroc là quốc gia tiên phong tại châu Phi về chuyển đổi năng lượng. Doanh nghiệp Việt Nam đã bắt đầu quan tâm tìm hiểu cơ hội hợp tác và đầu tư trong lĩnh vực này tại Maroc. Hai nước còn có tiềm năng hợp tác trong ngân hàng, khai khoáng, du lịch, phát triển hạ tầng, phát triển trung tâm tài chính… - những lĩnh vực Maroc đang dẫn đầu tại châu Phi.

Đề cập đến cộng đồng  người Việt Nam tại Maroc, Đại sứ Lê Kim Quy nói rằng cộng đồng người Việt Nam tại Maroc có lịch sử hình thành đặc biệt, chủ yếu là gia đình của những phụ nữ Việt lấy chồng là binh sĩ Maroc từng thuộc đội quân viễn chinh Pháp nhưng đã quyết định đứng về chính nghĩa, ủng hộ cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp của nhân dân Việt Nam trước năm 1954. Sau đó, họ gắn bó, lập nghiệp và xây dựng gia đình tại Việt Nam trước khi trở về quê hương Maroc năm 1972. Cộng đồng hiện nay chủ yếu là những người con mang dòng máu Việt Nam hòa trộn với dòng máu Maroc thuộc thế hệ thứ 2, 3, 4 sinh ra từ mối lương duyên lịch sử này.

Bà con kiều bào tại Maroc có truyền thống đoàn kết, ý chí vươn lên và hòa nhập tốt vào xã hội sở tại. Dù xa quê hương đã lâu, cộng đồng vẫn luôn gắn bó với cội nguồn, văn hóa đất mẹ và tràn đầy tình yêu Tổ quốc Việt Nam. Cộng đồng đã, đang và tiếp tục có nhiều hoạt động gắn kết xây dựng cộng đồng, gìn giữ bản sắc văn hóa Việt Nam.

Cộng đồng người Việt nơi đây là một phần không thể tách rời của khối đại đoàn kết dân tộc. Họ không chỉ là chứng nhân lịch sử mà còn là cầu nối vun đắp tình hữu nghị, thúc đẩy quan hệ hợp tác nhiều mặt, quảng bá hình ảnh đất nước Việt Nam giàu bản sắc, năng động, đổi mới và hội nhập.

Cộng đồng còn phát huy tinh thần “tương thân tương ái”, hướng về đất nước, chung tay giúp đồng bào khắc phục hậu quả thiên tai. Bà con cũng dành những ý kiến góp ý tâm huyết, trách nhiệm cho các dự thảo văn kiện Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng.

Dù quy mô còn khiêm tốn, cộng đồng cũng góp phần xúc tiến thương mại - đầu tư và quảng bá thương hiệu hàng Việt Nam trên thị trường sở tại. Cộng đồng thường xuyên phối hợp, hỗ trợ Đại sứ quán tổ chức các hoạt động văn hóa, nghệ thuật tại Maroc, góp phần nâng cao vị thế và hình ảnh Việt Nam trong mắt bạn bè quốc tế.

Do đó, đại đoàn kết dân tộc và chăm lo, phát huy sức mạnh kiều bào tại Maroc được xác định là một trong những nhiệm vụ trọng tâm, ưu tiên hàng đầu của Đại sứ quán, để kiều bào tiếp tục đồng hành, ủng hộ và chung tay cùng toàn thể nhân dân trong và ngoài nước góp phần hiện thực hóa các mục tiêu chiến lược, đưa Việt Nam vững bước tiến vào kỷ nguyên mới.

Nhân dịp kỷ niệm trọng đại 65 năm quan hệ ngoại giao, Đại sứ chia sẻ dấu mốc này là dịp đặc biệt để tôn vinh mối quan hệ lịch sử và khẳng định quyết tâm chung tay xây dựng một tương lai ngày càng tốt đẹp hơn cho quan hệ hữu nghị và hợp tác, vì lợi ích của hai dân tộc và hai quốc gia.

Việt Nam và Maroc có nhiều nét tương đồng: vị trí địa chính trị quan trọng, nền văn hóa lâu đời, ổn định chính trị, đều là những nền kinh tế mới nổi năng động, hội nhập quốc tế sâu rộng, giàu khát vọng và quyết tâm vươn lên mạnh mẽ.

Trong bối cảnh đó, nhân dân hai nước, đặc biệt là thế hệ trẻ, cần kế thừa truyền thống hữu nghị được vun đắp trong 65 năm qua, đồng thời mang đến sức sống mới và tương lai mới cho quan hệ hợp tác giữa hai nước trong chặng đường tiếp theo.

Vì vậy, nhân dân hai nước, trong đó có thế hệ trẻ, cần nâng cao nhận thức về bề dày lịch sử và ý nghĩa của mối quan hệ hữu nghị, hợp tác; phát huy nền tảng tốt đẹp ấy để biến thành những cơ hội và kết quả hợp tác cụ thể, đưa quan hệ Việt Nam - Maroc phát triển tốt đẹp, hiệu quả và bền vững.

Bên cạnh thúc đẩy hợp tác kinh tế, thế hệ trẻ cũng cần chung tay làm sâu sắc hơn hợp tác văn hóa và giao lưu nhân dân. Đại sứ tin tưởng các thế hệ tương lai của hai đất nước - người Việt Nam, người Maroc và người Maroc gốc Việt - sẽ tiếp tục gìn giữ di sản 65 năm quan hệ đồng thời xây dựng những cây cầu hợp tác mới. Mở rộng các chương trình hợp tác giáo dục - đào tạo, tăng cường giao lưu văn hóa, quảng bá võ cổ truyền Việt Nam và phát huy vai trò của cộng đồng người Việt tại chỗ sẽ góp phần hiện thực hóa mục tiêu này.

Các thế hệ người Việt Nam và Maroc đã xây dựng nên những “cánh cổng ký ức” tại mỗi nước. Đại sứ bày tỏ tin tưởng thế hệ hôm nay, nhất là thế hệ trẻ hai nước, sẽ chung tay tiếp tục xây dựng những cánh cổng mới hướng tới tương lai, vì tình đoàn kết, hữu nghị, hợp tác và phát triển của hai đất nước.