Sửa Luật đưa lao động đi làm việc ở nước ngoài: Cắt giảm thủ tục, tăng phân cấp và chuyển đổi số

Trên cơ sở tổng kết thực tiễn thi hành luật, Bộ Nội vụ đang đề xuất sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật số 69/2020/QH14 theo hướng đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cắt giảm điều kiện kinh doanh, đơn giản hóa thủ tục hành chính và tăng cường ứng dụng công nghệ số. Các đề xuất được kỳ vọng sẽ tạo bước chuyển mạnh từ cơ chế “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”, giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực lao động ngoài nước.

Hiệu quả từ cải cách thủ tục và chuyển đổi số

Theo Bộ Nội vụ, từ khi Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng có hiệu lực đến nay, hệ thống văn bản quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành luật đã được ban hành tương đối đầy đủ, bao quát hầu hết các nội dung quản lý nhà nước trong lĩnh vực đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài. Nổi bật là Nghị định số 112/2021/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành luật; Nghị định số 128/2025/NĐ-CP về phân quyền, phân cấp trong quản lý nhà nước lĩnh vực nội vụ; Nghị định số 372/2025/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số quy định nhằm cắt giảm điều kiện kinh doanh, đơn giản hóa thủ tục hành chính.

Đặc biệt, Nghị định số 372/2025/NĐ-CP đã cắt giảm khoảng 45% điều kiện đầu tư, kinh doanh liên quan đến hoạt động dịch vụ đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài; bãi bỏ nhiều thủ tục mang tính đăng ký, xin xác nhận, thay bằng cơ chế doanh nghiệp tự thông báo và tự chịu trách nhiệm. Đây được xem là bước đi quan trọng trong quá trình cải cách thủ tục hành chính, phù hợp với định hướng xây dựng nền hành chính phục vụ và phát triển kinh tế tư nhân.

Tính đến tháng 6/2026, cả nước có 499 doanh nghiệp được cấp Giấy phép hoạt động dịch vụ đưa người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng còn hiệu lực, tăng đáng kể so với thời điểm trước khi luật có hiệu lực. Hầu hết thủ tục liên quan đến cấp, gia hạn, điều chỉnh hoặc thu hồi giấy phép đều được thực hiện trên môi trường điện tử. Theo Bộ Nội vụ, tỷ lệ giải quyết thủ tục hành chính trực tuyến toàn trình trong lĩnh vực này hiện đạt trên 90%, góp phần giảm đáng kể thời gian, chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp và người lao động.

Hệ thống cơ sở dữ liệu về người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng cũng được nâng cấp và đưa vào vận hành. Hệ thống cho phép quản lý thông tin người lao động từ khi đăng ký tham gia chương trình, xuất cảnh, làm việc ở nước ngoài đến khi về nước; đồng thời quản lý thông tin doanh nghiệp dịch vụ và các hợp đồng cung ứng lao động.

Dữ liệu được số hóa tạo điều kiện thuận lợi cho công tác quản lý nhà nước, bảo hộ công dân, giải quyết tranh chấp lao động và cung cấp dịch vụ công trực tuyến. Bộ Nội vụ đánh giá đây là nền tảng quan trọng để xây dựng hệ sinh thái quản lý lao động ngoài nước hiện đại, minh bạch và hiệu quả hơn trong thời gian tới.

Tuy nhiên, quá trình tổng kết thi hành luật cho thấy một số quy định đã bộc lộ bất cập trước yêu cầu cải cách hành chính, chuyển đổi số và mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Nhiều thủ tục hành chính vẫn mang nặng tính “tiền kiểm”, yêu cầu doanh nghiệp phải xin chấp thuận hoặc xác nhận trước khi thực hiện hoạt động. Một số thủ tục có thời gian giải quyết kéo dài. Chẳng hạn, thủ tục cấp Giấy phép hoạt động dịch vụ hiện có thời hạn giải quyết tới 20 ngày làm việc.

Nhiều thành phần hồ sơ vẫn yêu cầu nộp các giấy tờ mà cơ quan quản lý hoàn toàn có thể khai thác từ cơ sở dữ liệu quốc gia như Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp hoặc thông tin nhân thân của người lao động, một số tài liệu vẫn yêu cầu chứng thực không thực sự cần thiết.

Bên cạnh đó, việc kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa hệ thống cơ sở dữ liệu về lao động ngoài nước với các cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, đăng ký doanh nghiệp, bảo hiểm xã hội và thuế còn chưa đồng bộ, ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý cũng như việc cung cấp dịch vụ công trực tuyến.

Đề xuất rút ngắn thời gian cấp phép, bãi bỏ nhiều thủ tục

Để khắc phục những bất cập trên, Bộ Nội vụ đề xuất sửa đổi luật theo hướng giữ nguyên các chính sách lớn hiện hành nhưng tập trung vào ba nhóm nội dung trọng tâm gồm: phân quyền, phân cấp quản lý nhà nước; cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số.

Một trong những nội dung đáng chú ý là rút ngắn thời gian giải quyết nhiều thủ tục hành chính. Cụ thể, thời gian cấp Giấy phép hoạt động dịch vụ đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài dự kiến giảm từ 20 ngày làm việc xuống còn 15 ngày. Các thủ tục điều chỉnh thông tin giấy phép, đăng ký hợp đồng nhận lao động thực tập và đăng ký hợp đồng lao động trực tiếp giao kết cũng được nghiên cứu rút ngắn thời gian giải quyết.

Việc cắt giảm thời gian xử lý hồ sơ không chỉ giúp doanh nghiệp nhanh chóng triển khai hoạt động mà còn góp phần cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất của dự thảo luật là việc bãi bỏ nhiều thủ tục hành chính không còn phù hợp. Cụ thể, Bộ Nội vụ đề xuất bãi bỏ thủ tục chấp thuận chuẩn bị nguồn lao động. Theo cơ chế mới, doanh nghiệp sẽ chủ động tổ chức chuẩn bị nguồn lao động và chỉ cần thông báo cho chính quyền địa phương cũng như cập nhật dữ liệu lên hệ thống điện tử.

Theo Thứ trưởng Bộ Nội vụ Vũ Chiến Thắng, chuẩn bị nguồn lao động về bản chất là hoạt động của doanh nghiệp chủ động sơ tuyển, tư vấn cho người lao động về công việc và thị trường phù hợp ở nước ngoài, đồng thời đào tạo nâng cao tay nghề, trình độ ngoại ngữ theo yêu cầu của thị trường lao động quốc tế. Hoạt động này nhằm chứng minh năng lực và chất lượng nguồn nhân lực Việt Nam với đối tác nước ngoài, từ đó tạo cơ sở ký kết hợp đồng, mở rộng thị phần cung ứng lao động - nhất là ở những ngành nghề đòi hỏi cao về tay nghề như sản xuất chế tạo, cơ khí chính xác, thuyền viên hàng hải, tiếp viên hàng không.

Theo quy định mới, doanh nghiệp không phải đăng ký và chờ chấp thuận của cơ quan quản lý nhà nước, mà được chủ động chuẩn bị nguồn lao động và chỉ thông báo cho UBND cấp xã nơi tổ chức sơ tuyển, tư vấn. UBND cấp xã có trách nhiệm giám sát, kiểm tra hoạt động chuẩn bị nguồn lao động của doanh nghiệp, xử lý theo thẩm quyền nếu phát hiện doanh nghiệp thực hiện không đúng nội dung đã thông báo hoặc phối hợp cơ quan có thẩm quyền xử lý các hành vi vi phạm pháp luật khác.

“Quy định này hướng tới mục tiêu đào tạo nguồn lao động chất lượng có đủ kỹ năng nghề, trình độ ngoại ngữ, văn hóa và hiểu biết pháp luật, kịp thời đáp ứng nhu cầu nguồn nhân lực quốc tế; định hướng người lao động tham gia các ngành nghề kỹ thuật cao, từ đó nâng cao chất lượng nguồn nhân lực trong nước thông qua quá trình làm việc ở nước ngoài”, Thứ trưởng Vũ Chiến Thắng cho hay.

Ông cũng cho rằng quy định này giúp tăng cường vai trò giám sát của chính quyền địa phương; loại bỏ các tổ chức, cá nhân trung gian không được cấp giấy phép nhưng vẫn hoạt động tuyển chọn, thu tiền của người lao động.

Đối với doanh nghiệp trúng thầu hoặc nhận thầu công trình, dự án ở nước ngoài, dự thảo luật chuyển từ cơ chế “báo cáo, chờ chấp thuận” sang cơ chế “thông báo” đối với hoạt động đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài.

Tương tự, các tổ chức và cá nhân Việt Nam đầu tư ra nước ngoài khi đưa lao động sang làm việc cũng chỉ cần thực hiện thủ tục thông báo thay vì phải chờ cơ quan nhà nước chấp thuận như trước.

Theo Bộ Nội vụ, những thay đổi này thể hiện rõ định hướng chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, giảm gánh nặng thủ tục hành chính nhưng vẫn bảo đảm hiệu lực quản lý nhà nước thông qua cơ chế giám sát, thanh tra và xử lý vi phạm.

Dự thảo luật cũng đề xuất bãi bỏ quy định ký quỹ đối với doanh nghiệp đưa người lao động đi đào tạo, nâng cao trình độ, kỹ năng nghề ở nước ngoài. Việc bãi bỏ điều kiện này đồng nghĩa với việc doanh nghiệp không còn phải thực hiện các thủ tục liên quan đến nộp và hoàn trả tiền ký quỹ.

Theo đánh giá của Bộ Nội vụ, quy định mới sẽ giúp doanh nghiệp tiết kiệm đáng kể nguồn vốn, giảm chi phí tài chính và tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hoạt động đào tạo nhân lực chất lượng cao ở nước ngoài.

Đẩy mạnh chuyển đổi số, khai thác dữ liệu quốc gia

Một nội dung xuyên suốt trong dự thảo luật là thúc đẩy chuyển đổi số và ứng dụng dữ liệu số trong quản lý nhà nước. Theo đó, nhiều thành phần hồ sơ giấy sẽ được thay thế bằng dữ liệu điện tử. Cơ quan giải quyết thủ tục hành chính có trách nhiệm chủ động khai thác thông tin từ Cơ sở dữ liệu quốc gia về đăng ký doanh nghiệp thay vì yêu cầu doanh nghiệp nộp bản sao Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp.

Dự thảo cũng bãi bỏ yêu cầu chứng thực nhiều loại giấy tờ, bản dịch tiếng Việt và một số giấy tờ nhân thân đã có trong cơ sở dữ liệu quốc gia. Toàn bộ các thủ tục hành chính trong lĩnh vực đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài được định hướng triển khai trên môi trường số, thông qua Cổng Dịch vụ công quốc gia và các nền tảng số liên thông.

Bộ Nội vụ cho rằng việc đẩy mạnh số hóa không chỉ giảm chi phí, thời gian cho người dân và doanh nghiệp mà còn nâng cao tính minh bạch, khả năng giám sát và hiệu quả quản lý nhà nước.

Theo Bộ Nội vụ, việc sửa đổi luật lần này không làm thay đổi các chính sách lớn đã phát huy hiệu quả trong thực tiễn mà tập trung xử lý những điểm nghẽn về thủ tục hành chính, phân cấp quản lý và chuyển đổi số.

Nếu được thông qua, các quy định mới sẽ góp phần giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp, tạo thuận lợi cho người lao động tiếp cận cơ hội việc làm ở nước ngoài, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong bối cảnh phát triển chính quyền số và kinh tế số.