Không chỉ là một kế hoạch quản lý đô thị, đây còn là cuộc “đo kiểm” về năng lực điều hành, kỷ cương thực thi và đặc biệt là sự thay đổi trong nhận thức, thói quen của người dân khu vực lõi Thủ đô.
Thí điểm từ “lõi cứng” đô thị: Chọn nơi khó để làm chuẩn
Ba địa bàn được lựa chọn đều là những khu vực có mật độ dân cư cao, hoạt động kinh doanh – dịch vụ sôi động, lưu lượng giao thông lớn và lịch sử vi phạm trật tự đô thị phức tạp. Việc bắt đầu từ các “điểm nóng” cho thấy rõ tư duy tiếp cận mới: Không né tránh khó khăn, không làm hình thức ở nơi dễ, mà đi thẳng vào những không gian đô thị chịu nhiều áp lực nhất.
Tại các tuyến phố trung tâm như Phủ Doãn (Hoàn Kiếm), tình trạng dừng đỗ ô tô sai quy định, lấn chiếm lòng đường, vỉa hè từng diễn ra phổ biến, gây cản trở giao thông và ảnh hưởng đến mỹ quan đô thị. Trong đợt ra quân thí điểm, lực lượng Cảnh sát trật tự Công an phường đã trực tiếp lập biên bản, xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm theo đúng quy định pháp luật, thay vì chỉ dừng lại ở nhắc nhở mang tính tình thế.
Video phóng viên ghi nhận sự nỗ lực của Hà Nội trong việc xây dựng 3 phường kiểu mẫu:
Điểm đáng chú ý là cách tiếp cận không “đánh đồng” mà phân loại rõ theo từng tuyến phố, từng khung giờ, từng nhóm hành vi. Những trường hợp đã được tuyên truyền, nhắc nhở nhiều lần nhưng vẫn tái phạm sẽ bị áp dụng các biện pháp xử lý mạnh hơn, kể cả thu giữ phương tiện, vật dụng vi phạm. Đây chính là sự chuyển dịch từ “vận động đơn thuần” sang “quản lý bằng kỷ cương”, nhưng vẫn giữ nguyên tắc mềm dẻo, thuyết phục.
Kỷ cương đô thị không chỉ là xử phạt
Ở góc độ quản lý, nhiều cán bộ cơ sở thẳng thắn thừa nhận: Xử phạt không phải là mục tiêu cuối cùng. Mục tiêu sâu xa hơn là tạo ra sự thay đổi bền vững trong hành vi và ý thức chấp hành pháp luật của người dân.
Tại phường Hoàn Kiếm và Cửa Nam, phương châm được quán triệt rõ ràng: tập trung toàn bộ lực lượng cho nhiệm vụ trọng tâm, từ Công an phường đến các ban, ngành, đoàn thể, tổ dân phố. Việc tuần tra, giám sát không làm theo “chiến dịch ngắn ngày” mà được tổ chức liên tục, có kế hoạch cụ thể theo từng giai đoạn.
Song song với xử lý vi phạm, công tác giao tiếp, giải thích, đối thoại với người dân được coi là nhiệm vụ bắt buộc. Nhiều cán bộ trực tiếp xuống từng hộ kinh doanh, từng gia đình để phân tích rõ đúng – sai, quyền – nghĩa vụ, lợi ích cá nhân gắn với lợi ích cộng đồng. Chính từ những cuộc trao đổi tưởng như rất nhỏ ấy, sự đồng thuận xã hội dần được hình thành.
Vỉa hè thông thoáng, dành chỗ cho người đi bộ.
Hà Nội nỗ lực xây dựng diện mạo văn minh.
“Nút thắt” bãi đỗ xe và bài toán hạ tầng
Một trong những khó khăn lớn nhất được chỉ ra trong quá trình thí điểm là thiếu bãi đỗ xe đạt chuẩn, đặc biệt tại khu vực trung tâm lịch sử. Khi nhu cầu gửi xe của người dân và du khách tăng cao, việc sắp xếp chưa hợp lý dễ dẫn tới tình trạng phát sinh các điểm trông giữ xe không đúng quy định, gây áp lực ngược trở lại cho công tác lập lại trật tự.
Chính quyền cơ sở khẳng định quan điểm: mọi điểm trông giữ xe phải được rà soát lại toàn bộ theo giấy phép, tổ chức lại mặt bằng theo hướng gọn gàng, sạch đẹp, đúng chuẩn. Những vi phạm dù nhỏ như kê bàn ghế, bán trà đá, đặt biển quảng cáo sai quy định… đều được coi là hành vi xâm lấn không gian công cộng và cần xử lý nghiêm, bởi “đô thị văn minh không được hình thành từ những ngoại lệ”.
Điểm mới mang tính nền tảng của mô hình phường kiểu mẫu chính là cách tiếp cận lấy người dân làm trung tâm. Không chỉ tuyên truyền một chiều, chính quyền và lực lượng chức năng đẩy mạnh vận động các hộ kinh doanh ký cam kết thực hiện nếp sống văn minh đô thị, coi đây là trách nhiệm gắn liền với quyền lợi lâu dài.
Tại phường Ba Đình, nơi có các tuyến phố đi bộ hoạt động cuối tuần, công tác bảo đảm trật tự đô thị được duy trì thường xuyên, không chỉ trong “giờ cao điểm”. Việc tăng cường kiểm tra nhiều ngày trong tuần nhằm tạo thói quen chấp hành, từng bước làm thay đổi nhận thức: trật tự đô thị không phải việc “đối phó khi có lực lượng”, mà là chuẩn mực ứng xử hàng ngày.
Nhiều người dân cho biết, khi được giải thích rõ ràng và thấy sự công bằng, minh bạch trong xử lý vi phạm, họ sẵn sàng hợp tác và thậm chí còn tuyên truyền lại cho các hộ xung quanh. Đây chính là dấu hiệu cho thấy mô hình đang chạm đến “phần gốc” của quản lý đô thị – ý thức cộng đồng.
Ba giai đoạn, một mục tiêu dài hạn
Mô hình phường kiểu mẫu được triển khai theo lộ trình ba giai đoạn rõ ràng:
Giai đoạn 1: Tuyên truyền, vận động, tạo đồng thuận xã hội (đến 30/11).
Giai đoạn 2: Tổng kiểm tra, xử lý vi phạm, lập lại kỷ cương (đến 31/12).
Giai đoạn 3: Từ 1/1/2026, tập trung duy trì, phòng ngừa tái phạm, đưa trật tự đô thị vào nền nếp bền vững.
Cách làm này cho thấy tư duy quản lý không “ăn xổi”, không chạy theo kết quả tức thời, mà hướng tới sự ổn định lâu dài. Thành công không được đo bằng số biên bản xử phạt, mà bằng việc vi phạm có giảm hay không, người dân có tự giác hay không.
Việc xây dựng ba phường kiểu mẫu không nhằm tạo ra những “ốc đảo trật tự” giữa lòng đô thị, mà để hình thành một công thức chung: hành động quyết liệt nhưng linh hoạt, đúng pháp luật nhưng thuyết phục, xử lý nghiêm minh nhưng không xa rời đời sống người dân.
Nếu thí điểm thành công, mô hình này sẽ trở thành hạt nhân lan tỏa, giúp Hà Nội từng bước tiến gần hơn tới mục tiêu đô thị xanh – sạch – đẹp – văn minh – hiện đại. Quan trọng hơn cả, đó là sự thay đổi trong thói quen, nếp sống và kỳ vọng của người dân Thủ đô – nền tảng bền vững nhất cho mọi chiến lược phát triển đô thị trong tương lai.