Lần theo dấu vết ký ức

Trong hai ngày 16 và 17/8, Đội Tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ (lâm thời) thuộc Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Cà Mau đã cất bốc thành công một hài cốt liệt sĩ tại ấp Mỹ Điền, xã Đông Hải. Manh mối quan trọng được xác lập từ thông tin do bà Phạm Thị Gạo (sinh năm 1939, ngụ ấp Mỹ Điền) cung cấp trong quá trình rà soát thực hiện "Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ".

Theo lời kể của bà Gạo, ngày 7/6/1947, trong trận đánh tàu chiến Pháp trên sông Giá Rai (đoạn giáp ranh Bạc Liêu và Cà Mau), người chiến sĩ tên Đời cùng bạn chiến đấu thân thiết là liệt sĩ Lâm Văn Sện đã anh dũng hy sinh. Sau trận đánh, gia đình liệt sĩ Sện đưa thi thể hai người về chôn cất cạnh nhau. Do chưa rõ họ tên và quê quán của người đồng đội, gia đình đã lấy họ và tên đệm của liệt sĩ Sện để khắc lên bia mộ ghi tên "Lâm Văn Đời".

Đội Tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ (lâm thời) cho biết, gần 80 năm trôi qua, địa hình nhiều thay đổi, những người biết về trận đánh năm xưa ngày càng ít, nhưng câu chuyện về người chiến sĩ hy sinh vẫn được người dân truyền lại. Lần theo ký ức của nhân chứng, lực lượng chức năng đã tiến hành khảo sát, khoanh vùng và tìm thấy hài cốt tại vị trí phù hợp với thông tin cung cấp. Ngay sau khi cất bốc, đơn vị đã lấy mẫu sinh phẩm phục vụ giám định ADN để xác định danh tính theo quy định, đồng thời bảo quản an toàn hài cốt chờ thực hiện các nghi thức truy điệu, tôn vinh và an táng.

Việc tìm thấy các phần mộ sau gần 80 năm là sự nỗ lực chạy đua với thời gian của lực lượng chuyên trách và sự chung tay của nhân dân. Tuy nhiên, việc cất bốc mới chỉ là bước khởi đầu; công tác giám định sinh phẩm, đối soát dữ liệu khoa học để trả lại đúng họ tên, quê quán cho các anh hùng liệt sĩ mới là mục tiêu cốt lõi.

Trong "Chiến dịch 500 ngày đêm", Ban Chỉ đạo 515 tỉnh Cà Mau đã tiến hành khai quật 1.025 phần mộ tại hai nghĩa trang liệt sĩ xã Trần Văn Thời và xã Phước Long, thu thập 772 mẫu hài cốt đủ điều kiện giám định ADN.

Nhằm gia tăng nguồn tin, Ban Chỉ đạo 515 tỉnh Cà Mau đã phát thư kêu gọi các cơ quan, cựu chiến binh và nhân dân tích cực cung cấp thông tin về địa điểm chôn cất, sơ đồ trận đánh, ký ức nhân chứng để phục vụ rà soát.

Với nhiều nỗ lực, ngày 14/8 vừa qua, Đội K90 (Cục Chính trị Quân khu 9) đã tìm thấy một hài cốt liệt sĩ tại nghĩa trang tạm cầu Chữ Y, thuộc xã Khánh Hưng.

Trước khi tìm thấy hài cốt, Đội K90 đã phối hợp chính quyền xã Khánh Hưng tiếp xúc các nhân chứng, người dân bản địa lớn tuổi để tìm thông tin. Lực lượng cũng tỉ mỉ khảo sát, xác minh tư liệu lịch sử, nguồn tin của người dân và đánh giá thực tế khu vực

Nhấn mạnh ý nghĩa nhân văn sâu sắc của công tác này, ông Ngô Vũ Thăng, Phó Chủ tịch UBND tỉnh, Trưởng Ban Chỉ đạo 515 tỉnh Cà Mau khẳng định, các cấp, các ngành, địa phương phải quán triệt nghiêm túc việc tìm kiếm, quy tập, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ là nghĩa cử hết sức nhân văn của Đảng và Nhà nước, là trách nhiệm và là mệnh lệnh từ trái tim đối với gia đình liệt sĩ và sự hy sinh cao cả của các anh hùng liệt sĩ.

“Công tác thông tin, tuyên truyền cần được đẩy mạnh để tạo sức lan tỏa, khi có manh mối phải triển khai xác minh nhanh chóng, hiệu quả. Công tác lấy mẫu giám định phải thực hiện chính xác, với tinh thần không bỏ sót mộ liệt sĩ, không bỏ sót thông tin, giải quyết dứt điểm các hồ sơ tồn đọng và rà soát cơ sở dữ liệu người có công” – ông Ngô Vũ Thăng, nhấn mạnh.

Chiến dịch "500 ngày đêm" không chỉ mang giá trị ở số lượng phần mộ được quy tập hay mẫu sinh phẩm được thu thập, mà lớn hơn là sự khẳng định đạo lý "Uống nước nhớ nguồn" của dân tộc. Mỗi phần mộ được tìm thấy, mỗi danh tính được xác định là một bước đưa các anh hùng liệt sĩ trở về với gia đình, đáp ứng sự mong mỏi qua nhiều thế hệ của thân nhân và nhân dân cả nước.