Ký ức người lính và tâm nguyện tìm đồng đội trên cao điểm 689

Ký ức không thể quên

Đã gần 80 tuổi, mái tóc bạc trắng theo năm tháng, nhưng cựu chiến binh Nguyễn Văn Hợi vẫn giữ được sự minh mẫn khi nhắc về chiến trường năm xưa, về những từng trận đánh oanh liệt ông tham gia cùng đồng đội...

Năm 1967, khi tròn 20 tuổi, ông Hợi nhập ngũ vào Đại đội 10, Tiểu đoàn 3, Trung đoàn 246 (còn gọi là Trung đoàn Tân Trào), Quân khu Việt Bắc. Một năm sau, ông và đồng đội của mình đã lập công với trận đánh lịch sử ở cao điểm 689, khi đó thuộc xã Hướng Tân, huyện Hướng Hóa (Quảng Trị). Đây là một trọng điểm trong cụm cứ điểm Đường 9 - Khe Sanh, được Mỹ - Ngụy xây dựng vững chắc.

Cao điểm 689 chỉ cách căn cứ Tà Cơn khoảng 2 km. Thời điểm đó, cả ta và địch đều coi đây là vị trí chiến lược, được ví như "A1 của Điện Biên Phủ". Với vị trí chiến lược quan trọng, đã có lúc Mỹ huy động hàng nghìn quân, trang bị vũ khí hiện đại nhất, cùng hỏa lực pháo binh, không quân dày đặc, để giữ bằng được cao điểm này.

Từ ngày 12/6/1968, quân đội ta tổ chức vây ép đánh địch ở cao điểm 689. Ngày 27/6/1968, Mỹ tuyên bố đã hoàn thành nhiệm vụ lịch sử ở Khe Sanh và bắt đầu rút quân theo kế hoạch. Bộ Tư lệnh Khe Sanh ngày đó ra lệnh cho Trung đoàn Tân Trào không cần trinh sát, mà tổ chức tập kích, tiêu diệt địch tại đây.

Đêm 28/6/1968, với quân số 35 người, đơn vị của ông Hợi tổ chức tập kích cao điểm này. Sau khi cắt xong 5 hàng rào dây thép gai, đơn vị chiến đấu anh dũng với Đại đội 1 của Mỹ, với trên 200 lính. 

Ông Hợi kể: Trong trận này, sau khi bị thương nặng, Trung đội trưởng Trung đội 1 Phạm Ngọc Khánh đã trao lại quyền chỉ huy cho Tiểu đội trưởng Nguyễn Xuân Ba. Sau khi hô vang “Bác Hồ muôn năm”, đồng chí Khánh đã ôm cả chùm lựu đạn lao vào hầm đại liên của địch. Cùng với sự hy sinh anh dũng của Trung đội trưởng, còn rất nhiều đồng đội của ông Hợi đã nằm xuống trong trận đánh này. 

Liên tiếp những ngày sau đó, quân ta liên tục vây ép địch. Đêm ngày 7, rạng sáng ngày 8/7/1968, lợi dụng tinh thần hoang mang, dao động của địch sau nhiều ngày bị quân ta vây ép, Trung đoàn Tân Trào đánh trận quyết định ở cao điểm 689. Sau gần 1 giờ chiến đấu, lá cờ giải phóng do Tiểu đội trưởng Tiểu đội 8 Nguyễn Hữu Quyền cắm, đã tung bay trên mỏm A của cao điểm 689. 

Trong trận đánh lịch sử này, quân ta đã tiêu diệt gần 700 lính Mỹ, bắn rơi 21 máy bay các loại. Trung đoàn Tân Trào trở thành một trong những đơn vị tiêu biểu, là tấm gương khích lệ tinh thần chiến đấu và tạo động lực cho quân đội lúc bấy giờ.

Bản thân ông Hợi với vai trò liên lạc, đã vừa chiến đấu, vừa bảo vệ đồng đội và máy thông tin 2W không để rơi vào tay giặc. Sau trận đánh, ông được tặng danh hiệu “Dũng sĩ diệt Mỹ” và Huân chương Chiến công Giải phóng.

Hành trình tìm đồng đội

Ông Hợi nghẹn ngào cho biết, trận chiến này, quân ta đã phải chịu những tổn thất nặng nề. Khoảng 200 cán bộ, chiến sĩ của ta đã ngã xuống. Riêng Đại đội 10 đã có 24 đồng chí anh dũng hy sinh. 

Tháng 4/1973, ông bị thương với tỷ lệ thương tật 81%, nên được đơn vị cho về chữa trị tại một Trung tâm điều dưỡng thương binh ở tỉnh Hà Nam (cũ). Trở về với cuộc sống đời thường, nhưng chưa bao giờ ông Hợi quên 24 gương mặt đồng đội nằm lại trên điểm cao 689, ông luôn đau đáu đi tìm thông tin về những đồng đội.

Ông Hợi đã chủ động liên lạc với Cục Chính sách - Xã hội (Tổng cục Chính trị) xin danh sách 24 liệt sĩ của Đại đội 10, Tiểu đoàn 3, Trung đoàn 246 hy sinh trên cao điểm 689, đồng thời tích cực thu thập, đối chiếu nhiều nguồn thông tin khác nhau. Ông đã nhiều lần tìm về chiến trường xưa, trao đổi với chính quyền địa phương về các trường hợp liệt sĩ của đơn vị chưa tìm được hài cốt. Qua quá trình thu thập thông tin, ông được biết, địa phương đã tìm được 15 hài cốt liệt sĩ trên điểm cao 689 quy tập về Nghĩa trang Đường 9, tuy nhiên các phần mộ này đều chưa xác định được danh tính.

Trong một lần gặp gỡ thân nhân của liệt sĩ Đỗ Văn Oanh, đồng đội cùng đơn vị, ông Hợi được người thân của liệt sĩ cung cấp một tài liệu đặc biệt do gia đình thu thập được. Tài liệu ghi rõ trên điểm cao 689 có một hố chôn 15 thi thể. Những thi thể đó là bộ đội Bắc Việt thuộc Đại đội 10, Tiểu đoàn 3, Trung đoàn 246, mặt trận B5 (còn gọi là mặt trận Khe Sanh) tử trận trong trận đánh đêm ngày 7/7/1968.

Đầu tháng 7/2026, ông Hợi đã cung cấp toàn bộ thông tin 24 liệt sĩ và những tài liệu mình có cho cơ quan có thẩm quyền để phục vụ Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.

Ông Hợi lo rằng, càng để lâu, thời gian càng trôi qua, cơ hội tìm lại các anh càng mong manh. Đến nay, khi đã có cơ bản thông tin, ông giao lại toàn bộ tài liệu cho cơ quan có thẩm quyền với mong muốn các ngành chức năng sớm xác minh, tìm kiếm và đưa 24 liệt sĩ, đồng đội của ông trở về với người thân. Đây cũng là tâm nguyện, mong mỏi lớn nhất của ông.

Ông Mai Văn Quyền, Chủ tịch Hội Cựu chiến binh phường Nam Định đánh giá, việc làm của cựu chiến binh Nguyễn Văn Hợi thể hiện trách nhiệm và tình đồng chí, đồng đội sâu nặng. Những thông tin cựu chiến binh cung cấp là nguồn tư liệu quan trọng, góp phần hỗ trợ các cơ quan chức năng trong công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. 

Từ hành động đầy trách nhiệm của cựu chiến binh Nguyễn Văn Hợi, mong rằng sẽ có thêm nhiều cựu chiến binh từng tham gia chiến đấu mạnh dạn chia sẻ những ký ức, tài liệu, sơ đồ, tọa độ hay những thông tin còn lưu giữ về nơi hy sinh, chôn cất ban đầu của đồng đội. Mỗi thông tin, dù nhỏ, đều có thể trở thành manh mối quan trọng, góp phần đưa các anh hùng liệt sĩ trở về với gia đình và quê hương.

Thực hiện Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ các địa phương, đơn vị trong cả nước kêu gọi các cựu chiến binh, nhân dân cung cấp thông tin như sơ đồ, tọa độ, nhân chứng về nơi hy sinh, chôn cất ban đầu để đối chiếu, lấy mẫu ADN và xác định danh tính liệt sĩ. Mỗi thông tin được cung cấp, dù chỉ là một chi tiết nhỏ, đều có thể trở thành căn cứ quan trọng để các cơ quan chức năng xác minh, tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, góp phần đưa các anh trở về với gia đình và quê hương.