Chủ tịch UBND tỉnh Hưng Yên Nguyễn Mạnh Quyền kiểm tra việc thực hiện lấy mẫu hài cốt liệt sĩ chưa xác định được danh tính tại Nghĩa trang liệt sĩ Hưng Nhân (xã Long Hưng, tỉnh Hưng Yên). Ảnh tư liệu: Nguyễn Công Hải/TTXVN
Hơn nửa thế kỷ qua, biết bao mái đầu đã bạc trắng vẫn đau đáu một câu hỏi: Người thân của mình đang yên nghỉ nơi đâu? Nhờ công tác giám định ADN trong “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”, những liệt sĩ đầu tiên của quê hương Hưng Yên đã được xác định thông tin, khép lại hành trình kiếm tìm kéo dài qua nhiều thế hệ và thắp lên hy vọng cho hàng nghìn gia đình liệt sĩ vẫn đang khắc khoải chờ đợi ngày được đón các anh trở về…
Nửa thế kỷ mong ngày đón anh về
Những ngày tháng Bảy, khi cả nước hướng về kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947-27/7/2026), trong ngôi nhà nhỏ của gia đình ông Nguyễn Văn Hàn (thôn Đan Hà, xã Diên Hà, tỉnh Hưng Yên), câu chuyện về người anh trai- liệt sĩ Nguyễn Văn Yên vẫn được nhắc lại với niềm xúc động nguyên vẹn.
Ông Hàn nhớ như in khoảnh khắc nhận thông tin từ chính quyền địa phương cách đây đúng 1 năm (tháng 7/2025) thông báo kết quả giám định ADN đã xác định được danh tính, phần mộ liệt sĩ Nguyễn Văn Yên. Giây phút ấy, người đàn ông đã ngoài 70 tuổi nghẹn ngào không cầm nổi nước mắt bởi sau hơn nửa thế kỷ chờ đợi, bao lần hy vọng rồi thất vọng, cuối cùng điều tưởng như không thể đã trở thành sự thật…
Ông Hàn chia sẻ, liệt sĩ Nguyễn Văn Yên sinh năm 1952. Tháng 12/1970 khi đang học lớp 7 phổ thông tại xã, chàng thanh niên vừa tròn 18 tuổi Nguyễn Văn Yên viết đơn tình nguyện nhập ngũ. Ngày đó, chiến tranh ác liệt, người lên đường chỉ kịp gửi lại lời chào gia đình mà không ai biết đó có phải lần gặp cuối cùng. Chỉ 8 tháng sau ngày ra trận, tháng 8/1971, anh hy sinh khi mới tròn 19 tuổi. Ngày ấy, gia đình chỉ nhận được giấy báo tử, không ai biết anh nằm lại nơi đâu.
Nhiều năm qua, người thân trong gia đình đi tìm phần mộ liệt sĩ Nguyễn Văn Yên. Từng thông tin ít ỏi từ đồng đội cũ và đơn vị chiến đấu đều được gia đình nâng niu như một tia hy vọng. Năm 2012, gia đình ông Hàn lặn lội vào Tây Ninh, rồi Bà Rịa - Vũng Tàu (cũ) mong tìm được anh trai. “Điều khiến gia đình đau đáu không chỉ là sự mất mát người thân, mà còn là việc không biết anh đang nằm ở đâu để được hương khói, thờ phụng, để trọn vẹn nghĩa tình. Mỗi chuyến đi là một lần nhóm lên hy vọng, nhưng rồi lại trở về trong nỗi thất vọng và day dứt cứ nặng trĩu…”- ông Hàn nhớ lại.
Năm 2025, khi Công an tỉnh Thái Bình (nay là Công an tỉnh Hưng Yên) triển khai thu nhận mẫu ADN thân nhân liệt sĩ chưa xác định danh tính, gia đình ông Hàn lại thêm một lần gửi gắm hy vọng. Đến ngày 27/6/2025, Cục Người có công (Bộ Nội vụ) gửi về thông báo: “Mẫu hài cốt mã số NCC4606 và mẫu sinh phẩm thân nhân mã M79.1 của ông Nguyễn Văn Hàn là em trai liệt sĩ Nguyễn Văn Yên cho kết quả: Mẫu hài cốt NCC4606 (Mộ số 34, Hàng 5, lô 6, Khu 1 Nghĩa trang liệt sỹ huyện Đức Cơ, tỉnh Gia Lai là của liệt sĩ Nguyễn Văn Yên”. Đọc những dòng chữ đó, ông Hàn mắt cứ nhòe đi và lặng lẽ thắp nén nhang trên ban thờ vọng anh suốt mấy chục năm qua…
Trong cuộc trò chuyện với chúng tôi, bà Nguyễn Thị Minh (chị gái liệt sĩ Nguyễn Văn Yên) chốc chốc lại lau nước mắt bởi hơn ai hết, bà thấu hiểu những nỗi đau mà chiến tranh để lại. Bà Minh chia sẻ, năm 1968 anh chồng bà là ông Đinh Văn Đính nhập ngũ rồi hy sinh năm 1970. Một năm sau, khi người anh sinh đôi vừa ngã xuống, ông Đinh Văn Đọc (chồng bà Minh) lúc ấy đang là công nhân mỏ ở Quảng Ninh tiếp tục xung phong ra trận, để lại người vợ trẻ cùng cậu con trai duy nhất mới lên ba. Năm 1972 khi nỗi đau mất em trai Nguyễn Văn Yên chưa nguôi, bà Minh lại tiếp tục nhận tin dữ chồng mình cũng mãi mãi nằm lại chiến trường. Ba giấy báo tử liên tiếp dội xuống cuộc đời người phụ nữ trẻ khiến bà gục ngã. Thương con mồ cha từ sớm, bà ở vậy nuôi con, thờ chồng, phụng dưỡng cha mẹ già để trọn vẹn nghĩa tình, giữ lòng thủy chung.
Sau nhiều lần tìm kiếm, năm 2020 gia đình bà Minh đã tìm được phần mộ liệt sĩ Đinh Văn Đọc tại tỉnh Bình Phước (cũ) thực hiện được một phần di nguyện của Mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Lai là đưa con trai trở về quê hương. Giờ đây, sau khi tìm được em trai Nguyễn Văn Yên, bà Minh lại tiếp tục hy vọng một ngày sẽ tìm được phần mộ người anh chồng - liệt sĩ Đinh Văn Đính. Với bà, hy vọng ấy chưa bao giờ tắt….
Ông Nguyễn Hữu Đến, Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Diên Hà cho biết, địa phương hiện có 803 liệt sĩ, 74 Mẹ Việt Nam Anh hùng. Tại Nghĩa trang liệt sĩ xã có 182 phần mộ, trong đó còn 25 mộ chưa xác định danh tính. Theo kế hoạch “Chiến dịch 500 ngày đêm”, dự kiến cuối tháng 8 và đầu tháng 9/2026, xã Diên Hà sẽ tiến hành lấy mẫu ADN các phần mộ chưa rõ thông tin với mong muốn đưa các anh sớm về bên gia đình. Đó không chỉ là nhiệm vụ mà còn là trách nhiệm trong một chiến dịch lịch sử, là “mệnh lệnh từ trái tim” của thế hệ hôm nay trước các anh hùng liệt sĩ đã ngã xuống vì độc lập, tự do cho Tổ quốc.
Thắp lên hy vọng sớm đưa các liệt sĩ trở về
Không chỉ gia đình ông Nguyễn Văn Hàn, niềm hạnh phúc tìm được liệt sĩ cũng đến với gia đình ông Trần Văn Sang (thôn Chấp Trung, xã Tiên La, tỉnh Hưng Yên). Sau hơn nửa thế kỷ, gia đình ông cũng tìm được phần mộ người anh trai - liệt sĩ Trần Văn Vích tại Nghĩa trang Liệt sĩ Đức Cơ, tỉnh Gia Lai.
Ông Sang kể, liệt sĩ Trần Văn Vích là con cả trong gia đình 5 anh chị em. Năm 1970, khi đang là phân đoàn trưởng thanh niên của thôn, ông Vích tình nguyện lên đường nhập ngũ. Tháng 9/1971, ông hy sinh tại chiến trường phía Nam khi chưa kịp lập gia đình. “Người đi là đi biền biệt, ở hậu phương gia đình chỉ biết trông ngóng và mong chiến tranh sớm kết thúc để gia đình đoàn tụ. Nhưng cuộc đoàn tụ ấy mãi chẳng thành… Ba năm sau ngày anh hy sinh, năm 1974 gia đình tôi mới nhận được giấy báo tử và cũng không biết anh nằm ở đâu.” – ông Sang tâm sự.
Đến năm 2025, trong “Chiến dịch 500 ngày đêm” sau khi thu nhận mẫu ADN của thân nhân gia đình liệt sĩ, chỉ sau 15 ngày, gia đình ông Sang nhận được thông báo đã xác định được thông tin liệt sĩ Trần Văn Vích hiện an táng tại Nghĩa trang Liệt sĩ Đức Cơ (Gia Lai). Sau khi nhận được thông tin, ông Sang cùng gia đình vượt hành trình hơn 1.000km thắp nén nhang cho liệt sỹ Trần Văn Vích. Đứng trước phần mộ người anh trai đã hy sinh hơn 50 năm trước, ông nghẹn ngào gọi tên anh sau bao năm mong mỏi kiếm tìm.
Theo Công an tỉnh Hưng Yên, thực hiện “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ", đến giữa tháng 7/2026, lực lượng công an đã hoàn thành rà soát hơn 60.000 trường hợp thân nhân liệt sĩ; thu nhận gần 28.000 mẫu ADN, đạt gần 97% kế hoạch. Thông qua giám định ADN, ba liệt sĩ đầu tiên quê hương Hưng Yên đã được xác định danh tính, gồm liệt sĩ Nguyễn Văn Yên (xã Diên Hà), liệt sĩ Trần Văn Vích (xã Tiên La) và liệt sĩ Nguyễn Văn Nhuận (xã Thái Thụy).
Toàn tỉnh Hưng Yên hiện có trên 77.000 liệt sĩ, gần 35.000 phần mộ liệt sĩ tại các nghĩa trang. Trong đó, hơn 14.100 phần mộ có đầy đủ thông tin; trên 16.500 phần mộ có một phần thông tin và trên 4.300 phần mộ chưa xác định được danh tính. Theo kế hoạch của Ban Chỉ đạo 515 tỉnh Hưng Yên, tỉnh quyết tâm thực hiện "Chiến dịch 500 ngày đêm" chỉ trong 250 ngày, phấn đấu đến 31/1/2027 hoàn thành việc lấy mẫu hài cốt liệt sĩ chưa xác định được thông tin tại 153 nghĩa trang thuộc địa bàn 79 xã, phường. Tính đến ngày 22/7, số nghĩa trang liệt sĩ đã hoàn thành lấy mẫu là 48 nghĩa trang thuộc 23 xã, phường; tổng số mộ đã khai quật lấy mẫu trên 1.440 mộ.
Sự trở về của liệt sĩ Nguyễn Văn Yên, liệt sĩ Trần Văn Vích không chỉ khép lại hành trình kiếm tìm kéo dài hơn nửa thế kỷ của hai gia đình mà còn mở ra hy vọng cho biết bao gia đình liệt sĩ vẫn đang mòn mỏi chờ tin người thân. Mỗi liệt sĩ được gọi đúng tên là thêm một nỗi đau được xoa dịu, thêm một cuộc đoàn viên được viết tiếp và thêm một lời nhắc nhở về giá trị của hòa bình. Đó cũng là sự tri ân sâu sắc của thế hệ hôm nay với những người đã hiến dâng tuổi xuân, xương máu cho độc lập, tự do của Tổ quốc.