Giới tuyến - điểm đến của khát vọng hòa bình
Từ ký ức đau thương, dòng Bến Hải đang tiếp bước vào một hành trình mới - hành trình trở thành điểm đến đặc biệt về “ký ức chiến tranh và khát vọng hòa bình”.
Hai dòng sông Bến Hải và Thạch Hãn đã ghi dấu lịch sử với hai hiệp định liên quan đến hòa bình của Việt Nam. Cụ thể, Hiệp định Geneva về đình chỉ chiến sự ở Việt Nam được ký kết ngày 21/7/1954, lấy sông Bến Hải (Vĩ tuyến 17) làm giới tuyến quân sự tạm thời. Trong khi đó, sông Thạch Hãn là nơi diễn ra những cuộc trao trả tù binh giữa các bên, sau Hiệp định Paris về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam, ký ngày 27/1/1973. Từ ký ức đau thương, hai dòng Bến Hải, Thạch Hãn đang tiếp bước vào một hành trình mới - hành trình trở thành điểm đến đặc biệt về “ký ức chiến tranh và khát vọng hòa bình”.
Dòng Thạch Hãn từng nhuốm màu khói lửa năm xưa, nay đang trở thành một không gian văn hóa, du lịch về nguồn đặc biệt. Còn bên bờ sông Bến Hải, từng đoàn khách nối nhau qua cầu Hiền Lương lịch sử. Không còn những hàng rào thép gai hay loa phóng thanh đối đầu, thay vào đó là tiếng cười và những câu hỏi nối tiếp nhau của du khách.
Khu Di tích quốc gia đặc biệt Đôi bờ Hiền Lương - Bến Hải, không chỉ mang giá trị lịch sử mà còn là “địa chỉ đỏ” giáo dục truyền thống cách mạng, thu hút đông đảo du khách trong và ngoài nước đến tham quan. Trong dòng người tìm về cầu Hiền Lương, nhiều đoàn học sinh, sinh viên, cựu chiến binh, cả khách nước ngoài rất xúc động khi nghe câu chuyện về một cây cầu hai màu sơn xanh - vàng. Không còn là ranh giới, sông Bến Hải hôm nay trở thành biểu tượng của hòa hợp, nơi quá khứ được kể lại bằng ngôn ngữ gần gũi hơn với thế hệ trẻ. Những câu chuyện về chia cắt, về đoàn tụ, về hy sinh… dường như xa xôi, nhưng lại chạm đến trái tim của mỗi học sinh, theo một cách rất riêng. “Trước đây em chỉ biết đến nơi này qua sách vở, nhưng khi đứng ở cầu Hiền Lương, em mới cảm nhận rõ đây là một kho tàng lịch sử hào hùng của dân tộc”, em Lê Quỳnh Trang, học sinh Trường Tiểu học và Trung học cơ ở Triệu Long, xã Ái Tử chia sẻ.
Khu Di tích quốc gia đặc biệt Đôi bờ Hiền Lương - Bến Hải, không chỉ mang giá trị lịch sử mà còn là “địa chỉ đỏ” giáo dục truyền thống cách mạng.
Đầu năm 2026, Dự án tu bổ, tôn tạo Công viên Thống Nhất tại Di tích Đôi bờ Hiền Lương - Bến Hải với tổng mức đầu tư 80 tỷ đồng, đã hoàn thành và đưa vào sử dụng. Dự án gồm nhiều hạng mục quan trọng như tôn tạo Kỳ đài, nâng cấp cầu Hiền Lương, Nhà liên hợp... Nhờ đó, không gian di tích trở nên khang trang, đồng bộ hơn với bãi đỗ xe rộng rãi, hạ tầng hiện đại, tạo điều kiện nâng cao chất lượng phục vụ du khách. Tại di tích này, vào ngày 30/4 hằng năm diễn ra Lễ hội “Thống nhất non sông”, nhằm tri ân các Anh hùng liệt sĩ, tôn vinh tinh thần đấu tranh kiên cường và khẳng định khát vọng hòa bình, thống nhất của dân tộc.
Cột cờ giới tuyến tại Khu Di tích quốc gia đặc biệt Đôi bờ Hiền Lương - Bến Hải.
Bà Lê Thị Tố Hoài, Trưởng Ban quản lý Khu Di tích quốc gia đặc biệt Đôi bờ Hiền Lương - Bến Hải cho biết, khu di tích vừa được trùng tu, tôn tạo nên dự kiến lượng khách sẽ tăng mạnh ở kỳ nghỉ lễ 30/4 - 1/5. Đôi bờ Hiền Lương - Bến Hải có giá trị lịch sử đặc biệt quan trọng, là dấu mốc lớn trong tiến trình đấu tranh giành độc lập của dân tộc. Nơi đây vừa ghi dấu nỗi đau chia cắt, vừa thể hiện ý chí kiên cường và Chủ nghĩa Anh hùng cách mạng. Nhiều cựu chiến binh khi trở lại, đứng trước cầu Hiền Lương hai màu sơn, nhìn dòng Bến Hải lặng trôi và Cột cờ giới tuyến, ký ức một thời hào hùng như ùa về nguyên vẹn. Còn với thế hệ trẻ, đến với di tích là bài học sống động về lịch sử, để thêm thấm thía rằng hòa bình, thống nhất hôm nay được đánh đổi bằng những hy sinh to lớn không gì có thể so sánh.
Chiến tranh đã lùi xa, dòng Bến Hải hôm nay hiền hòa đưa dòng nước từ dãy Trường Sơn hùng vĩ xuôi về Biển Đông. Dòng sông này không còn là giới tuyến chia cắt, mà là biểu tượng của sự thống nhất, hòa hợp và khát vọng hòa bình.
Tiếng chuông thỉnh ước nguyện hòa bình
Khu Di tích quốc gia đặc biệt Đôi bờ Hiền Lương - Bến Hải.
Từ cầu Hiền Lương - sông Bến Hải xuôi về phía Nam, dòng Thạch Hãn vừa mang chiều sâu cảm xúc tri ân, vừa là điểm đến của ước nguyện hòa bình. Con sông ấy không chỉ chảy qua đất Quảng Trị, mà còn chảy qua lòng người, mang theo câu chuyện về sự hi sinh và khát vọng sống của một thời hoa lửa.
Nằm bên bờ Nam sông Thạch Hãn là Thành cổ Quảng Trị - nấm mồ chung của hàng ngàn liệt sĩ đã hi sinh trên mảnh đất này. Giữa không gian trầm mặc của Thành cổ Quảng Trị, mỗi tiếng chuông ngân lên như một nhịp cầu nối quá khứ với hiện tại, nối những linh hồn đã nằm lại với những người đang sống hôm nay. Tiếng chuông ngân vang ấy, không chỉ là âm thanh của nghi lễ, mà còn là lời nguyện cầu sâu lắng cho hòa bình.
Bà Nguyễn Thị Thanh, đến từ TP Hồ Chí Minh chia sẻ, mỗi lần tiếng chuông được thỉnh lên, không gian Thành cổ như lắng lại. Những bước chân chậm rãi, những nén hương trầm nghi ngút gợi nhắc về mùa hè “đỏ lửa” năm 1972, thời khắc mà nơi đây trở thành “túi bom”, nơi hàng vạn chiến sĩ đã ngã xuống để giữ từng tấc đất thiêng liêng của Tổ quốc. Tiếng chuông thỉnh trong Thành cổ, như mang thông điệp gửi gắm đến mỗi người là trân quý công lao to lớn của các Anh hùng liệt sĩ và giá trị của hòa bình.
Bến thả hoa ở đôi bờ sông Thạch Hãn luôn có những bước chân hành hương lặng lẽ tìm về. Đó là những cựu chiến binh trở lại thăm đồng đội, là thân nhân các liệt sĩ mang theo nỗi nhớ chưa nguôi và cả du khách thập phương dừng chân để tri ân. Không cần những lời nói cầu kỳ, chỉ một nén hương thơm, một nhành hoa tươi dâng lên cũng đủ khiến lòng người lặng đi, như chạm vào khúc tráng ca không bao giờ phai trong ký ức dân tộc.
Đôi bờ Hiền Lương - Bến Hải biểu tượng của khát vọng hòa bình.
Đặc biệt, vào ngày rằm hằng tháng, chính quyền địa phương phối hợp với các tổ chức, đơn vị tổ chức Chương trình “Đêm hoa đăng”, tri ân các Anh hùng liệt sĩ trên sông Thạch Hãn. Khi màn đêm buông xuống, trong không gian trầm lắng chỉ còn tiếng sóng vỗ bờ, những con thuyền nhỏ lặng lẽ đưa người dân và du khách ra giữa dòng. Từng ngọn đèn hoa đăng được nâng niu thả xuống mặt nước, ánh nến lung linh ngả nghiêng trước gió rồi trôi chậm theo dòng chảy. Mặt sông bừng sáng như có hàng ngàn vì sao nhỏ đang lặng lẽ kết thành một dòng tưởng niệm. Giữa khoảnh khắc thiêng liêng ấy, có những cái cúi đầu thật lâu, có những giọt nước mắt lặng rơi, có những ánh nhìn hướng về đôi bờ Thạch Hãn - nơi từng chứng kiến bao cuộc vượt sông trong mưa bom bão đạn, nơi biết bao người lính đã gửi lại tuổi xuân của mình cho đất nước. Không ai nói thành lời, nhưng ai cũng hiểu rằng độc lập, tự do hôm nay được đánh đổi bằng biết bao máu xương.
Cựu chiến binh Phan Minh Khuê, xã Triệu Phong cũng lặng lẽ đến bên dòng Thạch Hãn, thắp hương rồi tự tay thả những ngọn hoa đăng cho đồng đội của mình. Ông nghẹn ngào chia sẻ: “Thạch Hãn từng là ‘tọa độ lửa’ trong mùa hè năm 1972, nhiều người lính tuổi đôi mươi mãi mãi nằm lại nơi đây. Hòa bình hôm nay được đánh đổi bằng biết bao xương máu. Mong thế hệ trẻ luôn khắc ghi công ơn các Anh hùng liệt sĩ, nỗ lực học tập, gìn giữ lịch sử và xây dựng quê hương để không phụ sự hy sinh của thế hệ cha anh".
Phó Chủ tịch UBND phường Quảng Trị Lê Phương Bắc chia sẻ, đêm hoa đăng trên sông Thạch Hãn không chỉ là hoạt động tâm linh, mà còn trở thành nét văn hóa đặc trưng, góp phần hình thành sản phẩm du lịch về nguồn gắn với Thành cổ Quảng Trị và các địa chỉ đỏ trên địa bàn. Những năm gần đây, lượng khách đến tri ân tại sông Thạch Hãn và Thành cổ tăng đều, nhất là vào dịp 30/4, 27/7, 2/9 và các ngày lễ lớn, thể hiện sự tiếp nối bền bỉ của đạo lý “uống nước nhớ nguồn” trên vùng “đất lửa” anh hùng.
Bài cuối: Cùng hành trình kiến tạo tương lai