Văn hóa trong mạch phát triển mới của Thủ đô

Từ hoàn thiện thể chế, xây dựng con người, bảo tồn di sản đến phát triển công nghiệp văn hóa, chuyển đổi số, thành phố hướng tới đưa văn hóa trở thành nguồn lực nội sinh, sức mạnh mềm và động lực phát triển bền vững của Thủ đô.

Khẩn trương đưa nghị quyết vào cuộc sống

Tại Hội nghị sơ kết công tác 6 tháng đầu năm, triển khai nhiệm vụ trọng tâm 6 tháng cuối năm 2026 của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội Phạm Tuấn Long cho biết, đối với Hà Nội - vùng đất hội tụ và kết tinh các giá trị văn hiến nghìn năm, việc triển khai Nghị quyết số 80 không chỉ là nhiệm vụ chính trị quan trọng mà còn là cơ hội để hiện thực hóa mục tiêu xây dựng Thủ đô “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại - Hạnh phúc” theo tinh thần Nghị quyết số 02-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới.

Ngay sau khi Nghị quyết số 80-NQ/TW được ban hành, Thành ủy Hà Nội Hà Nội đã ban hành Chương trình hành động số 08-CTr/TU với nhiều mục tiêu cụ thể. Thành phố phấn đấu có 95% thiết chế văn hóa, thể thao hoạt động hiệu quả; dành trên 4% tổng chi ngân sách hằng năm cho lĩnh vực văn hóa và tăng dần theo yêu cầu thực tiễn; công nghiệp văn hóa đóng góp khoảng 9% GRDP của thành phố; xây dựng ít nhất ba sự kiện thương hiệu quốc tế trở lên về âm nhạc, điện ảnh và nghệ thuật. Cùng với đó, Chương trình hành động bổ sung thêm 16 chỉ tiêu riêng của Hà Nội, tập trung vào chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa, phát triển công nghiệp văn hóa trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, xây dựng văn hóa công vụ và nâng cao mức thụ hưởng văn hóa của người dân.

Để cụ thể hóa các mục tiêu, UBND thành phố Hà Nội đã ban hành Kế hoạch số 128/KH-UBND với 78 nhiệm vụ gắn với sản phẩm cụ thể, phân công rõ trách nhiệm và tiến độ thực hiện. Bốn tổ công tác theo từng nhóm nhiệm vụ trọng tâm cũng được thành lập nhằm theo dõi, kiểm đếm tiến độ hằng tháng, kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai.

Theo ông Phạm Tuấn Long, đến nay 100% chỉ tiêu, nhiệm vụ đã và đang được các sở, ngành, địa phương triển khai; nhiều nhiệm vụ đã có sản phẩm cụ thể, bảo đảm tiến độ.

Cùng với việc triển khai các nhiệm vụ, Hà Nội tập trung hoàn thiện thể chế để tạo nền tảng cho phát triển văn hóa trong giai đoạn mới.

Ngày 15/6/2026, HĐND thành phố đã ban hành 7 nghị quyết quan trọng trong lĩnh vực văn hóa, thể thao, tạo hành lang pháp lý về xã hội hóa nguồn lực, quản lý quảng cáo, xử phạt vi phạm, tu bổ di tích, phát triển kinh tế đêm và cơ chế chi cho hoạt động văn hóa, nghệ thuật. Đây được xem là cơ sở để các định hướng của Nghị quyết số 80, Chương trình hành động số 08 và Luật Thủ đô sớm đi vào thực tiễn.

Song song với hoàn thiện thể chế, thành phố Hà Nội đang hoàn thiện Đề án “Hệ giá trị và chuẩn mực ứng xử người Hà Nội thời đại mới” và Bộ tiêu chí “Người Hà Nội thanh lịch, văn minh”. Theo lãnh đạo Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội, đây sẽ là nền tảng để tiếp tục xây dựng văn hóa công vụ, lan tỏa lối sống văn minh và phát huy những giá trị đặc trưng của người Hà Nội trong bối cảnh mới.

Trong lĩnh vực di sản, Hà Nội tiếp tục đẩy mạnh bảo tồn gắn với phát huy giá trị di sản vật thể và phi vật thể. Thành phố đang triển khai lập hồ sơ khoa học đối với Phở, Múa rối nước và đồng thời đề xuất hồ sơ Áo dài Việt Nam đề nghị UNESCO ghi danh; bên cạnh đó, hoàn thiện hồ sơ Khu di tích Cổ Loa trình UNESCO công nhận là Di sản thế giới.

Cùng với bảo tồn, chuyển đổi số được xác định là giải pháp quan trọng để gia tăng giá trị của di sản. Tại kỳ họp giữa năm 2026 của HĐND thành phố Hà Nội, Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội Phạm Tuấn Long cho biết, thời gian qua thành phố đã bước đầu thực hiện chuyển đổi tài liệu giấy sang tài liệu số nhưng hiệu quả khai thác còn hạn chế. Vì vậy, ngành đang phối hợp với các đơn vị liên quan xây dựng hướng dẫn mới về số hóa, chuyển giao cho các địa phương chủ động triển khai.

Theo ông Phạm Tuấn Long, quan điểm là số hóa đến đâu phải khai thác, sử dụng ngay đến đó, tránh tình trạng số hóa trong thời gian dài nhưng dữ liệu không được phát huy hiệu quả. Định hướng này cũng gắn với mục tiêu ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo (AI), thực tế ảo (VR) trong bảo tồn, quảng bá di sản và hình thành các sản phẩm công nghiệp văn hóa mới, góp phần nâng cao sức cạnh tranh của du lịch Thủ đô.

Phát triển công nghiệp văn hóa

Một trong những nội dung được Hà Nội tập trung triển khai theo tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW là phát triển công nghiệp văn hóa. Thành phố tiếp tục thực hiện Nghị quyết số 09-NQ/TU về phát triển công nghiệp văn hóa trên địa bàn Thủ đô giai đoạn 2021-2025, định hướng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, đồng thời xây dựng các không gian sáng tạo và sản phẩm văn hóa gắn với phát triển kinh tế.

Theo kế hoạch, Hà Nội sẽ tổ chức các sự kiện văn hóa, thể thao, nghệ thuật quy mô quốc tế như Lễ hội Thiết kế sáng tạo, Festival Thăng Long - Hà Nội, Liên hoan Phim quốc tế Hà Nội, Liên hoan Nhạc Jazz quốc tế… Thành phố cũng tăng cường kết nối giữa các trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và đội ngũ thiết kế sáng tạo để hình thành hệ sinh thái công nghiệp văn hóa; vận hành năm trung tâm công nghiệp văn hóa.

Đến nay, thành phố đã phê duyệt hai trung tâm công nghiệp văn hóa tại khu vực Cửa Nam và Đồng Xuân - Bắc Qua; ba trung tâm còn lại dự kiến hoàn thành trong quý III/2026. Cùng với đó là định hướng phát triển các sản phẩm du lịch văn hóa trải nghiệm, mở rộng không gian sáng tạo và tiếp tục phát huy vai trò thành viên Mạng lưới các Thành phố sáng tạo của UNESCO.

Nhiều địa phương đã xây dựng đề án phát triển kinh tế đêm gắn với bảo tồn di sản như: Bảo tồn làng cổ Đường Lâm gắn với phát triển kinh tế đêm với sự tham gia của liên ngành Văn hóa, Du lịch và các sở, ngành liên quan; bảo tồn làng cổ Bát Tràng kết hợp phát triển công nghiệp văn hóa và kinh tế đêm. Xã Phú Xuyên cũng đang xây dựng đề án phát triển kinh tế đêm của địa phương...

Thảo luận về các giải pháp thúc đẩy tăng trưởng kinh tế hai con số tại kỳ họp thường lệ giữa năm (kỳ họp thứ 5), HĐND thành phố Hà Nội khóa XVII, nhiệm kỳ 2026-2031, nhiều đại biểu cho rằng công nghiệp văn hóa sẽ mở ra dư địa tăng trưởng mới. Đại biểu Nguyễn Thị Vân đề xuất, Hà Nội cần khai thác mạnh hơn các giá trị di sản thông qua phát triển kinh tế đêm. Thực tế, các sản phẩm du lịch đêm tại Hoàng thành Thăng Long, Di tích Nhà tù Hỏa Lò và nhiều không gian văn hóa khác đã góp phần thu hút du khách, kéo dài thời gian lưu trú và gia tăng chi tiêu cho các dịch vụ du lịch.

Theo các đại biểu, thành phố cần sớm ban hành các cơ chế cụ thể theo Luật Thủ đô năm 2026 để khuyến khích hợp tác công - tư trong lĩnh vực văn hóa, hạ tầng và công nghệ; huy động doanh nghiệp tham gia ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và thực tế ảo nhằm tạo ra các sản phẩm công nghiệp văn hóa có giá trị gia tăng cao.

Để nâng cao năng lực tổ chức các sự kiện văn hóa, thể thao quy mô lớn, Hà Nội đang nghiên cứu đầu tư một số công trình trọng điểm như Nhà hát thành phố, Trung tâm Văn hóa thành phố và Khu liên hợp thể thao tại Đông Anh, Mê Linh...

Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội cho rằng, điều quan trọng sau những kết quả bước đầu không chỉ là hoàn thành các chỉ tiêu của Nghị quyết số 80 mà là từng bước hình thành cách tiếp cận mới trong phát triển văn hóa. Văn hóa được nhìn nhận là nguồn lực nội sinh, là sức mạnh mềm và là động lực phát triển của Thủ đô; di sản được đánh thức bằng công nghệ, sáng tạo được nuôi dưỡng bằng thể chế, còn các giá trị văn hóa từng bước được chuyển hóa thành nguồn lực phát triển kinh tế và nâng cao chất lượng sống của người dân.

Bên cạnh những kết quả đạt được, Hà Nội kiến nghị Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tiếp tục hoàn thiện hệ thống chính sách hướng dẫn thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW, nhất là đối với công nghiệp văn hóa, văn hóa số, dữ liệu văn hóa, hợp tác công - tư và phát triển thiết chế văn hóa cơ sở; sớm ban hành bộ tiêu chí đánh giá mức độ phát triển văn hóa và đóng góp của các ngành công nghiệp văn hóa đối với tăng trưởng kinh tế; đồng thời tăng cường hỗ trợ các địa phương trong hợp tác quốc tế và xây dựng thương hiệu văn hóa.

Sau hơn nửa năm triển khai, nhiều mục tiêu của Nghị quyết số 80-NQ/TW đã được Hà Nội cụ thể hóa bằng những chương trình và sản phẩm có thể kiểm đếm. Từ hoàn thiện thể chế, xây dựng con người, bảo tồn di sản đến phát triển công nghiệp văn hóa và chuyển đổi số, thành phố đang từng bước đưa các chủ trương của Đảng vào thực tiễn. Với cách làm bài bản, gắn trách nhiệm với từng nhiệm vụ và phát huy sự tham gia của các địa phương, Hà Nội hướng tới xây dựng hệ sinh thái văn hóa - sáng tạo giàu bản sắc, tạo nền tảng để văn hóa thực sự trở thành động lực phát triển bền vững của Thủ đô trong giai đoạn mới.