Nghị quyết số 80-NQ/TW về Phát triển văn hóa Việt Nam được Bộ Chính trị ban hành đánh dấu bước phát triển mới trong tư duy và hành động của Đảng đối với sự nghiệp xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam. Nhiều ý kiến cho rằng, đây không chỉ là một nghị quyết chuyên ngành, mà là một quyết sách lớn, có tác động sâu rộng tới toàn bộ đời sống chính trị, kinh tế, xã hội, góp phần định hình tầm vóc và bản sắc văn hóa Việt Nam trong tương lai.
Cú hích cho văn học, nghệ thuật và văn nghệ sĩ
Ảnh: Lê Đông/TTXVN
Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn “vươn mình” mạnh mẽ, hội nhập ngày càng sâu rộng, cạnh tranh không chỉ diễn ra trên lĩnh vực kinh tế, khoa học - công nghệ mà còn gay gắt trên mặt trận văn hóa, giá trị và sức mạnh mềm quốc gia, việc ban hành Nghị quyết 80 là yêu cầu khách quan, cấp thiết và có ý nghĩa chiến lược lâu dài. Lần đầu tiên, văn hóa được đặt ở vị trí trung tâm, vừa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là nguồn lực nội sinh quan trọng, là động lực và hệ điều tiết cho phát triển nhanh và bền vững đất nước. Nghị quyết 80 không chỉ kế thừa, phát triển tư duy của Đảng qua các nghị quyết trước đây về văn hóa, mà còn mở ra những cách tiếp cận mới, mang tính đột phá, toàn diện và đồng bộ, đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước trong kỷ nguyên mới.
Nghệ sĩ Nhân dân Trịnh Thúy Mùi, Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam, Chủ tịch hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam cho rằng, đây là một “cú hích” quan trọng, mở ra nhiều cơ hội mới cho văn học, nghệ thuật và đội ngũ văn nghệ sĩ phát huy năng lực sáng tạo, cống hiến nhiều hơn cho đời sống tinh thần của xã hội. Nghị quyết thể hiện sự quan tâm đặc biệt, có tầm chiến lược của Đảng và Nhà nước đối với sự nghiệp phát triển văn hóa, khẳng định nhận thức sâu sắc rằng văn hóa phát triển chính là nền tảng bền vững cho sự phát triển của đất nước, là nguồn sức mạnh nội sinh mang tính lâu dài và bền bỉ.
Theo Nghệ sĩ Nhân dân Trịnh Thúy Mùi, trước tầm vóc và ý nghĩa của Nghị quyết 80, không chỉ giới văn nghệ sĩ mà đông đảo người dân - những chủ thể sáng tạo và thụ hưởng văn hóa - đều kỳ vọng vào một bước đột phá thực chất, đặc biệt là sự chuyển biến từ tư duy “hỗ trợ” sang tư duy “đầu tư” cho văn hóa. Đây là sự thay đổi rất căn bản, bởi đầu tư cho văn hóa đồng nghĩa với việc nhìn thẳng vào những hạn chế, những khoảng trống còn tồn tại, để có chiến lược bù đắp, nâng tầm văn hóa ngang hàng với các lĩnh vực khác của đời sống xã hội. Khi có Nghị quyết 80, các cấp, ngành buộc phải xác định rõ: Văn hóa là lĩnh vực không thể thiếu, vừa là mục tiêu, vừa là động lực phát triển.
Từ thực tiễn hoạt động sân khấu và văn học, nghệ thuật, Nghệ sĩ Nhân dân Trịnh Thúy Mùi cho rằng, đầu tư cho văn hóa trước hết phải bắt đầu từ hệ thống thiết chế văn hóa, nhằm bảo đảm để người dân có điều kiện thụ hưởng đầy đủ các giá trị nghệ thuật, văn học chất lượng cao. Thực tế cho thấy, ở nhiều địa phương, kể cả những tỉnh, thành phố ở rất gần Hà Nội, vẫn chưa có các thiết chế văn hóa đúng nghĩa như rạp hát kịch, rạp ca múa nhạc hay không gian dành cho các loại hình nghệ thuật hiện đại. Trong khi đó, dù có những tác phẩm hay, những tài năng xuất sắc, nhưng nếu thiếu không gian biểu diễn, thiếu điều kiện tiếp cận công chúng thì giá trị nghệ thuật cũng khó có thể lan tỏa trọn vẹn trong cộng đồng.
Chủ tịch hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam chia sẻ, trong bối cảnh chuyển đổi số mạnh mẽ hiện nay, công nghệ mang lại nhiều cơ hội mới cho phát triển văn hóa. Tuy nhiên, không phải loại hình nghệ thuật nào cũng có thể hoặc nên đưa hoàn toàn vào môi trường số. Đối với những loại hình nghệ thuật truyền thống, việc giữ gìn nguyên bản, bảo tồn giá trị gốc là yêu cầu bắt buộc, từ đó mới có thể phát triển bền vững trên nền tảng bảo tồn. Do đó, đầu tư cho văn hóa phải là đầu tư đồng bộ: Đầu tư cho thiết chế, cho con người, cho công nghệ và cho sáng tạo, trong đó yếu tố then chốt vẫn là nguồn nhân lực.
Một vấn đề được Nghệ sĩ Nhân dân Trịnh Thúy Mùi trăn trở là sự thiếu hụt nghiêm trọng đội ngũ lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật hiện nay. Trong nhiều lĩnh vực, lực lượng làm công tác lý luận phê bình chỉ còn đếm trên đầu ngón tay. Trong khi đó, sáng tạo nghệ thuật muốn phát triển bền vững thì nhất thiết phải có sự song hành, tương tác và phản biện giữa sáng tạo, thực tiễn và lý luận. Nếu thiếu trụ cột này, quá trình phát triển sẽ thiếu chiều sâu và dễ rơi vào tình trạng tự phát.
Từ đó, Chủ tịch hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam khẳng định, cùng với việc đầu tư cho cơ sở hạ tầng, trang thiết bị và công nghệ, đặc biệt cần chú trọng xây dựng đội ngũ nhân lực văn hóa, nhất là những người làm công tác quản lý văn hóa. Bởi nếu người quản lý không hiểu sâu, hiểu đúng về văn hóa, thì rất khó tạo ra sự phát triển mạnh mẽ, bền vững và lâu dài cho lĩnh vực đặc thù nhưng vô cùng quan trọng này.
Khẳng định vai trò quan trọng của văn hóa
Theo Giáo sư, Tiến sĩ Lê Hồng Lý, Chủ tịch Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam, Nghị quyết 80 là một sự khẳng định vai trò của văn hóa trong bối cảnh mới, khi đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mạnh mẽ, “vươn mình” như Tổng Bí thư đã nhiều lần nhấn mạnh. Nghị quyết này tiếp nối các nghị quyết trước đây của Đảng về văn hóa, nhưng đồng thời tái khẳng định một cách rõ ràng và mạnh mẽ vai trò đặc biệt quan trọng của văn hóa trong sự phát triển chung của đất nước. Điều này có ý nghĩa rất lớn, bởi văn hóa không chỉ là nền tảng tinh thần mà còn là một trụ cột của phát triển bền vững.
Một điểm nhấn quan trọng của Nghị quyết 80, theo Giáo sư, Tiến sĩ Lê Hồng Lý, là việc Đảng và Nhà nước bắt đầu nhìn nhận văn hóa như một bộ phận cấu thành của nền kinh tế, chứ không chỉ đơn thuần phục vụ đời sống tinh thần. Trước đây, vẫn tồn tại quan niệm coi văn hóa là lĩnh vực “ăn theo”, chủ yếu tiêu tốn ngân sách nhà nước. Tuy nhiên, với việc triển khai Nghị quyết 80, văn hóa được xác định là lĩnh vực có khả năng tạo ra giá trị gia tăng, mang lại lợi ích kinh tế thiết thực cho đất nước, đặc biệt thông qua phát triển công nghiệp văn hóa.
Giáo sư, Tiến sĩ Lê Hồng Lý khẳng định, Nghị quyết 80 cũng tạo điều kiện để các giá trị văn hóa được gìn giữ, bảo tồn và phát triển ở một tầm vóc mới. Khi văn hóa được tôn trọng, được ưu tiên và có cơ chế, chính sách phù hợp, các giá trị truyền thống sẽ có điều kiện phát huy mạnh mẽ, đồng thời thích ứng linh hoạt với đời sống hiện đại, văn hóa sẽ có điều kiện phát triển lành mạnh, bền vững và đóng góp tích cực hơn cho xã hội. Đây chính là nền tảng để xây dựng một nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, đủ sức hội nhập và cạnh tranh trong môi trường quốc tế.
Chủ tịch Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam nhấn mạnh, Nghị quyết 80 có ý nghĩa lớn đối với lĩnh vực di sản văn hóa. Khi di sản được coi trọng và đầu tư tương xứng, không chỉ góp phần gìn giữ các giá trị truyền thống, mà còn mang lại lợi ích kinh tế, nâng cao đời sống văn hóa tinh thần của người dân. Di sản, từ đó, sẽ trở thành một nguồn lực quan trọng cho phát triển công nghiệp văn hóa, xây dựng một nền công nghiệp văn hóa hiện đại nhưng vẫn đậm đà bản sắc dân tộc.
Giáo sư, Tiến sĩ Lê Hồng Lý cũng nhấn mạnh, việc nhiều di sản văn hóa của Việt Nam được UNESCO ghi danh trong thời gian qua không chỉ khẳng định giá trị văn hóa dân tộc, mà còn góp phần làm phong phú thêm kho tàng văn hóa nhân loại. Trong bối cảnh đó, Nghị quyết 80 sẽ là cơ sở quan trọng để Việt Nam tiếp tục đóng góp tích cực vào “vườn hoa muôn màu” của văn hóa thế giới, đồng thời gia tăng sức mạnh mềm và vị thế quốc gia trên trường quốc tế.
Các ý kiến văn nghệ sĩ đều khẳng định, Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam là một quyết sách lớn, có tầm nhìn chiến lược, thể hiện sự nhất quán và sâu sắc trong tư duy của Đảng về vai trò của văn hóa trong sự nghiệp phát triển đất nước. Nghị quyết không chỉ mở ra một không gian phát triển mới cho văn hóa, mà còn đặt ra những yêu cầu cụ thể, rõ ràng về thể chế, nguồn lực, con người và phương thức quản trị văn hóa trong kỷ nguyên mới.
Khi Nghị quyết 80 đi vào cuộc sống, văn hóa sẽ thực sự trở thành nền tảng vững chắc, sức mạnh nội sinh của dân tộc, thấm sâu vào mọi lĩnh vực của đời sống xã hội. Đó không chỉ là sự phát triển của văn học, nghệ thuật, di sản hay công nghiệp văn hóa, mà còn là sự phát triển toàn diện của con người Việt Nam.
Các văn nghệ sĩ đều tin tưởng, với tinh thần đổi mới, đột phá và khát vọng phát triển mạnh mẽ được thể hiện trong Nghị quyết 80, cùng sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội, văn hóa Việt Nam sẽ bước vào một giai đoạn phát triển mới, xứng tầm với truyền thống văn hiến lâu đời và khát vọng vươn lên của dân tộc trong kỷ nguyên mới.