Quang cảnh Hội nghị.
Gia tăng tình trạng hàng nhái biến tấu trên môi trường số
Chiều 20/5, Sở Khoa học và Công nghệ (KH&CN) TP Hồ Chí Minh tổ chức hội nghị trực tiếp kết hợp trực tuyến đến 168 phường, xã, đặc khu trên địa bàn thành phố nhằm triển khai công tác thực thi quyền sở hữu trí tuệ theo yêu cầu của Công điện số 38/CĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ.
Tại hội nghị, ông Nguyễn Trường Giang, Kiểm soát viên Phòng Pháp chế (Chi cục Quản lý thị trường TP Hồ Chí Minh) cho biết, tình hình vi phạm nhãn hiệu trên địa bàn Thành phố đang có sự chuyển dịch rõ rệt từ năm 2025 đến nay.
Nếu như trước đây, các vụ việc liên quan đến hàng hóa giả mạo nhãn hiệu chiếm phần lớn thì hiện nay, số đơn đề nghị xử lý hành vi này có xu hướng giảm. Ngược lại, số đơn thư liên quan đến hàng hóa có dấu hiệu xâm phạm quyền nhãn hiệu, hay còn gọi là “hàng nhái biến tấu” lại tăng đáng kể.
Để minh họa, ông Giang dẫn ví dụ về các thương hiệu giày dép lớn như Nike hay Adidas. Theo đó, nếu sản phẩm sao chép nguyên trạng nhãn hiệu gốc thì được xác định là hàng giả mạo nhãn hiệu. Tuy nhiên, nếu đối tượng vi phạm thay đổi ký tự hoặc cách thể hiện, như biến “NIKE” thành “NEKI” thì được xem là hàng hóa có dấu hiệu xâm phạm quyền đối với nhãn hiệu.
Sự phát triển mạnh của thương mại điện tử cũng khiến lực lượng Quản lý thị trường (QLTT) gặp nhiều khó khăn trong việc kiểm tra, xác minh vi phạm. Theo ông Giang, nhiều doanh nghiệp, đơn vị sở hữu thương hiệu thường mua hàng trên mạng để làm căn cứ đề nghị xử lý. Tuy nhiên, khi lực lượng chức năng đến kiểm tra, nhiều địa chỉ bán hàng lại không tồn tại hoặc không hoạt động thực tế.
Ông Nguyễn Trường Giang, Kiểm soát viên Phòng Pháp chế (Chi cục Quản lý thị trường TP Hồ Chí Minh) phát biểu tại Hội nghị.
Theo quy định tại Nghị định 99/2013/NĐ-CP, cơ quan chức năng có 10 ngày làm việc để xem xét tính đầy đủ của hồ sơ, chứng cứ trước khi ra văn bản thụ lý; trường hợp hồ sơ chưa đầy đủ, chủ thể quyền có tối đa 30 ngày để bổ sung. Vì vậy, lực lượng chức năng phải thực hiện quy trình thẩm tra chặt chẽ nhằm tránh rủi ro pháp lý trong quá trình xử lý.
Bên cạnh đó, nhiều vụ việc hiện nay xuất phát từ đơn thư của các tổ chức dịch vụ đại diện sở hữu công nghiệp được Cục Sở hữu trí tuệ cấp phép. Các đơn vị này nhận ủy quyền từ nhiều thương hiệu quốc tế để bảo vệ quyền lợi tại thị trường Việt Nam. Lực lượng QLTT sẽ căn cứ kết quả giám định chuyên môn để xem xét, xử lý theo quy định.
Triển khai cao điểm xử lý vi phạm theo Công điện 38
Tại hội nghị, ThS Nguyễn Thị Ngọc Nhung, Phó Trưởng phòng Sở hữu trí tuệ và Đổi mới sáng tạo (Sở KH&CN TP Hồ Chí Minh) cho biết, các hoạt động thực thi quyền sở hữu trí tuệ trên địa bàn Thành phố hiện đang được triển khai quyết liệt theo chỉ đạo của Trung ương.
Cụ thể, ngày 5/5/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Công điện số 38/CĐ-TTg về tập trung chỉ đạo thực hiện các giải pháp đấu tranh, ngăn chặn và xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Tiếp đó, Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành Công văn số 2888/BKHCN-SHTT ngày 6/5/2026 hướng dẫn báo cáo theo yêu cầu của Công điện.
Trên cơ sở đó, UBND TP Hồ Chí Minh đã giao Sở KH&CN TP Hồ Chí Minh chủ trì, phối hợp với các đơn vị liên quan triển khai thực hiện báo cáo trước ngày 31/5/2026. Đồng thời, UBND Thành phố cũng ban hành Công văn số 4066/UBND-VX nhằm tăng cường phối hợp giữa các cơ quan trong đợt cao điểm xử lý vi phạm sở hữu trí tuệ.
Theo bà Nhung, quyền sở hữu trí tuệ không chỉ là công cụ pháp lý bảo vệ thành quả sáng tạo mà còn đóng vai trò quan trọng trong thúc đẩy đổi mới sáng tạo, tăng trưởng kinh tế bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.
Việc bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ giúp bảo vệ độc quyền đối với các kết quả nghiên cứu, sáng tạo, giảm thiểu nguy cơ bị xâm phạm và tạo lợi thế cạnh tranh cho doanh nghiệp trên thị trường. Đồng thời, cơ chế bảo hộ cũng góp phần tạo môi trường pháp lý an toàn để thu hút đầu tư, thúc đẩy hoạt động thương mại hóa tài sản trí tuệ thông qua li-xăng, chuyển nhượng hoặc khai thác thương mại.
“Cơ chế bảo hộ cũng khuyến khích tổ chức, cá nhân tiếp tục đầu tư vào nghiên cứu, phát triển, từ đó góp phần nâng cao Chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII) và khẳng định vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế”, bà Nhung nhấn mạnh.
Đại diện Sở KH&CN TP Hồ Chí Minh cho biết, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ là quá trình cơ quan nhà nước và chủ thể quyền áp dụng các biện pháp pháp lý nhằm ngăn chặn, xử lý các hành vi xâm phạm tài sản trí tuệ. Việc thực thi hiệu quả quyền sở hữu trí tuệ không chỉ bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của chủ sở hữu mà còn góp phần bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật, xây dựng môi trường đổi mới sáng tạo lành mạnh.
“Bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ là trách nhiệm chung của cả cơ quan quản lý nhà nước và chủ thể quyền, không thể chỉ trông chờ vào một phía”, bà Nhung nói.
Theo bà Nhung, các cơ quan thực thi trên địa bàn Thành phố hiện thực hiện chế độ báo cáo hằng ngày. Các đơn vị phải chốt số liệu xử lý vi phạm trước 15 giờ và hoàn tất báo cáo tổng hợp gửi về Cục Sở hữu trí tuệ trước 16 giờ để Bộ KH&CN tổng hợp, báo cáo Văn phòng Chính phủ. Đợt cao điểm được triển khai đến hết ngày 30/5/2026, với mục tiêu nâng cao hiệu quả phát hiện và xử lý vi phạm so với cùng kỳ năm trước.
ThS Nguyễn Thị Ngọc Nhung, Phó Trưởng phòng Sở hữu trí tuệ và Đổi mới sáng tạo (Sở KH&CN TP Hồ Chí Minh) phát biểu tại Hội nghị.
Tinh thần xuyên suốt của Công điện số 38/CĐ-TTg là tăng cường kiểm tra, xử lý vi phạm trên diện rộng, tập trung vào môi trường số, các sàn thương mại điện tử, hoạt động livestream bán hàng, kho bãi và dịch vụ logistics.
Đáng chú ý, dự thảo sửa đổi Nghị định 99 được kỳ vọng sẽ tăng cường vai trò của UBND cấp phường, xã trong xử lý vi phạm hành chính về sở hữu trí tuệ, đặc biệt đối với hộ kinh doanh. Theo bà Nhung, trước đây Nghị định 99 chủ yếu áp dụng đối với doanh nghiệp thành lập theo Luật Doanh nghiệp, trong khi nhóm hộ kinh doanh chưa được quy định đầy đủ trong xử lý vi phạm liên quan đến sở hữu trí tuệ.
Đại diện Sở KH&CN TP Hồ Chí Minh cũng khuyến cáo cán bộ thực thi cần rà soát kỹ hiệu lực pháp lý của văn bằng bảo hộ trước khi xử lý vụ việc. Thực tế đã có trường hợp văn bằng bị chấm dứt hoặc mất hiệu lực một phần nhưng thông tin chưa được cập nhật kịp thời, dẫn đến nguy cơ phát sinh tranh chấp pháp lý trong quá trình xử lý vi phạm.
Việc tăng cường thực thi quyền sở hữu trí tuệ không chỉ nhằm ngăn chặn hàng giả, hàng nhái mà còn góp phần xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, bảo vệ người tiêu dùng và tạo niềm tin cho doanh nghiệp hoạt động tại TP Hồ Chí Minh.