Thúc đẩy tinh thần khởi nghiệp khoa học-công nghệ: Câu chuyện từ Trung Quốc

Nhà nước: Lực lượng đóng vai trò kiến tạo và dẫn dắt hệ sinh thái khởi nghiệp

Trung Quốc tiếp tục đặt khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo vào vị trí trung tâm của chiến lược phát triển. Kế hoạch phát triển kinh tế xã hội 5 năm mới công bố tại kỳ họp Quốc hội Trung Quốc nhấn mạnh việc “giành lợi thế trong các công nghệ cốt lõi” như AI hiện thân (công nghệ vận hành robot hình người), robot, điện toán lượng tử, mạng 6G và các lĩnh vực khoa học tiên tiên như giao diện não-máy, coi đây là nền tảng của “lực lượng sản xuất chất lượng mới”. Đối với năm 2026, theo Tân Hoa xã ngày 7/3, các chính sách kinh tế vĩ mô năm 2026 cũng hướng tới việc tạo “động lực tăng trưởng mới dựa trên đổi mới sáng tạo”, thúc đẩy sáu ngành trụ cột mới nổi, bao gồm mạch tích hợp, kinh tế tầm thấp và robot thông minh. Điểm đáng chú ý là chính phủ Trung Quốc không chỉ đóng vai trò ban hành chính sách mà còn trực tiếp tham gia kiến tạo hệ sinh thái, từ quy hoạch ngành, hỗ trợ tài chính đến phát triển hạ tầng số.

Chính sách tài chính: Động lực then chốt cho startup công nghệ

Một trong những trụ cột quan trọng trong chiến lược của Trung Quốc là huy động nguồn lực tài chính quy mô lớn để thúc đẩy khởi nghiệp công nghệ. Hãng tin Reuters ngày 13/3 dẫn dữ liệu của ngân hàng trung ương Trung Quốc cho biết vào cuối năm 2025, dư nợ đối với các doanh nghiệp công nghệ nhỏ và vừa đạt 3.630 tỷ nhân dân tệ (528 tỷ USD), tăng 19,8% so với một năm trước và cao hơn tốc độ tăng trưởng tín dụng chung tới 13,6 điểm phần trăm. Cùng với tín dụng ngân hàng, Trung Quốc còn sử dụng các quỹ đầu tư định hướng của chính phủ (government guidance funds) - một công cụ tài chính đặc thù nhằm dẫn dắt dòng vốn vào các ngành công nghệ chiến lược. Các quỹ này hoạt động theo mô hình “vốn mồi”, kết hợp giữa nhà nước và tư nhân để đầu tư vào startup công nghệ, đặc biệt trong các lĩnh vực có rủi ro cao như AI, bán dẫn và công nghệ sâu (deep tech). Ngoài ra, Trung Quốc cũng đang cải cách thị trường vốn để hỗ trợ startup. Theo Reuters ngày 6/3, các cải cách đối với sàn ChiNext (sàn giao dịch dành cho các công ty tăng trưởng tại Thâm Quyến) năm 2026 nhằm tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các doanh nghiệp đổi mới chất lượng cao đủ điều kiện, đặc biệt là những công ty đạt đột phá trong các công nghệ cốt lõi then chốt, nhằm rút ngắn thời gian chờ niêm yết. Thông qua cải cách sàn ChiNext, Trung Quốc cũng mở rộng tiêu chí công nhận các doanh nghiệp “tài sản ít, cường độ nghiên cứu và phát triển cao”. Những chính sách này cho thấy Trung Quốc đang xây dựng một hệ sinh thái tài chính toàn diện cho đổi mới sáng tạo, từ giai đoạn khởi nghiệp đến mở rộng quy mô thông qua tham gia các sàn chứng khoán.

Chính quyền địa phương: Động lực cạnh tranh trong đổi mới sáng tạo

Một đặc điểm nổi bật khác là vai trò năng động của chính quyền địa phương trong việc thúc đẩy khởi nghiệp công nghệ. Tại Trung Quốc, các địa phương như Bắc Kinh, Thâm Quyến, Hàng Châu hay Thượng Hải không chỉ thực thi chính sách trung ương mà còn chủ động thiết kế các chương trình hỗ trợ startup riêng, từ ưu đãi thuế, tài trợ vốn đến cung cấp hạ tầng công nghệ. Các nghiên cứu về hệ sinh thái AI cho thấy sự cạnh tranh giữa các cụm công nghệ khu vực đã thúc đẩy dòng chảy nhân tài, vốn và tri thức, qua đó đẩy nhanh tốc độ đổi mới sáng tạo. Sự phân hóa theo vùng cũng tạo ra lợi thế chuyên môn hóa. Trong khi Bắc Kinh phát triển theo hướng trở thành trung tâm nghiên cứu và học thuật thì Thâm Quyến lại thành trung tâm sản xuất và phần cứng còn Hàng Châu là trung tâm thương mại điện tử và nền tảng số. Cách tiếp cận này giúp Trung Quốc xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo đa trung tâm, thay vì phụ thuộc vào một khu vực duy nhất.

Tận dụng công nghệ mới để thúc đẩy mô hình khởi nghiệp linh hoạt

Một điểm đáng chú ý khác là Trung Quốc đang tận dụng AI để thúc đẩy các mô hình khởi nghiệp mới. Theo Reuters ngày 6/3, các chính sách mới của Trung Quốc sẽ tiếp tục thúc đẩy sáng kiến “AI+”, dự báo quy mô các ngành liên quan đến AI sẽ vượt 10.000 tỷ nhân dân tệ vào cuối giai đoạn Kế hoạch 5 năm lần thứ 15 (2026-2030). Đối với năm 2026, Trung Quốc sẽ thúc đẩy sáu ngành trụ cột mới nổi trong năm nay, bao gồm mạch tích hợp, kinh tế tầm thấp và robot thông minh. Các lĩnh vực này, với tổng giá trị gần 6.000 tỷ nhân dân tệ năm ngoái, được kỳ vọng sẽ vượt 10.000 tỷ nhân dân tệ vào năm 2030. Điều này không chỉ tạo ra thị trường mới cho startup mà còn làm giảm chi phí gia nhập thị trường. Đồng thời, với việc khuyến khích phát triển các hệ sinh thái AI mã nguồn mở và hạ tầng tính toán quy mô lớn, Trung Quốc còn giúp startup tiếp cận tài nguyên công nghệ với chi phí thấp hơn.

Gắn kết chặt chẽ giữa nghiên cứu, doanh nghiệp và thị trường

Một đặc điểm cốt lõi trong mô hình Trung Quốc là gắn kết chặt chẽ giữa nghiên cứu khoa học và ứng dụng thực tiễn. Các chính sách công nghệ của Trung Quốc không chỉ tập trung vào nghiên cứu cơ bản mà còn đặc biệt chú trọng tới ứng dụng trong sản xuất và đời sống. Theo một nghiên cứu do RAND công bố vào giữa năm 2025, Trung Quốc muốn trở thành quốc gia dẫn đầu toàn cầu về AI vào năm 2030. Để đạt được mục tiêu này, Bắc Kinh đang sử dụng nhiều công cụ chính sách khác nhau. Các quỹ đầu tư AI do nhà nước dẫn dắt đang rót vốn vào phát triển mô hình và ứng dụng AI, bao gồm quỹ 8,2 tỷ USD dành cho các startup. Trung Quốc cũng đang xây dựng Mạng Tính toán Tích hợp Quốc gia nhằm kết nối và chia sẻ tài nguyên tính toán giữa các trung tâm dữ liệu công và tư. Chính quyền địa phương từ Thượng Hải đến Thâm Quyến đã thiết lập các phòng thí nghiệm AI và khu thử nghiệm AI được nhà nước hỗ trợ nhằm thúc đẩy nghiên cứu và phát triển nhân lực. Sự kết nối giữa nghiên cứu - doanh nghiệp - thị trường giúp các startup nhanh chóng thương mại hóa công nghệ và tạo ra giá trị kinh tế.

Những gợi mở cho việc triển khai Nghị quyết 57 tại Việt Nam

Những kinh nghiệm của Trung Quốc mang lại nhiều gợi mở quan trọng cho việc triển khai Nghị quyết 57-NQ/TW. Trước hết, cần khẳng định vai trò kiến tạo của nhà nước trong việc xây dựng hệ sinh thái khởi nghiệp công nghệ, đặc biệt trong việc định hướng chiến lược và phát triển hạ tầng số. Thứ hai, cần phát triển các công cụ tài chính hỗ trợ đổi mới sáng tạo, bao gồm quỹ đầu tư mạo hiểm, tín dụng ưu đãi và thị trường vốn cho startup. Thứ ba, cần phát huy vai trò của địa phương trong việc xây dựng các trung tâm đổi mới sáng tạo, tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh giữa các vùng. Thứ tư, cần thúc đẩy gắn kết giữa nghiên cứu và doanh nghiệp, bảo đảm các kết quả khoa học có thể nhanh chóng được ứng dụng vào thực tiễn. Cuối cùng, cần xây dựng môi trường khuyến khích đổi mới sáng tạo, trong đó chấp nhận rủi ro và thất bại như một phần của quá trình phát triển.

Từ thực tế có thể thấy Trung Quốc đã xây dựng một mô hình thúc đẩy khởi nghiệp công nghệ dựa trên sự kết hợp giữa chính sách nhà nước, nguồn lực tài chính và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Trong bối cảnh chuyển đổi số và cạnh tranh công nghệ toàn cầu, những kinh nghiệm này cho thấy tinh thần khởi nghiệp không chỉ phụ thuộc vào cá nhân mà cần được nuôi dưỡng bởi một hệ sinh thái toàn diện. Việc vận dụng phù hợp những kinh nghiệm này trong quá trình triển khai Nghị quyết 57-NQ/TW sẽ góp phần thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong kỷ nguyên số.