Phó Giám đốc, Phó Tổng Biên tập Nhà Xuất bản Chính trị Quốc gia Sự thật Phạm Thị Thinh khẳng định, bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã cụ thể hóa quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam tại Đại hội XIV về chính sách đối ngoại: Chủ động, tích cực đóng góp vào hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển bền vững trên tinh thần là bạn, là đối tác tin cậy, là thành viên tích cực, có trách nhiệm của cộng đồng quốc tế; tham gia chủ động, có trách nhiệm vào việc giải quyết các vấn đề chung của khu vực và quốc tế. Đây không chỉ là một phát biểu về an ninh khu vực, mà còn phản ánh bước phát triển tư duy và vị thế đối ngoại của Việt Nam trong giai đoạn mới, đó là từ “tham gia” sang “chủ động kiến tạo”.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm không chỉ phân tích những thách thức toàn cầu, được phản ánh qua ba cuộc khủng hoảng nền tảng là: Khủng hoảng trật tự quốc tế, khủng hoảng mô hình phát triển và khủng hoảng lòng tin chiến lược, mà ông còn đưa ra các đề xuất cụ thể về xây dựng lòng tin, ngoại giao phòng ngừa, vai trò của ASEAN, quản trị công nghệ mới và tăng cường luật pháp quốc tế.
Điều này cho thấy Việt Nam muốn chuyển từ vị thế “người tham dự” sang “người đóng góp ý tưởng”; không chỉ phản ứng trước các biến động quốc tế mà muốn tham gia định hình cách thức giải quyết các vấn đề đó. Đây là biểu hiện của một quốc gia có mức độ tự tin chiến lược cao hơn sau 40 năm đổi mới và hội nhập.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh: Đối thoại không nên dừng ở phát biểu lập trường. Đối thoại phải giúp nhận diện sớm rủi ro, chia sẻ thông tin, duy trì kênh liên lạc khi căng thẳng và ngăn khác biệt trượt thành khủng hoảng.
Lịch sử đã minh chứng cho thông điệp đó một cách đầy đủ và rõ nét. Việt Nam không chỉ nói về hòa bình mà đang góp phần duy trì hòa bình ở những khu vực xung đột trên thế giới. Từ năm 2014 đến nay, Việt Nam đã triển khai gần 1.100 quân nhân, sĩ quan và cán bộ tham gia các Phái bộ gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc tại: Nam Sudan (UNMISS); khu vực Abyei (UNISFA); Cộng hòa Trung Phi (MINUSCA) và Trụ sở Liên hợp quốc. Mới đây, Việt Nam đã triển khai 7 lượt bệnh viện dã chiến cấp 2 và cử 181 sĩ quan cá nhân làm nhiệm vụ tại các phái bộ Liên hợp quốc.
Đặc biệt, các bệnh viện dã chiến của Việt Nam tại Nam Sudan được Liên hợp quốc đánh giá cao về năng lực cứu chữa thương binh và hỗ trợ nhân đạo trong điều kiện chiến tranh, dịch bệnh và khủng hoảng nhân đạo. Điều đó cho thấy Việt Nam đã chuyển từ vị thế “thụ hưởng hòa bình” sang “đóng góp cho hòa bình toàn cầu”. Nhiều năm qua, Việt Nam được cộng đồng quốc tế đánh giá là một trong những quốc gia thực hiện thành công chính sách đối ngoại cân bằng, duy trì quan hệ tốt đẹp với các trung tâm quyền lực lớn trên thế giới.
Một trong những điểm nổi bật của Việt Nam trong nhiều năm qua là không tham gia liên minh quân sự và không can dự vào các cuộc đối đầu quân sự quốc tế. Thay vào đó, Việt Nam thường đóng vai trò thúc đẩy đối thoại, xây dựng lòng tin, hòa giải lợi ích và đặc biệt tôn trọng luật pháp quốc tế.
Cộng đồng quốc tế từng đánh giá cao môi trường an ninh, tính trung lập và uy tín ngoại giao của Việt Nam khi được chọn là địa điểm đăng cai Hội nghị Thượng đỉnh Mỹ - Triều vào năm 2019. Nhiều học giả quốc tế khi đó nhận định Việt Nam là hình mẫu về chuyển đổi từ chiến tranh sang phát triển và hòa nhập quốc tế.
Khi Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định tại Đối thoại Shangri-La rằng, hòa bình phải được xây dựng trên đối thoại, hợp tác, tôn trọng luật pháp quốc tế và lòng tin chiến lược, thì đó không chỉ là một lựa chọn chính sách hiện đại. Đó còn là sự tiếp nối một truyền thống lịch sử lâu dài của dân tộc Việt Nam: Giải quyết xung đột bằng hòa hiếu khi có thể; đặt hòa bình và sự ổn định của nhân dân lên trên lợi ích chiến tranh.
Người Việt Nam luôn ghi nhớ, kháng chiến chống Nguyên Mông lần thứ ba là một trong những chiến thắng quân sự vĩ đại nhất lịch sử dân tộc. Sau chiến thắng trên sông Bạch Đằng năm 1288, Đại Việt có đầy đủ điều kiện để tiếp tục gây sức ép với nhà Nguyên. Tuy nhiên, vua Trần Nhân Tông và triều đình đã lựa chọn con đường hòa hiếu, chủ động khôi phục quan hệ bang giao với nhà Nguyên, tiếp tục cử sứ thần sang giao thiệp để tránh kéo dài đối đầu quân sự. Đây là một bài học lớn trong lịch sử Việt Nam: Đánh thắng để bảo vệ độc lập, nhưng hòa hiếu để bảo vệ hòa bình lâu dài.
Lịch sử Việt Nam vẫn nhiều lần tự hào khi nhắc lại Chiến thắng Ngọc Hồi - Đống Đa đánh tan 29 vạn quân Thanh. Sau chiến thắng, Vua Quang Trung không lựa chọn tiếp tục chiến tranh mà chủ động gửi thư ngoại giao tới triều Thanh và thiết lập quan hệ hòa bình giữa hai nước. Chính truyền thống ấy đã giúp Việt Nam tồn tại và phát triển qua hàng nghìn năm lịch sử, đồng thời tạo nên nền tảng văn hóa - chính trị cho đường lối đối ngoại hòa bình, độc lập, tự chủ của Việt Nam ngày nay.
Cho rằng, bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm không chỉ thể hiện tầm nhìn chiến lược của Việt Nam về môi trường an ninh khu vực và thế giới đang biến đổi sâu sắc, Thiếu tướng, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Văn Sáu - Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Lịch sử quốc phòng Việt Nam khẳng định, đây còn là thông điệp đối ngoại nổi bật của Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới. Việt Nam không chỉ tham gia vào các tiến trình khu vực và toàn cầu với tư cách là một thành viên có trách nhiệm, mà còn chủ động đóng góp vào việc định hình các vấn đề chung; đồng thời kiên định quan điểm đặt hòa bình, ổn định và phát triển trong mối quan hệ hữu cơ với lòng tin chiến lược và sự thượng tôn luật pháp quốc tế.
Trong bài phát biểu, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định: Hòa bình phải được kiến tạo bằng đối thoại, hợp tác, tôn trọng luật pháp quốc tế và củng cố lòng tin chiến lược. Đó không chỉ là một thông điệp chính trị, bởi thực tế cho thấy Việt Nam đã và đang gửi hàng nghìn lượt quân nhân tới các điểm nóng xung đột quốc tế; tham gia trực tiếp các hoạt động gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc; đóng góp vào các cơ chế an ninh ASEAN; thúc đẩy đối thoại giữa các bên đối địch; kiên trì giải quyết tranh chấp bằng luật pháp quốc tế và duy trì môi trường ổn định để phát triển trong một khu vực đầy cạnh tranh chiến lược.
Đặc biệt, bài phát biểu đề cao vai trò của lòng tin chiến lược trong quan hệ quốc tế. Trong bối cảnh nghi kỵ, đối đầu và cạnh tranh ngày càng gia tăng, xây dựng lòng tin trở thành điều kiện tiên quyết để ngăn ngừa xung đột, giảm thiểu nguy cơ hiểu lầm và tạo nền tảng cho hợp tác lâu dài. Việt Nam cho rằng, lòng tin chiến lược không thể được xây dựng bằng lời nói đơn thuần mà phải được thể hiện bằng hành động cụ thể, bằng sự chân thành, minh bạch, tôn trọng lẫn nhau và thực hiện nghiêm túc các cam kết quốc tế.
Trong một thế giới đầy bất định, nơi cạnh tranh chiến lược có nguy cơ lấn át hợp tác, thông điệp từ Shangri-La mang ý nghĩa vượt ra ngoài khuôn khổ một diễn đàn an ninh. Đó là lời khẳng định rằng hòa bình không phải là trạng thái thụ động chờ đợi, mà phải được kiến tạo bằng lòng tin, bằng hợp tác và bằng trách nhiệm chung.
Cũng từ diễn đàn đó, Việt Nam đã gửi tới thế giới một thông điệp rõ ràng: Việt Nam không chỉ là quốc gia hưởng lợi từ hòa bình, ổn định và phát triển, mà đang từng bước trở thành một trong những lực lượng tích cực góp phần kiến tạo những giá trị ấy cho khu vực và thế giới…