Chống lãng phí từ quyết tâm chính trị đến văn hóa tự giác

Nhận diện "giặc nội xâm" và thông điệp của sự liêm chính

Đại biểu Quốc hội tỉnh Thanh Hóa, Bùi Văn Dũng cho rằng, lãng phí từ lâu đã được xem là một vấn đề nan giải, nhưng chỉ đến khi Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đưa ra những quan điểm chỉ đạo trực diện và quyết liệt vào tháng 10/2024, vấn đề này mới thực sự trở thành một cuộc cách mạng về nhận thức. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh: “Lãng phí là giặc nội xâm, gây suy giảm nguồn lực con người, tài chính và đặc biệt là suy giảm lòng dân”.

Đây là một nhận định mang tính chiến lược và đầy tâm huyết của người đứng đầu Đảng và Nhà nước ta. Tiền bạc mất đi có thể làm ra lại, nhưng lòng dân khi đã suy giảm vì chứng kiến những công trình đắp chiếu, những dự án nghìn tỷ bỏ hoang hay bộ máy vận hành cồng kềnh, kém hiệu quả thì rất khó lấy lại. Thực trạng tại các bệnh viện như Bạch Mai và Việt Đức (cơ sở 2 tại Hà Nam cũ) là những minh chứng sống động nhất. Việc đẩy mạnh giải quyết các dự án này không chỉ là khơi thông nguồn lực y tế mà còn là liều thuốc củng cố niềm tin của cử tri.

Thông điệp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước rất rõ ràng: Chống lãng phí phải được đặt ngang hàng với chống tham nhũng. Nếu tham nhũng là hành vi trục lợi cá nhân từ tài sản công, thì lãng phí là sự hoang phí tài sản quốc gia do thiếu trách nhiệm, do cơ chế vận hành lỗi thời hoặc do tư duy cục bộ. Cả hai đều là những rào cản cần phải bị quét sạch để tạo đà cho phát triển. 

Để chống lãng phí không dừng lại ở những khẩu hiệu suông, Đảng và Nhà nước ta đã kiên trì xây dựng một hệ thống pháp lý chặt chẽ, đồng bộ. “Chúng ta có quyền tin tưởng vào sự chuyển mình này khi nhìn vào những văn bản mang tính lịch sử gần đây”, đại biểu Bùi Văn Dũng nhấn mạnh. Đầu tiên là Chỉ thị số 27-CT/TW ngày 25/12/2023 của Bộ Chính trị về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác thực hành tiết kiệm, chống lãng phí. Đây là nền tảng chính trị quan trọng, định hướng cho toàn bộ hệ thống chính trị vào cuộc.

Trong công tác lập pháp, Luật Thực hành tiết kiệm, chống lãng phí được Quốc hội khóa XV thông qua ngày 10/12/2025 và chính thức có hiệu lực từ ngày 1/7/2026 là văn bản có tính pháp lý cao nhất. Đây chính là “thanh bảo kiếm” pháp lý mới, kế thừa những thành quả của nhiều năm qua nhưng sắc bén hơn, quy định rõ ràng hơn về các chế tài xử lý. Luật này không chỉ dừng lại ở việc định nghĩa các hành vi lãng phí mà còn tạo cơ sở để giám sát chặt chẽ mọi khâu từ quy hoạch, phê duyệt đến triển khai sử dụng nguồn lực quốc gia.

Mới đây nhất, ngày 1/6/2025, Tổng Bí thư Tô Lâm tiếp tục khẳng định tiết kiệm và chống lãng phí là hai trụ cột song hành để đạt tới sự thịnh vượng. Đặc biệt, Nghị quyết 04 của Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV vừa ban hành đã mở ra một hướng đi mang tính đột phá, đó là nghiên cứu xây dựng Luật về đăng ký tài sản.

Nhiều nước tiên tiến trên thế giới đã áp dụng việc đăng ký tài sản để minh bạch hóa nguồn gốc thu nhập của công dân. Ở nước ta, đây sẽ là bước ngoặt để xây dựng một quốc gia liêm chính. Khi tài sản được minh bạch, việc kiểm soát thất thoát và ngăn chặn lãng phí sẽ trở nên khả thi hơn bao giờ hết.

Chống lãnh phí - Trách nhiệm người đứng đầu

Đại biểu Bùi Văn Dũng cho rằng, lãng phí thường ẩn mình dưới danh nghĩa “tập thể quyết định”. Nhưng từ nay, tinh thần gắn trách nhiệm cá nhân, đặc biệt là người đứng đầu, phải được đặt lên hàng đầu. Theo tinh thần xử lý “một vụ, cảnh tỉnh cả vùng, cả lĩnh vực”, bất kỳ cá nhân hay tập thể nào gây thất thoát tài sản công đều phải đối mặt với những hình phạt nghiêm khắc.

Một trong những tư tưởng xuyên suốt trong bài phát biểu tại Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm gần đây đã thể hiện điều đó. Đặc biệt, tại Kỳ họp thứ 8, Quốc hội khóa XV, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh, đó là: “Lãng phí phải có người chịu trách nhiệm”.

Không thể có chuyện lãng phí xảy ra mà ai cũng cho rằng mình đã làm đúng quy trình. Sự thống nhất từ trên xuống dưới đòi hỏi những người ở vị trí lãnh đạo phải là những người gương mẫu nhất. Khi người đứng đầu cơ quan, đơn vị tiết kiệm từng giờ làm việc, từng đồng ngân sách, thì cán bộ cấp dưới mới có động lực và niềm tin để thực hiện. Sự gương mẫu không chỉ là văn bản, đường hướng, mà phải là hành động cụ thể diễn ra hằng ngày.

Đại biểu Bùi Văn Dũng cho rằng, luật pháp và chế tài là cần thiết, nhưng để chống lãng phí bền vững, chúng ta cần một nền tảng văn hóa. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã có cách ví von rất gần gũi nhưng sâu sắc: Phải đưa thực hành tiết kiệm trở thành việc tự giác, tự nguyện như “cơm ăn, nước uống hàng ngày”.

Tiết kiệm không phải là bủn xỉn, không phải là thắt lưng buộc bụng đến mức cực đoan, mà là sử dụng nguồn lực một cách hiệu quả nhất. Văn hóa tiết kiệm phải bắt đầu từ gia đình, nhà trường đến cơ quan công sở. Đó là việc quý trọng công sức lao động của nhân dân, quý trọng tài nguyên thiên nhiên và tài sản chung của đất nước.

Ông Bùi Văn Dũng cho rằng, đề xuất phát động ngày toàn dân tiết kiệm hàng năm là một sáng kiến mới. Mặc dù chúng ta thực hành tiết kiệm 365 ngày trong năm, nhưng cần có một ngày mang tính biểu tượng để toàn xã hội cùng nhìn lại, để tôn vinh những mô hình hay và để giáo dục thế hệ trẻ về giá trị của sự bền vững. Đây sẽ là dịp để củng cố niềm tin và tinh thần dân tộc, tạo thói quen quý trọng từng hạt gạo, từng số điện, từng phút giây lao động.

Văn kiện Đại hội XIV của Đảng đã khẳng định rõ yêu cầu: Kiên quyết ngăn chặn, đẩy lùi tham nhũng, lãng phí và đặc biệt là phải tinh gọn bộ máy tổ chức. Một bộ máy cồng kềnh với quá nhiều tầng nấc trung gian không chỉ gây lãng phí về chi phí vận hành (lương, phụ cấp, văn phòng phẩm, xe công...) mà còn gây lãng phí về thời gian và cơ hội của người dân, doanh nghiệp. Giảm chi phí vận hành bộ máy chính là cách tiết kiệm hiệu quả nhất để tập trung nguồn lực cho đầu tư phát triển và an sinh xã hội.

Trong bài phát biểu khai mạc Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước một lần nữa nhấn mạnh việc giám sát sử dụng nguồn lực quốc gia và trách nhiệm giải trình. Các cơ quan Nhà nước phải minh bạch trong việc sử dụng ngân sách. Mỗi đồng tiền thuế của dân phải được tiêu dùng một cách xứng đáng và mang lại giá trị thực tế.

Quyết tâm của Đảng và Nhà nước đang hướng tới xây dựng một quốc gia liêm chính dựa trên ba trụ cột trọng tâm, đó là: Thể chế liêm chính, nền công vụ liêm chính và đội ngũ cán bộ, đảng viên liêm chính. Xây dựng hệ thống pháp luật chặt chẽ, không có “kẽ hở” cho tham nhũng và lãng phí. Luật Thực hành tiết kiệm, chống lãng phí và Luật Đăng ký tài sản trong tương lai chính là những viên gạch nền móng. Xây dựng quy trình làm việc khoa học, minh bạch, lấy sự hài lòng của người dân làm thước đo. Những người thực thi công vụ phải có tâm, có tầm, coi việc lãng phí tài sản công là một nỗi nhục nhã, vi phạm đạo đức người cộng sản.

“Chúng ta có niềm tin sắt đá rằng, với sự nhất quán trong chỉ đạo của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, công cuộc chống lãng phí sẽ đạt được những kết quả đột phá”, đại biểu Bùi Văn Dũng tin tưởng.

Cuộc chiến chống lãng phí là một cuộc chiến không tiếng súng nhưng vô cùng cam go, đòi hỏi sự bền bỉ và đồng lòng của toàn xã hội. Khi tiết kiệm thực sự trở thành một nét văn hóa, một chuẩn mực đạo đức của mỗi công dân, đất nước chúng ta sẽ sở hữu một nguồn lực nội sinh khổng lồ.

Sự thống nhất từ trên xuống dưới, sự gương mẫu của người đứng đầu, cùng với hành lang pháp lý sắc bén sẽ là đòn bẩy đưa đất nước bước vào kỷ nguyên mới – kỷ nguyên của sự phát triển bền vững, minh bạch và thịnh vượng. Chúng ta không chỉ có văn bản, có đường hướng, mà chúng ta có niềm tin và quyết tâm để biến tiết kiệm thành sức mạnh quốc gia.