Thị trường vàng, đá quý bước vào giai đoạn sàng lọc và minh bạch

Để tìm hiểu rõ hơn những tác động đối với thị trường, nguyên nhân khiến doanh nghiệp thu hẹp hoạt động và hướng thích ứng trong thời gian tới, phóng viên Báo Tin tức và Dân tộc đã có cuộc trao đổi với Tiến sĩ Nguyễn Tuấn Anh, giảng viên ngành Tài chính, Đại học RMIT Việt Nam.

Thưa Tiến sĩ Nguyễn Tuấn Anh, giá vàng biến động mạnh trong tuần qua, trong khi chênh lệch mua - bán vàng miếng vẫn phổ biến ở mức 4 triệu đồng/lượng, ông đánh giá thế nào về diễn biến này và triển vọng giá vàng trong nước từ nay đến cuối năm trong bối cảnh chính sách tiền tệ của Fed còn nhiều yếu tố khó đoán?

Giá vàng đang chịu tác động đồng thời từ chính sách tiền tệ, sức mạnh của đồng USD, lợi suất trái phiếu Mỹ và nhu cầu phòng ngừa rủi ro. Báo cáo chính sách tiền tệ tháng 7 của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) cho thấy, lạm phát vẫn cao hơn mục tiêu 2%, trong khi hoạt động kinh tế tiếp tục tăng trưởng. Fed hiện duy trì lãi suất quỹ liên bang trong khoảng 3,5 - 3,75%/năm. Điều đó khiến khả năng duy trì chính sách tiền tệ thận trọng vẫn hiện hữu.

Việc Fed giữ nguyên lãi suất trong ngắn hạn nhưng tiếp tục phát tín hiệu cứng rắn, đồng USD và lợi suất trái phiếu Mỹ có thể được hỗ trợ. Đây là yếu tố bất lợi đối với vàng vì kim loại quý không tạo ra dòng tiền định kỳ. Giá vàng thế giới khi đó khó tăng liên tục và có thể xuất hiện những nhịp điều chỉnh kỹ thuật.

Như vậy, giá vàng trong nước sẽ chịu tác động theo xu hướng chung, nhưng mức tăng hoặc giảm còn phụ thuộc vào tỷ giá USD/VND, nguồn cung vàng vật chất và chính sách điều hành. Đồng USD mạnh lên có thể làm tăng chi phí quy đổi vàng sang tiền đồng, qua đó hạn chế phần nào mức giảm của giá trong nước.

Kịch bản phù hợp hơn từ nay đến cuối năm là giá vàng tiếp tục tích lũy, với những đợt tăng, giảm đan xen. Nhu cầu cưới hỏi, quà tặng và tích trữ vào cuối năm có thể tạo ra một số nhịp tăng cục bộ, nhưng chưa đủ để loại bỏ rủi ro điều chỉnh.

Về việc chênh lệch mua - bán vàng miếng duy trì ở mức 4 triệu đồng/lượng, tôi cho rằng điều này đã phản ánh tâm lý phòng thủ cao của doanh nghiệp. Khi giá thế giới biến động khó lường, đơn vị kinh doanh phải tạo vùng đệm để hạn chế nguy cơ mua vào ở mức cao nhưng phải bán ra sau khi thị trường đảo chiều.

Với mức bán 141,9 triệu đồng và mua lại 137,9 triệu đồng/lượng, người mua có thể chịu khoản lỗ danh nghĩa khoảng 2,8% ngay sau giao dịch. Khoảng cách này là rào cản lớn đối với hoạt động lướt sóng và cho thấy một phần rủi ro biến động đang được chuyển sang phía người tiêu dùng.

Một số người mua vàng trong những phiên giá cao đang đối mặt với khoản lỗ hàng triệu đồng mỗi lượng. Trong giai đoạn thị trường biến động mạnh, nhà đầu tư nên phân bổ tài sản phòng thủ thế nào? Tiền gửi, chứng chỉ tiền gửi hoặc quỹ mở có ưu thế hơn lướt sóng vàng hay không, thưa ông?

Khoản lỗ ngắn hạn là bài học về rủi ro khi mua vàng tại vùng giá cao, nhất là trong điều kiện chênh lệch mua - bán bị nới rộng. Theo tôi, về bản chất, vàng chỉ là công cụ đa dạng hóa danh mục và phòng ngừa rủi ro dài hạn, không phù hợp để tìm kiếm lợi nhuận nhanh. Khác với tiền gửi, vàng không có mức lợi nhuận cố định; khoản lãi hoặc lỗ phụ thuộc vào biến động giá và chênh lệch mua - bán tại thời điểm giao dịch.

Tỷ trọng vàng tham khảo có thể ở mức 5% - 10% tổng tài sản, tùy thu nhập, nghĩa vụ tài chính và khả năng chấp nhận rủi ro của từng người. Nhà đầu tư không nên vay tiền mua vàng, dồn toàn bộ tài sản vào một thời điểm hoặc mua đuổi sau những phiên giá tăng mạnh.

Đối với tiền gửi kỳ hạn và chứng chỉ tiền gửi, cả hai có ưu điểm là dòng tiền dễ dự tính, mức độ biến động thấp hơn vàng. Tuy nhiên, người gửi cần xem kỹ điều kiện rút trước hạn, khả năng chuyển nhượng và thời gian khóa vốn. Đây là những yếu tố có thể ảnh hưởng đến thanh khoản khi phát sinh nhu cầu sử dụng tiền. Theo biểu lãi suất tham khảo của Vietcombank cập nhật cuối tháng 7/2026, tiền gửi cá nhân kỳ hạn 12 tháng có lãi suất 5,9%/năm, trong khi chứng chỉ tiền gửi trực tuyến kỳ hạn 6 - 12 tháng có lãi suất từ 7,5% đến 7,9%/năm. Mức lãi thực tế còn tùy ngân hàng, kỳ hạn, số tiền gửi và từng đợt phát hành.

Quỹ trái phiếu hoặc quỹ cân bằng thì giúp nhà đầu tư đa dạng hóa danh mục và được quản lý bởi đội ngũ chuyên nghiệp. Dù vậy, chứng chỉ quỹ vẫn có thể biến động và lợi nhuận không được bảo đảm. Nhà đầu tư phải lựa chọn dựa trên mục tiêu sử dụng vốn, thời gian đầu tư và mức chịu đựng rủi ro, thay vì chỉ nhìn vào lợi nhuận kỳ vọng. Chẳng hạn, một quỹ trái phiếu đang đặt mục tiêu lợi nhuận khoảng 8,5%/năm cho giai đoạn 6 - 12 tháng, nhưng đây chỉ là mức kỳ vọng, không phải cam kết. Với quỹ cân bằng, kết quả có thể chênh lệch đáng kể theo từng năm do danh mục đồng thời nắm giữ cổ phiếu và tài sản có thu nhập cố định. Ví dụ, Quỹ Đầu tư cân bằng chiến lược VCBF ghi nhận lợi nhuận 15,82% trong năm 2025, nhưng hiệu quả quá khứ không bảo đảm kết quả trong tương lai.

Trong giai đoạn hiện nay, tôi khuyến nghị ưu tiên quan trọng là bảo toàn vốn và duy trì khả năng thanh khoản. Phần tiền phục vụ chi tiêu, dự phòng hoặc các kế hoạch trong ngắn hạn không nên đưa vào những tài sản có mức biến động lớn.

Việc hơn 30 đơn vị kinh doanh vàng, kim cương và đá quý tại TP Hồ Chí Minh tạm ngừng hoạt động đang tác động như thế nào đến thị trường và quyền lợi của người mua, người bán? Theo ông, nguyên nhân của tình trạng này có liên quan đến tâm lý e ngại việc kiểm tra nguồn gốc hàng hóa, hóa đơn và chứng từ hay không?

Theo tôi, tác động rõ nhất hiện nay là sự suy giảm niềm tin trên thị trường. Khi người mua lo ngại sản phẩm mất giá hoặc cửa hàng không còn khả năng thực hiện cam kết thu mua lại, họ có xu hướng bán để thu hồi vốn. Nếu nhiều khách hàng đồng thời yêu cầu thanh toán trong thời gian ngắn, doanh nghiệp có thể chịu áp lực dòng tiền lớn, nhất là các đơn vị quy mô nhỏ, nguồn vốn hạn chế.

Đối với người bán, khó khăn không chỉ nằm ở việc bố trí tiền mặt mà còn liên quan đến quá trình kiểm định, xác minh nguồn gốc và định giá sản phẩm. Khác với vàng, kim cương không có tính đồng nhất cao. Hai viên đá cùng trọng lượng nhưng khác nhau về màu sắc, độ tinh khiết, giác cắt, chứng thư kiểm định hoặc lịch sử giao dịch có thể có giá trị chênh lệch đáng kể. Vì vậy, việc thu mua lại thường cần nhiều thời gian và quy trình thẩm định chặt chẽ hơn.

Tâm lý thị trường cũng chịu ảnh hưởng từ vụ án buôn lậu kim cương xuyên quốc gia đang được Công an tỉnh Thanh Hóa mở rộng điều tra. Đến giữa tháng 7, cơ quan điều tra đã khởi tố 31 bị can, thu giữ 1.239 viên kim cương và xác định đường dây đã buôn lậu hơn 30.000 viên, trị giá trên 1.500 tỷ đồng.

Tuy nhiên, không thể từ một vụ án suy rộng rằng phần lớn kim cương trên thị trường đều là hàng xách tay hoặc không khai báo. Cũng không nên quy kết tất cả cửa hàng đóng cửa là nhằm né tránh kiểm tra. Nguyên nhân của từng trường hợp cần được xác định trên cơ sở kết luận của cơ quan có thẩm quyền.

Việc tăng cường kiểm tra hóa đơn, chứng từ và nguồn gốc hàng hóa đang buộc các đơn vị kinh doanh phải thận trọng hơn trong hoạt động mua bán. Trong bối cảnh đó, thị trường có thể phân hóa rõ hơn giữa những doanh nghiệp có nền tảng tài chính vững, nguồn hàng minh bạch với các cơ sở phụ thuộc vào giao dịch thiếu hồ sơ hoặc chưa bảo đảm đầy đủ yêu cầu pháp lý.

Ông nghĩ sao khi kim cương nuôi cấy trong phòng thí nghiệm có thể trở thành hướng đi dài hạn hay chỉ là giải pháp thay thế tạm thời? và các doanh nghiệp kim hoàn vừa và nhỏ cần làm gì để vượt qua giai đoạn này, thưa ông?

Tôi cho rằng, việc cần làm trước tiên là giữ an toàn dòng tiền. Doanh nghiệp phải nhìn đúng khả năng tài chính của mình, nhất là năng lực mua lại sản phẩm đã bán ra. Chính sách thu đổi vì thế cần được công bố rõ về thời gian xử lý, điều kiện áp dụng và mức khấu trừ, tránh đưa ra cam kết vượt quá khả năng thực hiện. Đây không chỉ là công cụ hỗ trợ bán hàng mà còn liên quan trực tiếp đến niềm tin của khách hàng.

Cùng với đó, các doanh nghiệp cần rà soát lại toàn bộ chuỗi cung ứng, ưu tiên sản phẩm có hóa đơn, chứng từ nhập khẩu và hồ sơ kiểm định đầy đủ. Hoạt động kinh doanh và kiểm định cũng nên được tách bạch, hạn chế tình trạng doanh nghiệp vừa bán hàng vừa tự xác nhận chất lượng sản phẩm của mình, bởi điều này dễ phát sinh xung đột lợi ích.

Về cơ cấu hàng hóa, doanh nghiệp vừa và nhỏ không nên dồn quá nhiều vốn vào kim cương hoặc đá quý kích thước lớn, có vòng quay chậm. Thay vào đó, có thể tăng tỷ trọng trang sức thiết kế ở phân khúc vừa túi tiền, chú trọng giá trị chế tác, mẫu mã và dịch vụ hậu mãi. Đây là những yếu tố giúp tạo khác biệt mà không làm gia tăng áp lực tồn kho.

Đối với kim cương nuôi cấy trong phòng thí nghiệm, đây không chỉ là giải pháp thay thế trong ngắn hạn. Loại sản phẩm này có đặc tính hóa học, vật lý và quang học cơ bản tương đương kim cương tự nhiên, nhưng cần thiết bị chuyên dụng và chuyên gia kiểm định để nhận diện. Do giá trị thương mại giữa hai loại khác nhau, người bán phải công bố rõ để khách hàng biết chính xác sản phẩm mình lựa chọn.

Về dài hạn, kim cương nuôi cấy có thể hình thành một phân khúc riêng trong thị trường trang sức nhờ giá thành dễ tiếp cận và khả năng truy xuất hồ sơ sản xuất. Tuy nhiên, sản phẩm này không nên được quảng bá như một tài sản đầu tư. Nguồn cung có thể tăng nhanh, trong khi giá bán lại còn phụ thuộc nhiều vào thương hiệu, nhu cầu thị trường và chính sách thu mua của từng doanh nghiệp.

Theo ông, cần bổ sung chính sách gì để chuẩn hóa thị trường đá quý, bảo vệ người tiêu dùng? Thị trường vàng, kim cương và đá quý từ nay đến cuối năm có thể diễn biến ra sao?

Trước hết cần xây dựng một hệ thống tiêu chuẩn thống nhất về nhận diện, phân loại, định giá và công bố tình trạng xử lý đối với từng nhóm đá quý. Với những sản phẩm có giá trị cao, thông tin nên được thể hiện đầy đủ qua chứng thư của tổ chức kiểm định độc lập, hóa đơn điện tử và dữ liệu truy xuất nguồn gốc.

Việc chuẩn hóa không chỉ dừng ở sản phẩm mà còn phải áp dụng đối với các tổ chức kiểm định và người hành nghề thẩm định. Chuyên gia kiểm định cần đáp ứng yêu cầu về đào tạo, đạo đức nghề nghiệp, tính độc lập và chịu trách nhiệm đối với kết quả do mình phát hành.

Thực tế, đá màu đã có những tiêu chuẩn và phương pháp kiểm định được áp dụng trên thế giới. Các tổ chức kiểm định như GIA có thể xác định loại đá, đánh giá đá đã qua xử lý hay chưa và trong một số trường hợp, xác định khu vực địa lý nơi viên đá được khai thác. Việc kiểm định này được áp dụng với ruby, sapphire, ngọc lục bảo, ngọc bích và nhiều loại đá quý khác.

Trong quý III, thị trường kim cương, đá quý có thể tiếp tục trầm lắng khi người mua ưu tiên thanh khoản và kiểm tra kỹ hồ sơ sản phẩm. Những mặt hàng thiếu chứng từ, chỉ dựa vào cam kết miệng hoặc không có chính sách thu mua rõ ràng sẽ ngày càng khó giao dịch.

Sang quý IV, mùa cưới hỏi, quà tặng và mua sắm cuối năm có thể hỗ trợ sức mua. Dòng tiền nhiều khả năng tập trung vào thương hiệu có nền tảng tài chính, nguồn hàng rõ ràng và chính sách hậu mãi minh bạch. Trang sức vàng và kim cương nuôi cấy có thể được quan tâm nhiều hơn, trong khi kim cương tự nhiên ở phân khúc phổ thông tiếp tục chịu áp lực về giá và thanh khoản.

Xin trân trọng cảm ơn ông!