Mỏ khí đốt South Pars ở ngoài khơi thành phố Asaluyeh, miền Nam Iran. Ảnh: REUTERS/TTXVN
Theo hãng tin CNA, không dừng lại ở động thái mang tính “ăn miếng trả miếng”, Tehran tiếp tục tấn công các mục tiêu năng lượng khác trong khu vực, gồm một nhà máy lọc dầu của Saudi Arabia bên bờ Biển Đỏ và hai cơ sở tại Kuwait, cho thấy một chiến dịch có tính toán thay vì phản ứng đơn lẻ.
Ông Matthew Powell, Giảng viên Nghiên cứu Chiến lược và Không quân tại Đại học Portsmouth, cho hay từ góc độ chiến lược, việc nhắm vào hạ tầng năng lượng vùng Vịnh phản ánh cách Iran lựa chọn “điểm yếu mang tính hệ thống” của đối phương và khu vực, qua đó tối đa hóa tác động cả về kinh tế lẫn chính trị. Song song, Tehran vẫn duy trì các đòn tấn công bằng tên lửa và thiết bị bay không người lái (UAV) nhằm vào căn cứ của Mỹ tại Trung Đông.
Thông qua chuỗi hành động này - vốn đã khiến 7 binh sĩ Mỹ thiệt mạng - Tehran không chỉ muốn phô diễn năng lực quân sự với cộng đồng quốc tế mà còn gửi thông điệp tới chính người dân trong nước, đặc biệt là lực lượng chịu trách nhiệm duy trì an ninh nội bộ. Nếu các lực lượng này nghi ngờ khả năng đáp trả của chính quyền, họ có thể giảm mức độ sẵn sàng trấn áp các phong trào phản kháng. Trên thực tế, việc sử dụng sức mạnh cưỡng chế từ lâu đã là trụ cột giúp chính quyền Iran duy trì vị thế chính trị trong nước, thể hiện qua việc trấn áp mạnh tay các cuộc biểu tình trong hơn một thập niên qua.
Làm suy yếu sự ủng hộ dành cho Washington
Trong chiến dịch nhằm vào hạ tầng năng lượng Vùng Vịnh, Iran theo đuổi hai mục tiêu chính. Thứ nhất là gây tổn thất kinh tế cho các quốc gia khu vực, qua đó làm suy giảm mức độ sẵn sàng hỗ trợ Mỹ.
Các nền kinh tế Vùng Vịnh phụ thuộc lớn vào xuất khẩu năng lượng. Tại Qatar, doanh thu từ lĩnh vực dầu khí chiếm tới 83% tổng thu ngân sách năm 2023. Nguồn thu này cho phép các quốc gia duy trì mức thuế thấp đối với người dân. Nếu doanh thu sụt giảm đáng kể do hoạt động sản xuất - chế biến năng lượng bị gián đoạn, một số nước có thể bắt đầu xem xét lại quan hệ đồng minh với Mỹ.
Kịch bản này, nếu xảy ra, sẽ làm suy giảm khả năng triển khai quân sự và ảnh hưởng của Washington tại Trung Đông. Dù hiện chưa xuất hiện rạn nứt rõ rệt giữa Mỹ và các đồng minh khu vực, Tehran có thể tính toán rằng các cuộc tấn công kéo dài - cùng với sự gián đoạn tại eo biển Hormuz - sẽ dần gia tăng áp lực lên mối quan hệ này.
Xung đột đã bắt đầu gây tác động đáng kể tới kinh tế khu vực. Goldman Sachs ước tính GDP của Qatar và Kuwait có thể giảm tới 14% nếu chiến sự kéo dài đến cuối tháng 4. Trong khi đó, Capital Economics cho rằng GDP khu vực có thể giảm 10-15% nếu hạ tầng năng lượng bị tổn hại lâu dài.
Đẩy cú sốc năng lượng ra toàn cầu
Mục tiêu thứ hai, mang tính rộng hơn, là đẩy giá năng lượng toàn cầu đi lên. Trung Đông là nguồn cung năng lượng quan trọng của thế giới, nên bất kỳ sự gián đoạn nào tại khu vực này đều có thể lập tức tác động tới giá cả.
Với vai trò là trung tâm cung ứng dầu khí của thế giới, bất kỳ gián đoạn nào tại Trung Đông đều nhanh chóng phản ánh vào giá. Dầu Brent chuẩn tham chiếu toàn cầu đã tăng từ khoảng 68 USD/thùng cuối tháng 2 lên gần 100 USD, chủ yếu do tắc nghẽn tại eo Hormuz khiến nguồn cung bị thắt chặt.
Cơ sở lọc dầu ở Dammam, Saudi Arabia. Ảnh: THX/TTXVN
Việc tiếp tục gây sức ép lên hạ tầng năng lượng có thể khiến nhiều quốc gia, vốn đang phải chi ngân sách lớn để “đỡ sốc” giá năng lượng, gia tăng sức ép chính trị đối với Mỹ - bên bị xem là có vai trò trung tâm trong căng thẳng hiện nay.
Tác động đã bắt đầu lan rộng. Philippines yêu cầu các cơ quan giảm 10-20% mức tiêu thụ năng lượng, Anh tung gói hỗ trợ 53 triệu bảng cho các hộ gia đình chịu ảnh hưởng từ chi phí nhiên liệu sưởi.
Tính toán tác động tới chính trường Mỹ
Một tính toán chiến lược khác của Iran là làm xói mòn sự ủng hộ trong nước đối với Tổng thống Donald Trump, qua đó có thể kéo theo thay đổi về định hướng chính trị.
Giá xăng tại Mỹ đã tăng lên mức trung bình 3,60 USD/gallon, cao nhất kể từ thời điểm đầu xung đột Nga - Ukraine năm 2022. Chi phí này cuối cùng sẽ chuyển sang người tiêu dùng, tạo sức ép lớn đối với Tổng thống Trump trước cuộc bầu cử giữa kỳ vào tháng 11. Kiểm soát lạm phát từng là cam kết quan trọng giúp ông Trump trở lại Nhà Trắng sau nhiệm kỳ của ông Joe Biden.
Nếu chi phí sinh hoạt tiếp tục leo thang, áp lực chính trị trong nước có thể buộc Washington phải điều chỉnh cách tiếp cận đối với xung đột.
Gia tăng chi phí chiến tranh
Tổng thể, chiến lược của Iran cho thấy nỗ lực “quốc tế hóa chi phí chiến tranh” - khiến không chỉ các bên trực tiếp tham chiến mà cả những nền kinh tế phụ thuộc năng lượng cũng phải gánh chịu hệ quả.
Trong bối cảnh đó, các đòn đánh vào hạ tầng năng lượng nhiều khả năng sẽ còn tiếp diễn, như một cách để Tehran gia tăng đòn bẩy, buộc các bên liên quan, đặc biệt là Mỹ, phải tính đến phương án hạ nhiệt xung đột.