Nhà máy điện hạt nhân Fukushima Daiichi tại tỉnh Fukushima, Nhật Bản. Ảnh tư liệu: Kyodo/TTXVN
Theo kênh Euronews, Nhật Bản ngày 11/3 đánh dấu tròn 15 năm kể từ trận động đất và sóng thần lịch sử năm 2011, thảm họa khiến gần 20.000 người thiệt mạng và gây ra sự cố hạt nhân nghiêm trọng tại nhà máy Fukushima. Sau một thập kỷ rưỡi, nhiều khu vực ở vùng Tohoku đã được tái thiết, song quá trình phục hồi toàn diện vẫn tiếp tục.
Vào lúc 14 giờ 46 phút ngày 11/3/2011, trận động đất có độ lớn 9,0 xảy ra ngoài khơi đông bắc Nhật Bản, kích hoạt các đợt sóng thần tấn công dọc bờ biển các tỉnh Miyagi, Fukushima và Iwate. Một số con sóng cao hơn 40 mét, cuốn trôi nhiều khu dân cư ven biển.
Theo Cơ quan Cảnh sát Quốc gia Nhật Bản, tính đến tháng 3/2026 có 15.901 người được xác nhận thiệt mạng và 2.519 người mất tích được cho là đã tử vong. Hơn 122.000 công trình bị phá hủy hoàn toàn trong một trong những thảm họa thiên nhiên nghiêm trọng nhất trong lịch sử hiện đại của Nhật Bản.
Sóng thần cũng gây ra sự cố tan chảy lõi lò phản ứng tại nhà máy điện hạt nhân Fukushima Daiichi, được xem là tai nạn hạt nhân nghiêm trọng nhất thế giới kể từ thảm họa Chernobyl năm 1986. Ba lõi lò phản ứng tại nhà máy này đã tan chảy phần lớn chỉ trong ba ngày đầu sau sự cố.
Quá trình tái thiết kéo dài
Trong 15 năm qua, Nhật Bản đã triển khai nhiều chương trình quy mô lớn nhằm tái thiết hạ tầng và cộng đồng tại khu vực bị ảnh hưởng. Theo số liệu chính phủ, phần lớn các tuyến đường chính và khu nhà ở công cộng phục vụ người dân sơ tán hiện đã được hoàn thành.
Ngay sau thảm họa, Tokyo triển khai giai đoạn “tái thiết chuyên sâu” từ năm 2011 đến 2015 nhằm khôi phục cơ sở hạ tầng thiết yếu và hỗ trợ các cư dân bị di dời sau thảm họa. Hai giai đoạn tiếp theo tập trung vào tái thiết cộng đồng và giúp các khu vực bị ảnh hưởng phục hồi kinh tế.
Từ tháng 4/2026, Nhật Bản sẽ bắt đầu giai đoạn “tái thiết và phục hồi sinh lực” thứ ba, kéo dài đến năm 2030. Chương trình này hướng đến mục tiêu phục hồi dài hạn và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội tại khu vực đông bắc.
Thách thức riêng của Fukushima
Tỉnh Fukushima đối mặt với nhiều khó khăn hơn các khu vực khác do sự cố hạt nhân tại nhà máy Fukushima Daiichi. Sau nhiều năm xử lý ô nhiễm và theo dõi môi trường, các cơ quan chức năng cho biết mức phóng xạ tại địa phương đã giảm đáng kể nhờ các biện pháp khử nhiễm và quá trình phân rã tự nhiên.
Theo các đánh giá mới nhất, mức phóng xạ tại Fukushima hiện tương đương với nhiều thành phố lớn khác ở Nhật Bản và trên thế giới. Hoạt động giám sát an toàn thực phẩm cũng được tăng cường, và các chất phóng xạ vượt giới hạn cho phép hiện hiếm khi được phát hiện trong các sản phẩm nông nghiệp, lâm nghiệp và thủy sản.
Các khu vực vẫn nằm trong diện sơ tán hiện chỉ chiếm khoảng 2,2% tổng diện tích của tỉnh Fukushima, cho thấy tiến triển từng bước trong việc mở cửa trở lại các cộng đồng từng bị ảnh hưởng nặng nề.
Chính phủ Nhật Bản và Công ty Điện lực Tokyo (TEPCO) cũng đang từng bước xả nước đã qua xử lý từ nhà máy Fukushima Daiichi ra Thái Bình Dương. Giới chức cho biết quy trình này đáp ứng các tiêu chuẩn an toàn quốc tế.
Khôi phục cộng đồng và đời sống
Song song với việc tái thiết hạ tầng, các nỗ lực phục hồi cũng tập trung vào hỗ trợ đời sống và sức khỏe tinh thần cho người dân. Các trung tâm chăm sóc sức khỏe tâm lý đã được thành lập tại nhiều địa phương bị ảnh hưởng, với sự tham gia của các nhóm bác sĩ, y tá và nhân viên xã hội.
Chính quyền địa phương cũng cung cấp hỗ trợ cho người dân sống trong các khu nhà ở công cộng sau thiên tai cũng như những người phải di dời sang các tỉnh khác.
Theo các quan chức Nhật Bản, các chương trình cộng đồng và hoạt động xã hội đã giúp người dân dần khôi phục các mối liên kết xã hội và tìm lại mục tiêu trong cuộc sống sau thảm họa.
Nhiều địa phương ở vùng Tohoku hiện cũng thúc đẩy du lịch nhằm hỗ trợ phục hồi kinh tế. Các điểm đến nổi tiếng như vịnh Matsushima ở tỉnh Miyagi, bãi biển Jodogahama ở tỉnh Iwate hay lễ hội Sendai Tanabata đang dần thu hút du khách trở lại.
Chính phủ Nhật Bản cho biết họ hy vọng du khách trong và ngoài nước sẽ đến thăm khu vực để chứng kiến quá trình tái thiết sau thảm họa.
Tokyo cũng bày tỏ sự cảm kích đối với cộng đồng quốc tế. Theo các quan chức Nhật Bản, sau thảm họa năm 2011, hơn 195 quốc gia và vùng lãnh thổ cùng 68 tổ chức quốc tế đã gửi hỗ trợ và thông điệp chia sẻ tới người dân Nhật Bản.