Nhân tố có thể quyết định cuộc chiến đang leo thang tại Trung Đông

Cuộc chiến đang leo thang tại Trung Đông có thể được quyết định bởi một phép tính khắc nghiệt: bên nào cạn kiệt tên lửa hoặc tên lửa bị đánh chặn trước. Theo tờ The Guardian, kết cục và thời gian kéo dài của xung đột có thể phụ thuộc vào tương quan giữa kho tên lửa và UAV của Iran với lượng đạn phòng không mà Mỹ, Israel và các nước vùng Vịnh đang nắm giữ.

Từ cuối tuần qua, Iran cùng các lực lượng đồng minh đã tiến hành hơn 1.000 cuộc tấn công nhằm vào nhiều mục tiêu trải dài gần 2.000 km, tại gần một chục quốc gia trong khu vực. Do lực lượng không quân lạc hậu không thể đối đầu trực tiếp với Mỹ và Israel, Tehran chủ yếu dựa vào kho tên lửa đạn đạo và thiết bị bay không người lái để phản công.

Phạm vi địa lý rộng lớn của các đòn đáp trả này khiến cuộc xung đột trở thành cuộc chiến lan rộng nhất tại Trung Đông kể từ sau Thế chiến II. Trong khi đó, các đợt không kích và tấn công bằng tên lửa của Mỹ và Israel đã đánh trúng hàng trăm mục tiêu trên lãnh thổ Iran, nhưng chưa mất chiếc máy bay nào trước hỏa lực phòng không của đối phương.

Mục tiêu của Washington và Tel Aviv là phá hủy càng nhiều càng tốt kho tên lửa và hạ tầng quân sự của Iran, bao gồm bệ phóng, kho chứa và lực lượng vận hành.

Cuộc đấu về kho vũ khí

Stacie Pettyjohn, Giám đốc chương trình quốc phòng tại Trung tâm An ninh Mỹ (CNAS) ở Washington, cho rằng cuộc chiến hiện nay giống như “một cuộc thi bắn loạt”.

Khái niệm này trong chiến lược quân sự mô tả việc hai bên đồng thời phóng số lượng lớn vũ khí dẫn đường chính xác nhằm vào nhau. Theo bà, câu hỏi then chốt là bên nào sở hữu “kho đạn” sâu hơn.

“Câu hỏi là ai có dự trữ lớn hơn đối với những loại vũ khí then chốt, và điều chưa ai biết chính là quy mô kho vũ khí của Iran lớn đến mức nào”, bà nói.

Tại Jerusalem, còi báo động tiếp tục vang lên hôm thứ Ba (3/3) khi nhiều vụ nổ xảy ra trên bầu trời do tên lửa đánh chặn phá hủy các mục tiêu bay tới. Tuy nhiên, tần suất các đòn tấn công của Iran vào Israel đã giảm trong khoảng 36 giờ gần đây. Từ khi chiến sự nổ ra, 11 người tại Israel thiệt mạng và hơn 100 người bị thương.

Các nhà phân tích cho rằng Tehran có thể đang cố giữ lại kho tên lửa dự trữ, hoặc đơn giản là không còn khả năng phóng nhiều hơn.

Bà Pettyjohn nhận định Iran có ít vũ khí đủ tầm bắn tới Israel hơn so với những loại có thể tấn công các mục tiêu quanh vùng Vịnh Ba Tư, trong khi nhiều UAV hướng tới Israel đã bị đánh chặn.

Ngoài ra, các cuộc tấn công nhằm vào cấp chỉ huy cấp cao của Iran có thể khiến hệ thống điều phối quân sự bị xáo trộn. “Họ có thể chỉ phóng được những gì còn lại, vào bất cứ lúc nào có thể”, bà nói.

Chiến lược “bào mòn”

Một số chuyên gia cho rằng Tehran có thể đang theo đuổi chiến lược tiêu hao, nhằm làm suy giảm tinh thần dân chúng đối phương và khiến chi phí chiến tranh tăng cao.

Tal Inbar, nhà nghiên cứu cấp cao tại Missile Defence Advisory Alliance ở Israel, nhận định trong chiến tranh phòng không “không có khái niệm phòng thủ 100%”.

“Đây là cuộc chiến tiêu hao. Chỉ cần một tên lửa lọt lưới đánh trúng trường đại học, bệnh viện hoặc nhà máy điện cũng có thể gây thiệt hại rất lớn”, ông nói.

Trong cuộc xung đột kéo dài 12 ngày giữa Israel và Iran mùa hè năm ngoái, khi hàng loạt tên lửa được phóng vào lãnh thổ Israel, một số báo cáo cho thấy các loại vũ khí phòng không quan trọng của Israel từng rơi vào tình trạng cạn kiệt.

Áp lực lên hệ thống phòng thủ khu vực

Nhận thức rõ tầm quan trọng của cuộc chiến trên không, các quốc gia trong khu vực đang cố trấn an dư luận về năng lực phòng thủ của mình.

Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) ngày 3/3 ra tuyên bố dài bác bỏ tin đồn rằng nước này đang cạn tên lửa đánh chặn. Theo tuyên bố, UAE vẫn duy trì kho dự trữ chiến lược đủ lớn để bảo đảm khả năng phòng thủ trong thời gian dài.

Trước đó một ngày, UAE cho biết đã đánh chặn 161 trong số 174 tên lửa đạn đạo nhằm vào lãnh thổ nước này. Trong tổng số 689 UAV Iran, 645 chiếc bị bắn hạ và tám tên lửa hành trình bị phá hủy.

Các đòn tấn công của Iran cũng nhằm vào cơ sở quân sự và hạ tầng dân sự của Mỹ tại Qatar, Abu Dhabi, Kuwait, Iraq, Bahrain và Oman. Một số khách sạn quốc tế tại Dubai đã bị trúng đạn và bốc cháy, trong khi cơ sở hạ tầng dầu mỏ tại Saudi Arabia bị hư hại. UAV cũng nhắm vào một căn cứ quân sự của Anh tại CH Síp

Qatar cho biết lực lượng phòng thủ nước này đã phát hiện nhiều mục tiêu trên không và đánh chặn phần lớn trong số đó, bao gồm hai máy bay chiến đấu Iran, ba tên lửa hành trình, 98 trong số 101 tên lửa đạn đạo và 24 trong số 39 UAV.

Theo Kelly Grieco, chuyên gia chiến lược quân sự tại Trung tâm Stimson ở Washington, rất khó xác định chính xác lượng vũ khí phòng thủ của các nước vùng Vịnh, nhưng họ đang tiêu hao chúng với tốc độ rất nhanh.

“Chẳng bao lâu nữa sẽ có những quyết định khó khăn về việc phải ưu tiên bảo vệ mục tiêu nào”, bà nói.

Grieco cho rằng Iran hiểu rõ điều này, vì vậy các đợt tấn công của họ không quá lớn mà được duy trì đều đặn nhằm kéo dài chiến dịch.

“Đó là chiến lược ‘cái chết bởi một nghìn vết cắt’, phù hợp với bên yếu hơn trong cuộc đối đầu”, bà nhận định.

Chi phí chiến tranh khổng lồ

Một yếu tố quan trọng khác là chi phí và nguồn cung vũ khí. Theo ước tính của Grieco, chi phí bắn hạ một UAV có thể cao gấp năm lần so với chi phí sản xuất nó.

Trong khi đó, các loại vũ khí phòng không tối tân do Mỹ sản xuất có nguồn cung hạn chế và phải mất thời gian dài để bổ sung kho dự trữ. Những hệ thống này cũng đang được yêu cầu ở nhiều chiến trường khác.

Bà Pettyjohn cho rằng nếu kho tên lửa phòng không cạn kiệt, Mỹ và Israel có thể buộc phải giảm các chiến dịch tấn công và tìm kiếm một thỏa thuận ngoại giao.

“Mỹ có thể rút lực lượng, Israel thì không thể. Nhưng các quốc gia vùng Vịnh đang chịu phần lớn sức ép và có thể tiếp tục bị tấn công”, bà nói.

Ngược lại, nếu Iran cạn tên lửa trước, Tehran có thể buộc phải tìm kiếm hòa bình để duy trì sự tồn tại và tái xây dựng năng lực quân sự trong tương lai.