Một chi nhánh của Ngân hàng Westpac ở Sydney, Australia. Ảnh: AFP/TTXVN
Từ chính sách tiền tệ đến các biện pháp hỗ trợ trực tiếp, chính phủ và doanh nghiệp đang chạy đua để hạn chế tác động lan rộng tới nền kinh tế và đời sống người dân.
Lãi suất chạm đỉnh cao nhất 18 năm
Theo kênh 9 News Australia, mô hình dự báo của ngân hàng lớn tại Australia cho thấy lãi suất có thể tăng lên mức cao nhất trong vòng 18 năm chỉ trong vài tháng tới, phản ánh những cú sốc ngày càng rõ nét từ thị trường năng lượng toàn cầu.
Ngân hàng Westpac dự báo Ngân hàng Dự trữ Australia (RBA) có thể tiếp tục nâng lãi suất thêm ba lần vào tháng 5, 6 và 8, sau hai đợt tăng đã diễn ra từ đầu năm 2026. Nếu kịch bản này xảy ra, lãi suất tiền mặt sẽ đạt 4,85% vào tháng 8 - mức cao nhất kể từ cuối năm 2008.
Lãi suất hiện đã tăng từ 3,60% cuối năm 2025 lên 4,15%, nhưng áp lực từ giá dầu leo thang và gián đoạn nguồn cung được cho là sẽ buộc RBA tiếp tục thắt chặt chính sách. Theo chuyên gia kinh tế Luci Ellis của Westpac, việc Eo biển Hormuz gần như bị đóng cửa trong nhiều tuần đã khiến nguồn cung nhiên liệu phục hồi chậm hơn dự kiến, đồng thời giá nhiên liệu nhanh chóng lan sang các nhóm hàng hóa khác.
Bà nhận định ngay cả các biện pháp hỗ trợ như giảm thuế nhiên liệu cũng chỉ có tác dụng ngắn hạn, trong khi lạm phát có thể đạt đỉnh 5,4%, cao hơn đáng kể so với mức hiện tại 3,7%, con số chưa phản ánh đầy đủ cú sốc từ xung đột Trung Đông.
Áp lực chi phí tăng cao cũng có thể kéo theo hệ lụy rộng hơn đối với nền kinh tế, khi tỷ lệ thất nghiệp được dự báo có thể tăng lên 5% và tăng trưởng kinh tế chậm lại trong thời gian tới.
Doanh nghiệp kêu gọi giảm thuế
Trong bối cảnh giá dầu diesel vượt 3 AUD mỗi lít trên toàn quốc, các doanh nghiệp vận tải và chuỗi cung ứng đang chịu áp lực chi phí ngày càng lớn, làm dấy lên lo ngại giá hàng hóa tiêu dùng sẽ tiếp tục leo thang.
Phòng Thương mại và Công nghiệp Australia (ACCI) đã kêu gọi chính phủ liên bang giảm mức thu phí sử dụng đường bộ đối với xe tải nặng, hiện ở mức 32,4 cent mỗi lít. Theo tổ chức này, dù khoản thu này mang lại khoảng 3 tỷ AUD mỗi năm cho ngân sách, việc giảm thuế sẽ giúp hạn chế những hệ quả nghiêm trọng hơn trong bối cảnh khủng hoảng nhiên liệu.
Đại diện ACCI, ông Andrew McKellar, cho rằng đây là biện pháp có mục tiêu rõ ràng, giúp giảm áp lực chi phí trong chuỗi cung ứng mà không gây ra tác động phụ như việc giảm thuế nhiên liệu đại trà, vốn có thể kích thích nhu cầu giả tạo và làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu hụt.
Tổ chức này cũng đề xuất một kế hoạch bốn điểm nhằm ứng phó với khủng hoảng, bao gồm đảm bảo nguồn cung từ các đối tác quốc tế, đẩy nhanh phân phối trong nước, quản lý nhu cầu và hỗ trợ doanh nghiệp vượt qua giai đoạn giá cao. Trong kịch bản xấu hơn, ACCI không loại trừ khả năng phải áp dụng biện pháp phân phối nhiên liệu theo hạn mức nếu nguồn cung tiếp tục suy giảm trong những tháng tới.
Thủ tướng Australia Anthony Albanese phát biểu tại Sydney. Ảnh: THX/TTXVN
Chính phủ dùng ngân sách để giữ giá và đảm bảo nguồn cung
Trước áp lực ngày càng lớn, chính phủ của Thủ tướng Anthony Albanese đã công bố kế hoạch sử dụng ngân sách công để bảo lãnh chi phí nhiên liệu cho các nhà cung cấp, nhằm giữ giá bán lẻ ở mức thấp hơn và quan trọng hơn là đảm bảo nguồn cung không bị đứt gãy.
Hiện hàng trăm trạm xăng trên khắp Australia đã rơi vào tình trạng cạn kiệt hoặc thiếu hụt nhiên liệu, trong khi giá dầu diesel vượt xa mốc 3 AUD mỗi lít và xăng không chì dao động quanh 2,60 AUD mỗi lít.
Bộ trưởng Năng lượng Chris Bowen cho biết Australia hiện chỉ có khoảng 9 ngày dự trữ xăng và khoảng một tháng dự trữ dầu diesel, mức được đánh giá là mong manh trong bối cảnh khủng hoảng kéo dài.
Chính phủ đang phải đối mặt với một bài toán phức tạp khi vừa phải kiểm soát giá, vừa đảm bảo nguồn cung và điều phối phản ứng trên phạm vi toàn quốc, thay vì từng bang riêng lẻ như trong đại dịch COVID-19 trước đây.
Các chuyên gia cũng đặt dấu hỏi về hiệu quả của việc giảm thuế nhiên liệu, giải pháp mà phe đối lập đề xuất, khi cho rằng tác động có thể hạn chế nếu giá dầu thế giới tiếp tục tăng mạnh, đồng thời cần cơ chế giám sát chặt chẽ để tránh doanh nghiệp trục lợi.
Đổ xăng cho các phương tiện tại trạm xăng ở Sydney, Australia. Ảnh: AFP/TTXVN
Miễn phí giao thông công cộng để giảm áp lực nhiên liệu
Ở cấp bang, nhiều biện pháp hỗ trợ trực tiếp người dân cũng đã được triển khai nhằm giảm bớt áp lực chi phí sinh hoạt và tiết kiệm nhiên liệu.
Bang Victoria sẽ miễn phí toàn bộ hệ thống giao thông công cộng - bao gồm tàu điện, xe điện và xe buýt - trong vòng một tháng kể từ ngày 31/3. Trong khi đó, bang Tasmania thậm chí kéo dài chính sách này đến hết tháng 7, áp dụng cho cả xe buýt và phà.
Chính quyền các bang kỳ vọng biện pháp này sẽ khuyến khích người dân hạn chế sử dụng phương tiện cá nhân, qua đó giảm nhu cầu nhiên liệu và ưu tiên nguồn cung cho các ngành thiết yếu như nông nghiệp và vận tải đường dài.
Theo các tổ chức nông nghiệp, việc tiết kiệm nhiên liệu là đặc biệt quan trọng đối với khu vực nông thôn, nơi người dân phụ thuộc gần như hoàn toàn vào phương tiện cá nhân do thiếu hạ tầng giao thông công cộng.
Giá xăng tại Australia hiện đã tiến sát mốc 2,6 AUD mỗi lít ở nhiều khu vực, trong khi giá dầu diesel trung bình vượt 3 AUD mỗi lít, phản ánh mức độ nghiêm trọng của cuộc khủng hoảng năng lượng đang diễn ra.
Khủng hoảng chưa có dấu hiệu hạ nhiệt
Tổng hợp các yếu tố từ địa chính trị đến thị trường năng lượng cho thấy Australia đang đối mặt với một cuộc khủng hoảng đa chiều, nơi giá nhiên liệu, lạm phát và chính sách tiền tệ cùng lúc chịu sức ép.
Trong ngắn hạn, các biện pháp hỗ trợ có thể giúp giảm bớt tác động trực tiếp đến người dân và doanh nghiệp. Tuy nhiên, triển vọng trung hạn vẫn phụ thuộc lớn vào diễn biến xung đột tại Trung Đông và khả năng phục hồi của chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu.
Đây là tình huống chưa từng có tiền lệ đối với Australia, buộc chính phủ phải liên tục điều chỉnh chính sách để ứng phó với những biến động khó lường phía trước.