Một công nhân kiểm tra hoạt động của các tấm pin mặt trời tại công viên điện mặt trời Pinar 220 A2 ở ngoại ô thành phố Pinar del Rio, Cuba, ngày 15/10/2019. Ảnh tư liệu: THX
Theo báo Bưu điện Hoa Nam buổi sáng ngày 26/4, việc gián đoạn nguồn cung dầu khí từ Trung Đông sau xung đột bùng phát cuối tháng 2 đã khiến các chính phủ và doanh nghiệp đẩy nhanh đầu tư vào điện mặt trời, năng lượng gió, pin lưu trữ và xe điện nhằm giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch.
Một ví dụ được nhắc đến nhiều là Cuba. Trong bối cảnh bị Mỹ siết chặt phong tỏa năng lượng, nước này đã đẩy mạnh sử dụng các tấm pin mặt trời do Trung Quốc cung cấp. Theo báo cáo của Tổ chức Microgrid Media (Mỹ), tỷ trọng điện mặt trời trong tổng sản lượng điện của Cuba đã tăng từ 6% lên hơn 20% chỉ trong vòng một năm tính đến tháng 2.
Báo cáo này nhận định rằng việc chuyển sang năng lượng tái tạo giúp Cuba làm suy yếu tác động của lệnh phong tỏa dầu mỏ từ Mỹ. Dự kiến đến năm 2028, khi toàn bộ 92 công viên điện mặt trời do Trung Quốc tài trợ đi vào hoạt động, Cuba sẽ đạt công suất khoảng 2.000 MW, tương đương sản lượng điện hiện tạo ra từ nhiên liệu hóa thạch.
Trong khi đó, cuộc khủng hoảng năng lượng do chiến sự Trung Đông, được Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) đánh giá là nghiêm trọng nhất trong lịch sử hiện đại, đang khiến mô hình này được chú ý rộng rãi hơn.
Một nghiên cứu công bố hồi tháng 2 của Viện Tài chính Xanh Quốc tế (IIGF) tại Bắc Kinh và Viện Nghiên cứu Phát triển thuộc Đại học Sussex (Anh) cho thấy đến cuối năm ngoái có 354 dự án năng lượng tái tạo do Trung Quốc hậu thuẫn tại châu Á, 126 dự án tại châu Phi và 42 dự án tại châu Âu.
Điện mặt trời chiếm tỷ trọng lớn nhất trong các dự án này, phản ánh vai trò thống trị của Trung Quốc trong chuỗi cung ứng quang điện toàn cầu, từ các linh kiện và vật liệu đầu vào cho tới pin mặt trời hoàn chỉnh.
Tại Lào, dự án điện mặt trời công suất 1.000 MW do Tập đoàn Điện hạt nhân Trung Quốc (CGN) phát triển đã đi vào vận hành từ ngày 7/4. Dự án này sẽ cung cấp điện cho thị trường điện khu vực Đông Nam Á, khu vực chịu tác động mạnh từ biến động giá nhiên liệu sau chiến sự Iran.
Ông Chijioke Nwaozuzu, giáo sư kinh tế dầu khí tại Đại học Port Harcourt (Nigeria), cho rằng Trung Quốc đang ở vị thế thuận lợi để hưởng lợi từ cuộc khủng hoảng hiện nay. Ông nhận định chiến sự Iran có thể thúc đẩy mạnh nhu cầu toàn cầu đối với năng lượng tái tạo và xe điện khi các quốc gia muốn tránh những cú sốc dầu mỏ trong tương lai.
Cơ quan Năng lượng Tái tạo Quốc tế (IRENA) cũng cho biết những quốc gia đầu tư mạnh vào năng lượng tái tạo đang chống chịu tốt hơn trước biến động thị trường năng lượng. Theo IRENA, dầu và khí đốt hiện chỉ chiếm khoảng 4% cơ cấu năng lượng của Trung Quốc. Than đá vẫn chiếm khoảng 60%, trong khi năng lượng tái tạo đạt 30% và điện hạt nhân khoảng 6%.
Tại châu Âu, Liên minh châu Âu hiện có khoảng 406 GW điện mặt trời và 246 GW điện gió. IRENA cho biết quy mô năng lượng tái tạo này đã giúp EU tránh được khoảng 58 tỷ euro chi phí nhiên liệu hóa thạch phát sinh do chiến sự.
Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha, những nước đầu tư lớn vào điện mặt trời và công nghệ pin lưu trữ, được đánh giá giảm thiểu tác động khủng hoảng tốt hơn Italy, quốc gia vẫn phụ thuộc nhiều vào khí đốt tự nhiên. Dữ liệu chính thức cho thấy năm 2025 đánh dấu lần đầu tiên năng lượng tái tạo vượt nhiên liệu hóa thạch trong tổng sản lượng điện của EU.
Ngoài lĩnh vực điện năng, giá dầu tăng cũng đang thúc đẩy thị trường xe điện toàn cầu. Công ty nghiên cứu Wood Mackenzie nhận định giá dầu cao sẽ khiến tổng chi phí sở hữu xe điện trở nên hấp dẫn hơn so với xe xăng truyền thống.
Theo đánh giá của hãng này, nếu giá dầu duy trì quanh mức 90 USD/thùng, nhu cầu xe điện tại Mỹ sẽ tăng mạnh từ nay đến năm 2029. Xu hướng này có thể diễn ra nhanh hơn tại các nước nhập khẩu xe điện giá rẻ từ Trung Quốc.
Brazil hiện là thị trường nước ngoài lớn nhất của hãng xe điện Trung Quốc BYD trong năm 2026. Trong khi đó, Canada đã giảm thuế với một số mẫu xe điện Trung Quốc từ 100% xuống còn 6%.
Wood Mackenzie cho rằng xung đột Trung Đông có thể trở thành động lực thúc đẩy làn sóng xe điện toàn cầu. Công ty này dự báo thế giới có thể tiêu thụ khoảng 80 triệu xe điện mới trong giai đoạn 2026 - 2030.
Theo IRENA, năng lượng tái tạo hiện chiếm gần 49,4% tổng công suất điện lắp đặt toàn cầu tính đến cuối năm 2025 và tỷ lệ này được dự báo tiếp tục tăng nhờ chi phí công nghệ ngày càng giảm.
Trong khi đó, IEA dự báo nhu cầu dầu toàn cầu sẽ giảm mạnh trong quý II năm nay. Riêng trong tháng 3, nguồn cung dầu toàn cầu đã giảm hơn 10 triệu thùng/ngày do gián đoạn tại eo biển Hormuz, tuyến vận chuyển dầu chiến lược của thế giới.
Các chuyên gia nhận định thiệt hại đối với hạ tầng năng lượng Trung Đông có thể khiến nguồn cung tiếp tục thắt chặt trong trung hạn, qua đó thúc đẩy các nền kinh tế đẩy nhanh quá trình chuyển đổi năng lượng.
Ông Nwaozuzu nhận định rằng cuộc chiến tại Iran có thể vô tình kích hoạt một giai đoạn chuyển đổi năng lượng mang tính không thể đảo ngược trên toàn cầu.