Người di cư tới đảo Canary, Tây Ban Nha ngày 13/7/2023. Ảnh tư liệu: AFP/TTXVN (Không được phép sử dụng, chia sẻ bởi bên thứ ba)
Ngoại trưởng Italy Antonio Tajani ngày 30/7 tuyên bố ủng hộ việc đóng cửa khu vực Schengen đối với Tây Ban Nha, cho rằng tình trạng nhập cư trái phép và mất kiểm soát đang gây ra mối đe dọa đối với an ninh quốc gia.
Phát biểu của ông Tajani được đưa ra sau khi hàng trăm người di cư bơi qua biển hoặc sử dụng các thiết bị nổi để vượt từ Maroc tới bãi biển Tarajal thuộc Ceuta, thành phố tự trị của Tây Ban Nha nằm trên bờ biển Bắc Phi. Làn sóng người di cư khiến lực lượng Vệ binh Dân sự Tây Ban Nha tại khu vực biên giới rơi vào tình trạng quá tải.
Theo ông Tajani, quyết định trước đây của chính phủ Tây Ban Nha về việc hợp thức hóa quy chế cư trú cho hơn 500.000 người nhập cư không có giấy tờ có thể tạo động lực cho hoạt động buôn người và khiến thêm nhiều người tìm cách vượt biên vào châu Âu.
Ngoại trưởng Tây Ban Nha sau đó triệu tập Đại sứ Italy để phản đối những phát biểu mà Madrid cho là không phù hợp.
Thủ tướng Italy Giorgia Meloni cũng đưa ra quan điểm tương tự, khẳng định Rome sẵn sàng áp dụng các biện pháp đặc biệt để bảo vệ biên giới, trong đó có khả năng đình chỉ cơ chế Schengen với Tây Ban Nha.
Theo quy định của Schengen, công dân và người cư trú hợp pháp có thể di chuyển giữa phần lớn các quốc gia thành viên mà không phải trải qua thủ tục kiểm soát hộ chiếu thường xuyên. Việc đình chỉ cơ chế này có thể dẫn tới tái lập kiểm soát tại biên giới giữa Italy và những tuyến giao thông kết nối với Tây Ban Nha.
Trước sức ép gia tăng, chính phủ Tây Ban Nha ngày 30/7 thông báo triển khai quân đội tới Ceuta để hỗ trợ khôi phục trật tự và tăng cường an ninh. Quyết định được đưa ra sau khi chính quyền thành phố cảnh báo không còn đủ năng lực ứng phó với số người vượt biên tăng mạnh.
Người đứng đầu chính quyền Ceuta trước đó đề nghị Madrid ban bố tình trạng khẩn cấp quốc gia và trực tiếp tiếp quản hoạt động xử lý khủng hoảng. Bộ Nội vụ Tây Ban Nha ban đầu bác bỏ đề xuất này nhưng sau đó đồng ý điều động binh sĩ tới hỗ trợ lực lượng địa phương.
Thủ tướng Tây Ban Nha Pedro Sanchez dự kiến tới Ceuta ngày 31/7 trong bối cảnh các đảng đối lập gia tăng sức ép lên chính phủ. Bộ trưởng Nội vụ Fernando Grande-Marlaska cũng được cho là sẽ tới thành phố để gặp các quan chức địa phương và đánh giá tình hình.
Ông Sanchez khẳng định chính phủ cam kết đưa ra phản ứng ngay lập tức và phối hợp với Maroc nhằm sớm khôi phục tình trạng bình thường tại Ceuta.
Ít nhất 9 người được cho là đã thiệt mạng khi tìm cách vượt biển trong đợt di cư mới nhất. Trong vòng 12 tháng qua, hơn 60 người đã tử vong trên tuyến đường từ Maroc tới Ceuta.
Tây Ban Nha và Maroc cho biết đã thống nhất một quy trình nhằm đẩy nhanh việc đưa những người không đủ điều kiện lưu trú trở lại Maroc. Tuy nhiên, hai bên chưa công bố thời gian triển khai hoặc số người dự kiến bị hồi hương.
Bộ Nội vụ Tây Ban Nha nhận định các mạng lưới buôn người có thể đang lợi dụng một phán quyết mới của tòa án để khuyến khích người di cư vượt biên. Chính quyền Maroc cũng quy trách nhiệm cho các đường dây đưa người trái phép, đồng thời bác bỏ cáo buộc rằng Rabat cố tình tạo điều kiện cho người di cư vào Tây Ban Nha.
Các nguồn tin ngoại giao Maroc khẳng định số vụ vượt biên tăng mạnh không phản ánh chủ trương của Rabat nhằm thúc đẩy dòng người di cư bất hợp pháp sang châu Âu.
Tuy nhiên, một số thành viên Vệ binh Dân sự Tây Ban Nha tại Ceuta cho rằng sự hỗ trợ của lực lượng hiến binh Maroc còn hạn chế, chưa đủ để giảm áp lực tại khu vực biên giới. Nhận định này trái ngược với tuyên bố của Madrid rằng hoạt động hợp tác giữa hai nước vẫn được duy trì.
Ủy viên châu Âu phụ trách di cư Magnus Brunner cho biết ông đang liên tục trao đổi với giới chức Tây Ban Nha, đồng thời nhấn mạnh việc bảo vệ biên giới bên ngoài của Liên minh châu Âu là một phần quan trọng trong nỗ lực kiểm soát nhập cư trái phép.
Ủy ban châu Âu cũng đề nghị cung cấp hỗ trợ nghiệp vụ thông qua Cơ quan Biên phòng và Bảo vệ bờ biển châu Âu Frontex.
Diễn biến tại Ceuta gợi lại cuộc khủng hoảng năm 2021, khi khoảng 10.000 người vượt từ Maroc vào thành phố chỉ trong hai ngày. Rabat nhiều lần khẳng định hợp tác với Tây Ban Nha và EU trong kiểm soát biên giới, song trước đây từng bị cáo buộc sử dụng dòng người di cư như một công cụ gây sức ép chính trị đối với Madrid.