Tuy nhiên, theo lời kể của chính những người trong cuộc, với những phụ nữ Palestine đầu tiên được phép quay về quê nhà, hành trình hồi hương ấy lại biến thành trải nghiệm ám ảnh, đầy sợ hãi và nhục nhã.
Hy vọng mong manh từ cửa khẩu Rafah
Cửa khẩu Rafah - tuyến đường duy nhất nối Dải Gaza với Ai Cập - đã bị đóng phần lớn thời gian xung đột giữa Israel và Hamas. Theo thỏa thuận ngừng bắn đạt được cuối năm ngoái, Rafah được kỳ vọng sẽ mở lại trong giai đoạn đầu để cho phép một số người dân, đặc biệt là bệnh nhân và thân nhân, được đi lại.
Theo hãng tin Reuters, sáng đầu tuần này, khoảng 50 người Palestine được thông báo có thể quay trở lại Gaza từ Ai Cập. Thực tế, đến khi trời tối, chỉ có ba phụ nữ và chín trẻ em được phép qua cửa khẩu, trong khi hàng chục người khác tiếp tục bị giữ lại chờ kiểm tra an ninh. Cùng ngày, ở chiều ngược lại, chỉ năm bệnh nhân cùng bảy người thân được rời Gaza để sang Ai Cập điều trị.
Người phụ nữ Palestine Huda Abu Abed bày tỏ cảm xúc khi ngồi cùng người thân trong lều của gia đình ở Khan Yunis, phía Nam Dải Gaza, sau khi trở về từ Ai Cập qua cửa khẩu Rafah vào ngày 3/2/2026. Ảnh: AFP
Huda Abu Abed, 56 tuổi, trở về Gaza sau gần một năm ở Ai Cập điều trị tim mạch, mô tả hành trình của mình là một chuyến đi kinh hoàng, nhục nhã và bị áp bức. Bà nói qua điện thoại từ chiếc lều nơi gia đình đang trú tạm ở Khan Younis, miền Nam Gaza.
Theo lời bà, ngay tại cửa khẩu Rafah, các nhân viên giám sát biên giới châu Âu đã tịch thu nhiều món quà bà mang về cho gia đình, trong đó có đồ chơi trẻ em. Mỗi người chỉ được phép mang theo một vali nhỏ. Sau đó, nhóm 12 người hồi hương được đưa lên xe buýt, đi qua khu vực được gọi là “vạch vàng” - vùng đệm do quân đội Israel kiểm soát.
Tại một trạm kiểm soát, xe bị chặn lại bởi một nhóm vũ trang Palestine thân Israel, tự xưng là lực lượng Abu Shabab. Tại đây, từng người được gọi tên qua loa phóng thanh rồi bị dẫn xuống xe. Các phụ nữ cho biết họ bị bịt mắt, còng tay và bàn giao cho binh sĩ Israel để thẩm vấn.
Thẩm vấn, đe dọa và áp lực tâm lý
Sabah al-Raqeb, 41 tuổi, một trong những người trở về, kể rằng cuộc thẩm vấn kéo dài hơn hai giờ. Bà bị hỏi về Hamas, về cuộc tấn công ngày 7/10/2023 vào Israel cũng như các vấn đề liên quan đến hoạt động vũ trang ở Gaza - những điều mà bà nói mình không hề biết.
“Viên sĩ quan hỏi tôi tại sao lại quay về Gaza, nói rằng nơi đó đã bị phá hủy hoàn toàn. Tôi trả lời rằng tôi trở về vì con cái và gia đình”, bà Raqeb kể. Bà đã xa Gaza hai năm để chữa bệnh và nay trở về với bảy người con đang sống trong lều tạm.
Một phụ nữ khác, cũng xác nhận bị đối xử tương tự. “Họ hỏi chúng tôi về mọi thứ đã xảy ra ở Gaza, trong khi chúng tôi ở bên ngoài và chẳng biết gì,” bà nói. “Chúng tôi bị làm nhục.”
Trả lời hãng AP, con gái bà Abu Abed mô tả nơi thẩm vấn là “căn phòng làm nhục”, nơi binh sĩ Israel gây sức ép tâm lý, đe dọa giam giữ và ép hợp tác làm chỉ điểm. Dù không bị đánh đập, những phụ nữ cho biết họ phải chịu nhiều lời sỉ nhục, đe dọa và áp lực tâm lý. Một số người nói rằng họ bị gợi ý hoặc gây sức ép để hợp tác cung cấp thông tin cho phía Israel, với lời đe dọa rằng nếu từ chối, họ có thể bị giam giữ và không được gặp lại con cái.
Trước các cáo buộc, quân đội Israel tuyên bố không ghi nhận bất kỳ hành vi đối xử không phù hợp, ngược đãi hay tịch thu tài sản nào của lực lượng an ninh Israel đối với người Palestine qua cửa khẩu. Theo phía Israel, tất cả những người trở về đều phải trải qua quy trình xác minh và sàng lọc tại một cơ sở kiểm tra an ninh nằm trong khu vực do quân đội kiểm soát, sau khi đã được nhân viên châu Âu kiểm tra ban đầu.
Israel cho biết quy trình này nhằm đối chiếu danh tính với các danh sách an ninh và đảm bảo an toàn, song không trả lời trực tiếp từng cáo buộc cụ thể mà các phụ nữ đưa ra.
Gaza đổ nát và nỗi lo cho tương lai
Thành phố Rafah, nơi từng có khoảng 250.000 dân, gần như bị bỏ hoang hoàn toàn sau các đợt sơ tán và phá hủy quy mô lớn trong xung đột. Khu vực này hiện nằm trong vành đai an ninh do Israel duy trì, nơi các lực lượng vũ trang Palestine thân Israel cũng đang hoạt động.
Theo các nguồn tin Palestine và Ai Cập, hiện có khoảng 20.000 người Gaza đang chờ cơ hội rời đi để điều trị y tế ở nước ngoài, trong khi hàng chục nghìn người khác mong muốn quay trở về sau thời gian sơ tán. Riêng tại Ai Cập, khoảng 30.000 người Palestine đã đăng ký nguyện vọng hồi hương.
Tuy nhiên, việc chỉ cho phép khoảng 50 người mỗi ngày qua cửa khẩu, cùng những cáo buộc về đối xử hà khắc trong những ngày đầu mở lại, khiến nhiều người lo ngại tiến trình này chỉ mang tính biểu tượng. Các tổ chức nhân quyền và quan chức Palestine cảnh báo rằng nếu những trải nghiệm như trên tiếp diễn, niềm tin mong manh của người dân vào việc mở lại Rafah có thể nhanh chóng sụp đổ.
Dù vậy, với những người đã trở về, cảm giác được đặt chân lại quê hương vẫn lấn át phần nào ký ức đau đớn. “Tạ ơn Chúa, tôi đã tìm lại được gia đình mình”, một phụ nữ nói sau khi tới Khan Younis lúc rạng sáng. Nhưng đối với nhiều người khác đang chờ đợi ở bên kia biên giới, hành trình về Gaza vẫn là một dấu hỏi đầy bất an.