UAV, AI và Patriot: Những yếu tố đang định hình chiến trường Ukraine

Theo trang Al Jazeera, tên lửa đánh chặn Patriot từ lâu được xem là một trong những loại vũ khí do phương Tây sản xuất mà Ukraine cần nhất để đối phó với các đợt tập kích của Nga.

Trong bối cảnh kho dự trữ Patriot của Kiev ngày càng cạn kiệt sau nhiều tháng giao tranh, tuyên bố của Tổng thống Mỹ Donald Trump về việc cho phép Ukraine tiếp cận công nghệ để tự sản xuất loại tên lửa này được đánh giá là bước đi đáng chú ý, có thể tác động đến cục diện chiến trường trong dài hạn.

Phát biểu tại Hội nghị thượng đỉnh Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) ở Thổ Nhĩ Kỳ ngày 8/7, ông Trump cho biết Mỹ sẽ trao cho Ukraine quyền sản xuất tên lửa Patriot và hỗ trợ chuyển giao quy trình công nghệ.

“Đây là công nghệ rất phức tạp, nhưng các bạn sẽ nhanh chóng làm chủ được. Khi đó, các bạn sẽ không còn phàn nàn rằng chúng tôi không cung cấp đủ Patriot nữa”, ông Trump nói với Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky.

Dù vậy, nhà lãnh đạo Mỹ không nêu thời điểm việc sản xuất có thể bắt đầu, đồng thời khẳng định Washington vẫn duy trì kho dự trữ Patriot của riêng mình. Về phía Ukraine, Kiev tuyên bố sẽ sớm triển khai kế hoạch nội địa hóa việc sản xuất.

Theo ông Nikolay Mitrokhin, nhà nghiên cứu tại Đại học Bremen (Đức), trong ngắn hạn, quyết định này có thể chưa tạo ra thay đổi đáng kể trên chiến trường.

Tuy nhiên, việc tiếp cận công nghệ của Mỹ sẽ giúp Ukraine đẩy nhanh chương trình phát triển tên lửa đạn đạo và tên lửa đánh chặn trong nước. Theo ông Mitrokhin, Kiev nhiều khả năng sẽ ưu tiên sản xuất các loại tên lửa có cấu tạo đơn giản hơn và chi phí thấp hơn, với thời gian phát triển có thể dưới một năm.

Ông cũng cho rằng không thể loại trừ khả năng chương trình này đã được triển khai từ trước và chỉ mới được công bố.

Ukraine hiện hướng tới việc tự sản xuất tên lửa đánh chặn – một thành phần trong tổ hợp Patriot, vốn còn bao gồm radar, bệ phóng và xe điều khiển cơ động. Đây là hệ thống được thiết kế để liên tục thay đổi vị trí, hạn chế nguy cơ bị đối phương phát hiện và tập kích.

Tuy nhiên, theo nhiều chuyên gia, yếu tố đang tạo ra thay đổi rõ nét trên chiến trường không chỉ là các hệ thống phòng không hiện đại, mà còn là sự phát triển nhanh chóng của công nghệ không người lái.

UAV đang định hình lại chiến trường

Theo các nhà quan sát, việc sử dụng rộng rãi thiết bị bay không người lái (UAV) đang làm thay đổi cách thức tác chiến truyền thống, trong đó khoảng cách giữa người điều khiển và mục tiêu ngày càng được kéo dài. Thay vì đối đầu trực diện, nhiều cuộc giao tranh nay diễn ra thông qua các hệ thống không người lái, trong khi người điều khiển có thể ở cách mục tiêu hàng chục km.

Chiến tranh lấy mạng lưới làm trung tâm

Khi xung đột bùng phát năm 2022, cả Nga và Ukraine vẫn chủ yếu dựa vào học thuyết tác chiến kiểu Liên Xô cũ với xe tăng, xe bọc thép và pháo binh.

Tuy nhiên, theo ông Pavel Luzin, chuyên gia quân sự thuộc Quỹ Jamestown (Mỹ), chiến trường đang chuyển mạnh sang mô hình “chiến tranh lấy mạng làm trung tâm” (network-centric warfare), trong đó các chỉ huy, binh sĩ và hệ thống vũ khí được kết nối theo thời gian thực nhằm rút ngắn quá trình ra quyết định và nâng cao hiệu quả tác chiến.

Trong bối cảnh thiếu hụt nhân lực, quân đội Ukraine cũng ngày càng phụ thuộc vào các giải pháp công nghệ. Robot mặt đất hiện được sử dụng để vận chuyển đạn dược, lương thực, sơ tán thương binh, tấn công công sự hoặc hỗ trợ hỏa lực.

Theo ông Ihor Chaikivsky, Giám đốc Công ty Robotic Complexes, nếu không đối mặt tình trạng thiếu quân, việc ứng dụng robot trên chiến trường có thể sẽ không diễn ra nhanh như hiện nay.

Bên cạnh đó, AI cũng đang ngày càng được tích hợp sâu vào các hệ thống tác chiến.

Một ví dụ là UAV tấn công Hornet do Công ty Swift Beat phát triển. Theo giới thiệu, dòng UAV này sử dụng AI để tự động nhận diện xe chở nhiên liệu, phương tiện hậu cần và các đoàn xe quân sự, đồng thời giảm đáng kể hiệu quả của các biện pháp chế áp điện tử.

Một số binh sĩ Ukraine nhận định trong tương lai gần, AI có thể đảm nhận phần lớn công việc phát hiện mục tiêu trên chiến trường, thay thế con người trong nhiều khâu trinh sát.

Cuộc cạnh tranh trên không ngày càng quyết liệt

Trong khi đó, các cuộc tấn công bằng UAV và tên lửa của Ukraine đang ngày càng mở rộng phạm vi sâu vào lãnh thổ Nga.

Theo một số chuyên gia quân sự Ukraine, trong nhiều năm qua, Moskva ưu tiên đầu tư phát triển năng lực tấn công bằng tên lửa hơn là mở rộng mạng lưới phòng không.

Với diện tích lãnh thổ rất rộng, việc xây dựng một hệ thống phòng không đủ dày để bảo vệ toàn bộ các mục tiêu trọng yếu được đánh giá là thách thức không nhỏ.

Trung tướng Ihor Romanenko, nguyên Phó Tổng tham mưu trưởng Các lực lượng vũ trang Ukraine, cho rằng Nga cần bổ sung thêm nhiều phương tiện phòng không và phòng thủ tên lửa nếu muốn tăng khả năng bảo vệ các cơ sở hạ tầng chiến lược.

Ngày 8/7, một cuộc tập kích bằng UAV của Ukraine được cho là đã khiến nhà máy lọc dầu lớn nhất của Nga tại thành phố Omsk phải tạm dừng hoạt động.

Cùng ngày, Tổng thống Zelensky nhận định rằng “cuộc chiến quyết định sẽ diễn ra trên bầu trời”, đồng thời khẳng định Ukraine đã đủ năng lực cạnh tranh trong lĩnh vực tác chiến trên không.

Tuy nhiên, cựu Tổng tư lệnh Các lực lượng vũ trang Ukraine Valerii Zaluzhnyi cho rằng các cuộc tập kích bằng UAV và tên lửa khó có thể tạo ra bước ngoặt mang tính quyết định.

Theo ông, đây là hình thức tác chiến có chi phí lớn, đòi hỏi trình độ công nghệ cao và luôn kéo theo các đòn đáp trả tương xứng. Trong khi đó, Nga vẫn duy trì khả năng tiến hành các cuộc tập kích với quy mô tương đương hoặc lớn hơn.

Triển vọng đàm phán vẫn còn trở ngại

Những cuộc tấn công đáp trả của Nga tiếp tục gây thiệt hại lớn cho Ukraine. Theo giới chức Ukraine, một đợt tập kích gần đây sử dụng 68 tên lửa cùng 351 UAV đã khiến 27 người thiệt mạng tại Kiev và khu vực lân cận.

Theo các nhà phân tích, vẫn rất khó dự đoán thời điểm Moskva và Kiev có thể nối lại các cuộc đàm phán hòa bình.

Ông Nikolay Mitrokhin cho rằng Ukraine có thể tiếp tục gia tăng sức ép lên cơ sở hạ tầng của Nga, song việc chuyển hóa những kết quả trên chiến trường thành tiến triển ngoại giao sẽ phụ thuộc vào quyết định của cả hai bên.

Theo ông Volodymyr Fesenko, những diễn biến gần đây trên chiến trường có thể đã góp phần điều chỉnh cách tiếp cận của Mỹ đối với tiến trình đàm phán. Tuy nhiên, theo chuyên gia này, Moskva hiện chưa cho thấy dấu hiệu sẵn sàng thay đổi lập trường, vì vậy triển vọng nối lại các cuộc đàm phán vẫn còn nhiều trở ngại.