Tạo ‘cú hích’ để doanh nghiệp chuyển đổi xanh

Phóng viên Báo Tin tức và Dân tộc đã trao đổi với GS.TS Mạc Quốc Anh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Hà Nội xung quanh vấn đề này.

Thưa ông, xăng dầu là mặt hàng đầu vào chiến lược của nền kinh tế, tác động đến chi phí logistics, vận tải, sản xuất, nông nghiệp và dịch vụ. Vì vậy thời gian qua, Chính phủ, các bộ, ngành đã có nhiều giải pháp điều tiết nguồn cung, chính sách thuế phí và khuyến cáo tiết kiệm. Ông đánh giá như thế nào về vấn đề này?

Thực tế, xung đột tại khu vực Trung Đông không còn là vấn đề khu vực, mà đã trở thành cú sốc địa chính trị mang tính toàn cầu, tác động lan tỏa qua cả ba kênh là năng lượng, logistics và tài chính. Trung Đông giữ vai trò quan trọng trong cung ứng dầu mỏ, khí đốt toàn cầu. Khi xung đột leo thang, nguy cơ gián đoạn nguồn cung cùng tâm lý đầu cơ khiến giá dầu biến động mạnh, chi phí sản xuất, vận tải và bảo hiểm hàng hóa đều có thể tăng cao.

Vì vậy, các doanh nghiệp xuất nhập khẩu sẽ phải chịu “tác động kép”, chi phí đầu vào tăng, trong khi nhiều hợp đồng đã ký với giá cố định, khó điều chỉnh theo biến động thị trường.

Tiết kiệm xăng dầu cần được hiểu đúng bản chất là sử dụng năng lượng hiệu quả, thông minh và hợp lý, chứ không phải là cắt giảm cực đoan các hoạt động đi lại, giao thương hay tiêu dùng.

Việc lưu thông hàng hóa, dịch vụ, du lịch chính là "mạch máu" thúc đẩy sản xuất và tạo việc làm. Nếu hiểu tiết kiệm là "đóng cửa ở nhà", nền kinh tế sẽ chịu tác động tiêu cực.

Theo tôi, tiết kiệm nhiên liệu phải gắn liền với 3 yếu tố: Tránh lãng phí trong vận hành; ứng dụng công nghệ và quản trị; đặt trong tư duy phát triển kinh tế xanh. Ví dụ, với doanh nghiệp vận tải, thay vì giảm số lượng chuyến xe khiến hàng hóa ách tắc, chúng ta ứng dụng công nghệ để tối ưu hóa tuyến đường, gom hàng đủ tải. Khối lượng hàng vận chuyển vẫn tăng lên, nhưng số chuyến xe chạy rỗng giảm đi. Đó mới là tiết kiệm đúng nghĩa là “nâng cao hiệu suất chứ không giảm quy mô hoạt động”.

Chúng tôi mong muốn, doanh nghiệp cần đưa quản trị năng lượng trở thành một cái phần trong chiến lược quản trị của doanh nghiệp của mình. Tiếp theo, doanh nghiệp cần bắt đầu từ những giải pháp đơn giản như tối ưu hóa quy trình sản xuất này, giảm tiêu hao nhiên liệu trong vận hành...

Đối với người dân, cần hình thành thói quen, sử dụng năng lượng bền vững cũng có thể bắt đầu từ những hành động thiết thực trong cuộc sống hàng ngày. Ví dụ, tổ chức việc đi lại hợp lý hơn, ưu tiên sử dụng phương tiện công cộng hoặc đi xe chung... Ngoài ra, người dân có thể lựa chọn các phương tiện tiết kiệm nhiên liệu hoặc thân thiện với môi trường... Tiết kiệm năng lượng phải là chiến lược dài hạn, nét văn hóa ứng xử thường nhật, không phải là giải pháp đối phó mang tính thời điểm. Đặc biệt, truyền thông cần đưa ra thông điệp dứt khoát: Tiết kiệm xăng dầu hoàn toàn không phải là tích trữ xăng dầu. Việc tích trữ tại nhà tiềm ẩn rủi ro cháy nổ vô cùng khủng khiếp và gây méo mó thị trường cục bộ.

Những khuyến cáo kịp thời vừa qua của Cơ quan quản lý không phải là sự giới hạn, mà chính là "cơ hội vàng" buộc các doanh nghiệp phải rũ bỏ sự lãng phí cũ, đẩy mạnh tối ưu hóa vận hành và bước nhanh hơn trên con đường phát triển bền vững.

Như vậy, thay vì thụ động chờ đợi giá xăng dầu ổn định, doanh nghiệp cần coi đây là động lực để nâng cao năng lực cạnh tranh. Quản trị năng lượng không còn là yếu tố "khó kiểm soát" như tư duy cũ, mà bắt buộc phải trở thành một phần cốt lõi trong chiến lược phát triển bền vững của doanh nghiệp.

Dư địa để tiết kiệm nhiên liệu trong lĩnh vực logistics hiện lớn đến mức nào thưa ông?

Dư địa tiết kiệm trong ngành logistics là khổng lồ. Vấn đề không nằm ở nhận thức, mà nằm ở cách tổ chức, vận hành và hạ tầng giao thông chưa thực sự tối ưu. Có 3 khâu gây lãng phí lớn nhất hiện nay:

Thứ nhất, tình trạng xe chạy rỗng chiều về đang phổ biến, chiếm tới 30 - 40% trên một số tuyến đường bộ. Doanh nghiệp gánh chi phí nhiên liệu 2 chiều, nhưng chỉ thu tiền 1 chiều. Nếu các nền tảng kết nối vận tải hoạt động tốt, giảm tỷ lệ này xuống mức 10 - 15%, chi phí nhiên liệu sẽ giảm một khoản khổng lồ.

Thứ hai, thói quen giao hàng theo chuyến nhỏ lẻ, thiếu sự gom hàng để tối ưu tải trọng, khiến xe tiêu tốn nhiên liệu tương đương, nhưng công suất khai thác lại thấp. Thứ ba, sự lãng phí nhiên liệu khổng lồ do ùn tắc giao thông tại các đô thị lớn.

Để giải bài toán này, ngoài nỗ lực của Cơ quan quản lý, các doanh nghiệp vận tải, các hiệp hội cần phải có sự liên kết, chia sẻ thông tin minh bạch với nhau để nhận các đơn hàng hai chiều, khai thác tối đa công năng phương tiện.

Bên cạnh tổ chức giao thông, "làm việc linh hoạt" hay "làm việc từ xa” cũng được xem là một giải pháp giảm áp lực đi lại. Ông chia sẻ như thế nào về xu hướng này?

Tổ chức công việc linh hoạt, kết hợp giữa trực tiếp và trực tuyến là xu hướng tất yếu của nền kinh tế số. Chúng ta từng làm tốt điều này trong những năm COVID-19. Khi công nghệ phát triển, không phải mọi hoạt động quản lý, ký kết hay đào tạo đều cần gặp mặt trực tiếp. Chuyển đổi sang mô hình hybrid working giúp giảm bớt các chuyến đi không cần thiết, tiết kiệm lượng lớn nhiên liệu cho xã hội.

Tuy nhiên, để mô hình này không bị "rơi rụng" và phát huy hiệu quả thực chất, doanh nghiệp cần 3 điều kiện: Hạ tầng công nghệ số phải thực sự ổn định; có quy trình quản lý, đánh giá năng suất minh bạch, rõ ràng và xây dựng được văn hóa làm việc linh hoạt, nhưng mang tính kỷ luật cao.

Xin trân trọng cảm ơn ông!