Ảnh minh họa: TTXVN
Theo Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Tâm, ngay sau khi được ban hành ngày 4/5/2025, Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân đã tạo niềm tin và khí thế mạnh mẽ, khích lệ khu vực kinh tế tư nhân phát triển. Số lượng doanh nghiệp thành lập mới và quay trở lại hoạt động tăng mạnh, đạt bình quân hơn 18.000 doanh nghiệp thành lập mới mỗi tháng và hơn 12.000 doanh nghiệp quay trở lại hoạt động mỗi tháng.
Tính đến hết năm 2025, cả nước có hơn 1 triệu doanh nghiệp đang hoạt động. Riêng trong 2 tháng đầu năm 2026, ước tính có gần 64,5 nghìn doanh nghiệp gia nhập và tái gia nhập thị trường, tăng 29,4% so với cùng kỳ năm 2025. Bình quân mỗi tháng có khoảng 32,2 nghìn doanh nghiệp thành lập mới và quay trở lại hoạt động.
Đáng chú ý, gần 1.000 hộ kinh doanh đã chuyển đổi lên mô hình doanh nghiệp, tương đương khoảng 25% tổng số hộ chuyển đổi của cả năm 2025. Điều này cho thấy sức sống và tinh thần đổi mới của khu vực doanh nghiệp Việt Nam vẫn rất mạnh mẽ.
Bức tranh doanh nghiệp Việt Nam tiếp tục ghi nhận nhiều tín hiệu khởi sắc khi số lượng doanh nghiệp thành lập mới tăng mạnh so với cùng kỳ năm trước. Theo Cục Thống kê (Bộ Tài chính), cả nước có gần 35,5 nghìn doanh nghiệp đăng ký thành lập mới, với tổng số vốn đăng ký gần 313,7 nghìn tỷ đồng và hơn 167,5 nghìn lao động đăng ký.
So với cùng kỳ năm 2025, số doanh nghiệp thành lập mới tăng tới 70,7%, vốn đăng ký tăng 36,1% và số lao động tăng 19,1%. Đây được xem là mức tăng khá cao, phản ánh niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp đối với triển vọng phục hồi và tăng trưởng của nền kinh tế.
Nếu tính cả số doanh nghiệp quay trở lại hoạt động, bức tranh doanh nghiệp trong hai tháng đầu năm càng cho thấy sự phục hồi rõ nét. Trong thời gian này, cả nước có khoảng 29 nghìn doanh nghiệp quay trở lại thị trường, gần tương đương cùng kỳ năm trước.
Một điểm đáng chú ý là sự gia tăng mạnh ở nhiều khu vực kinh tế. Trong hai tháng đầu năm, có 440 doanh nghiệp thành lập mới trong khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản, tăng 145,8% so với cùng kỳ năm trước. Khu vực công nghiệp và xây dựng có khoảng 8,2 nghìn doanh nghiệp, tăng 71,5%, trong khi khu vực dịch vụ có hơn 26,8 nghìn doanh nghiệp, tăng 69,6%.
Tổng số vốn đăng ký bổ sung vào nền kinh tế trong hai tháng đạt gần 851,9 nghìn tỷ đồng, tăng 20,1% so với cùng kỳ năm trước. Điều này cho thấy dòng vốn đầu tư vào khu vực doanh nghiệp vẫn duy trì xu hướng tích cực, góp phần tạo thêm nguồn lực cho hoạt động sản xuất – kinh doanh.
Bên cạnh tác động tích cực từ Nghị quyết 68-NQ/TW, theo các chuyên gia kinh tế, trong năm 2025 Việt Nam cũng đã sửa đổi, hoàn thiện nhiều văn bản pháp luật liên quan đến hoạt động đầu tư, kinh doanh.
Trong đó, điển hình là Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Doanh nghiệp, được Quốc hội ban hành ngày 17/6/2025 và có hiệu lực từ 1/7/2026. Luật có nhiều điểm mới, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp gia nhập cũng như rút lui khỏi thị trường.
Cùng với đó, Luật Đầu tư sửa đổi cũng được Quốc hội thông qua năm 2025 và có hiệu lực từ 1/3/2026. Bộ luật này được đánh giá là một bước tiến quan trọng trong cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh khi đã mạnh dạn cắt giảm 38 ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện.
Ngoài ra, Điều 7 của luật quy định Chính phủ công bố Danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện cần thiết phải cấp phép, chứng nhận trước khi thực hiện hoạt động đầu tư kinh doanh, đồng thời xác định các ngành nghề có thể chuyển từ phương thức cấp phép sang quản lý hậu kiểm, thông qua công bố các yêu cầu và điều kiện kinh doanh.
Tuy nhiên, bên cạnh những tín hiệu tích cực, bức tranh doanh nghiệp hai tháng đầu năm 2026 vẫn cho thấy một số gam màu trầm. Liên quan đến vấn đề này, TS. Nguyễn Bích Lâm, nguyên Tổng cục trưởng Tổng cục Thống kê (nay là Cục Thống kê, Bộ Tài chính), cho rằng cấu trúc doanh nghiệp thành lập mới trong hai tháng cho thấy một thực tế đáng lưu ý. Trong số 35,5 nghìn doanh nghiệp thành lập mới, có tới 26,8 nghìn doanh nghiệp thuộc khu vực dịch vụ, chiếm 75,6%.
Đáng chú ý, 65,6% trong số này tập trung vào các lĩnh vực bán buôn, bán lẻ, sửa chữa ô tô, xe máy và lưu trú, ăn uống. Điều này đồng nghĩa với việc năng lực sản xuất mới của nền kinh tế chưa tăng tương ứng, bởi phần lớn doanh nghiệp mới gia nhập thị trường đang hoạt động ở khâu phân phối và tiêu dùng cuối cùng.
Trong khi đó, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng chỉ tăng 4,5%, mức tăng thấp nhất trong 4 năm gần đây, thấp hơn 1,7 điểm phần trăm so với cùng kỳ năm 2025 và thấp hơn 0,8 điểm phần trăm so với năm 2024.
Theo TS. Nguyễn Bích Lâm, việc doanh nghiệp dịch vụ tăng mạnh trong bối cảnh sức mua của hộ gia đình cải thiện yếu nhất trong bốn năm gần đây đặt ra câu hỏi về tính bền vững của làn sóng doanh nghiệp gia nhập thị trường hiện nay. Khi khu vực dịch vụ mở rộng trong lúc sức mua suy yếu, rủi ro dư thừa công suất thương mại là điều không thể xem nhẹ.
Ở chiều ngược lại, số doanh nghiệp rút khỏi thị trường vẫn ở mức lớn. Trong hai tháng đầu năm có 58,5 nghìn doanh nghiệp tạm ngừng kinh doanh, hơn 10,6 nghìn doanh nghiệp chờ giải thể và gần 7,9 nghìn doanh nghiệp đã hoàn tất giải thể. Bình quân mỗi tháng có khoảng 38,5 nghìn doanh nghiệp rút khỏi thị trường. Tổng số doanh nghiệp gia nhập chỉ bằng 83,7% số doanh nghiệp rút khỏi thị trường.
Trong bối cảnh cộng đồng doanh nghiệp đang đối mặt với nhiều thách thức do biến động của tình hình thế giới khiến giá xăng dầu và nguyên vật liệu đầu vào tăng cao, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân cho biết ngày 1/3/2026, Bộ Công Thương đã ban hành Văn bản số 229/XNK-TLH, đưa ra một số khuyến cáo đối với doanh nghiệp.
Theo đó, doanh nghiệp cần theo dõi sát diễn biến tình hình quốc tế, đặc biệt là các thông tin về chính trị - an ninh tại khu vực Trung Đông; thường xuyên cập nhật thông tin từ Bộ Ngoại giao, Bộ Công Thương và các cơ quan truyền thông uy tín để kịp thời đánh giá rủi ro. Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần rà soát lại các điều khoản trong hợp đồng xuất nhập khẩu, nhất là các điều khoản liên quan đến giá cước, thời gian giao hàng, bảo hiểm và điều khoản bất khả kháng để lường trước các tình huống phát sinh.
Ngoài ra, cần đa dạng hóa thị trường và đối tác, hạn chế phụ thuộc quá mức vào một thị trường hoặc một tuyến vận tải; chủ động tìm kiếm các thị trường mới và các đối tác vận tải có lộ trình ít rủi ro hơn.
Về dự phòng chuỗi cung ứng, Bộ Công Thương khuyến khích doanh nghiệp xây dựng kế hoạch dự phòng, bao gồm việc tìm kiếm các nhà cung cấp nguyên liệu thay thế và các tuyến vận chuyển khác nhằm giảm thiểu tác động khi xảy ra gián đoạn.
Trong khi đó, đại diện Bộ Tài chính cho biết trong năm 2026 sẽ tập trung triển khai các giải pháp đồng bộ nhằm tạo động lực và niềm tin cho hộ kinh doanh chuyển đổi thành doanh nghiệp. Trong đó, ưu tiên rà soát, hoàn thiện khung pháp lý về hộ kinh doanh, theo hướng thu hẹp khoảng cách về tổ chức quản trị, chế độ tài chính - kế toán giữa hộ kinh doanh và doanh nghiệp, tạo lộ trình chuyển đổi phù hợp và khả thi.
Cùng với đó, các cơ quan chức năng sẽ khẩn trương hoàn thiện cơ sở pháp lý và nâng cấp hạ tầng kỹ thuật để triển khai bãi bỏ thuế khoán đối với hộ kinh doanh từ ngày 1/1/2026. Đây được xem là giải pháp quan trọng nhằm minh bạch hóa hoạt động sản xuất, kinh doanh, tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh và thúc đẩy hộ kinh doanh chuyển sang mô hình doanh nghiệp.
Đồng thời, tiếp tục triển khai và hoàn thiện các chính sách hỗ trợ hộ kinh doanh chuyển đổi, đặc biệt là các cơ chế được quy định tại Nghị quyết số 198/2025/QH15 ngày 17/5/2025 của Quốc hội, như miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong những năm đầu sau khi thành lập, bãi bỏ lệ phí môn bài, hỗ trợ tiếp cận tín dụng và cung cấp miễn phí các nền tảng số, phần mềm kế toán dùng chung, qua đó giúp giảm chi phí và rủi ro trong giai đoạn chuyển đổi.