Hộ kinh doanh mong giảm độ phức tạp của quy định thuế, kế toán

Thiếu tương thích giữa yêu cầu quản lý

Tại Tọa đàm "Kết quả Điều tra Hộ kinh doanh năm 2026", do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức ngày 23/4, ông Phạm Ngọc Thạch, Phó Trưởng ban Pháp chế của VCCI phân tích: Điểm nghẽn của khu vực hộ kinh doanh không chỉ nằm ở sức cầu yếu hay chi phí đầu vào tăng, mà nằm ở sự thiếu tương thích giữa yêu cầu quản lý ngày càng phức tạp với năng lực tuân thủ của một khu vực chủ yếu gồm các đơn vị siêu nhỏ và nhỏ.

Đại diện VCCI khuyến nghị, Việt Nam cần ưu tiên giảm độ phức tạp của các quy định thuế, kế toán và hóa đơn điện tử theo hướng phù hợp hơn với năng lực thực tế của hộ kinh doanh, đặc biệt nhóm siêu nhỏ, nhóm học vấn thấp và nhóm lớn tuổi.

Theo thông tin từ VCCI, tính đến hết năm 2025, Việt Nam có khoảng 6,1 triệu hộ kinh doanh hoạt động, khu vực này thu hút khoảng 10 triệu lao động và đóng góp vào ngân sách Nhà nước là 32.840 tỷ đồng.

Theo ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng thư ký VCCI, VCCI đã thực hiện cuộc khảo sát từ tháng 2 - 4/2026 với 1.001 hộ kinh doanh đang hoạt động tại 34 tỉnh, thành phố trên cả nước. Theo đó có 64,69% hộ kinh doanh hoạt động tại khu vực đô thị và 35,31% hoạt động tại khu vực nông thôn; 90,1% hoạt động trong lĩnh vực bán lẻ và 5,3% trong lĩnh vực dịch vụ ăn uống.

“Kết quả hoạt động năm 2025 cho thấy, đa phần hộ kinh doanh vẫn duy trì được hoạt động, nhưng đang vận hành ở ngưỡng lợi nhuận rất thấp, khó tích luỹ vốn để tái đầu tư hoặc chống chịu với cú sốc mới. Cụ thể, có đến 73,7% hộ kinh doanh cho biết có lãi ít; 12,9% hoà vốn; 9,3% hộ lỗ ít; 2,2% hộ kinh doanh lỗ lớn và 1,9%  đạt được mức lãi như kỳ vọng. Có tới 81,5% hộ kinh doanh cho biết có doanh thu giảm trong năm 2025 và 75,4% hộ kinh doanh có lượng khách hàng giảm”, ông Phạm Ngọc Thạch, Phó ban Pháp chế VCCI công bố.

Về khó khăn, 32,6% hộ kinh doanh cho biết gặp khó khăn về nguồn lực; 43,8% khó khăn về thị trường; 59,3% khó khăn về đầu vào và 73,3% hộ kinh doanh gặp khó khăn về pháp lý. Áp lực chi phí của hộ kinh doanh tập trung vào hàng hoá đầu vào và tuân thủ. Cụ thể, có 43,8% hộ kinh doanh gặp khó về nguyên liệu, hàng hoá; 39,5% hộ kinh doanh gặp khó về tuân thủ, kế toán; 11,9% gặp khó về mặt hàng và 2% gặp khó về nhân công.

Khảo sát cũng cho thấy, mức độ hiểu biết chính sách của hộ kinh doanh chủ yếu mới ở mức cơ bản, cụ thể 49,8% hộ kinh doanh hiểu về chính sách mới ở mức cơ bản; 33,9% hộ kinh doanh có nghe nói đến chính sách mới; 13,9% hiểu rõ và 2,3% hộ kinh doanh không biết về chính sách mới. 

Điều đáng lưu tâm hơn nữa là khó khăn về pháp lý được đánh giá là nhóm áp lực lớn nhất, với 73,3% hộ kinh doanh cho biết đây là vấn đề ảnh hưởng lớn hoặc nghiêm trọng, cao hơn cả khó khăn về đầu vào, thị trường hay nguồn vốn. Cụ thể, 71,2% gặp khó khăn trong việc thu thập thông tin khách hàng để xuất hóa đơn điện tử; 67,6% khó khăn trong hạch toán chi phí được trừ; 66,8% khó theo dõi cập nhật chính sách.

Cần môi trường kinh doanh thuận lợi

Để khu vực hộ kinh doanh phát triển, VCCI kiến nghị cần giảm độ phức tạp của các quy định thuế, kế toán và hoá đơn điện tử theo hướng phù hợp với năng lực thực tế của hộ kinh doanh, đặc biệt nhóm siêu nhỏ, nhóm học vấn thấp và nhóm lớn tuổi.

Cùng với đó, Nhà nước cần phát triển các công cụ hỗ trợ tuân thủ chi phí thấp và dễ sử dụng như phần mềm kế toán đơn giản, hướng dẫn kê khai theo ngôn ngữ dễ hiểu và cơ chế hỗ trợ trực tiếp tại địa phương. Chính sách hỗ trợ hộ kinh doanh cũng cần xác định rõ các ưu điểm, nhóm hộ phụ thuộc hoàn toàn vào hộ kinh doanh như nguồn sinh kế cần được ưu tiên trong các chính sách giảm sốc và tăng sức chống chịu. 

“Nhóm siêu nhỏ và dễ tổn thương cần được hỗ trợ về tuân thủ và quản trị cơ bản, còn nhóm có quy mô vốn lớn hơn, khách hàng B2B (doanh nghiệp mua sản phẩm/dịch vụ để phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh thay vì tiêu dùng cá nhân) hoặc nhu cầu ký kết hợp đồng và huy động nguồn vốn rõ hơn nên là đối tượng trọng tâm của các chương trình thúc đẩy chuyển đổi lên thành doanh nghiệp”, đại diện VCCI đề xuất.

Ông Đậu Anh Tuấn khẳng định, một môi trường kinh doanh thuận lợi cho hộ kinh doanh không chỉ là có ít rào cản thị trường, mà còn phải là chi phí tuân thủ đủ đơn giản, dễ hiểu, có thể dự đoán và tương xứng với năng lực của nhóm đối tượng thực thi. 

Đối với chính sách chuyển đổi lên doanh nghiệp, trọng tâm cần chuyển sang giảm chi phí chuyển đổi thực tế. Điều này có thể bao gồm: Các gói ưu đãi tài chính có điều kiện trong giai đoạn đầu; đơn giản hóa thủ tục hành chính hậu chuyển đổi; hỗ trợ kế toán, thuế trong những năm đầu vận hành; tạo ra một lộ trình nghĩa vụ tăng dần thay vì áp lực tuân thủ tăng đột ngột ngay sau khi chuyển đổi. "Nếu không xử lý bài toán chi phí và rủi ro cảm nhận sau chuyển đổi, tỷ lệ sẵn sàng lên doanh nghiệp của hộ kinh doanh sẽ còn tiếp tục ở mức thấp", ông Phạm Ngọc Thạch nhấn mạnh.

Phó Chủ tịch Hội Tư vấn thuế Việt Nam Lê Thị Duyên Hải cho rằng, cần có thêm những khảo sát chuyên sâu hơn để phân loại hộ kinh doanh theo quy mô, hành vi, mục tiêu phát triển, từ đó thiết kế chính sách cho phù hợp. Chính sách cần phản ánh sự đa dạng này thay vì áp dụng chung một cách tiếp cận. Cốt lõi là giúp hộ kinh doanh quản lý tốt đầu vào, xác định rõ lãi - lỗ và lựa chọn con đường phát triển phù hợp.

Từ góc độ cơ quan quản lý, bà Nguyễn Thị Thu Hà, chuyên viên chính Ban Chính sách, thuế quốc tế (Cục Thuế, Bộ Tài chính), cho biết, từ năm 2026 bỏ thuế khoán, ngưỡng doanh thu miễn thuế của hộ kinh doanh được nâng lên 500 triệu đồng/năm. Ngưỡng này đang được đề xuất nâng lên 1 tỷ đồng/năm. Nếu nâng lên mức 1 tỷ đồng/năm, dự kiến sẽ có 2,5 triệu hộ kinh doanh được miễn thuế.

"Chúng tôi đã thiết kế chính sách là hộ kinh doanh thuộc diện miễn thuế (doanh thu từ 500 triệu đồng/năm trở xuống ở hiện tại và sắp tới từ 1 tỷ đồng/năm trở xuống - PV) chỉ phải thông báo doanh thu với cơ quan Thuế với thời gian 1 năm 1 lần vào ngày 31/12 của năm sau, rất đơn giản, dễ thực hiện", bà Nguyễn Thị Thu Hà chia sẻ.