Hải quan gỡ vướng cho doanh nghiệp, tạo thuận lợi thương mại qua biên giới

Thiết lập đầu mối hỗ trợ trực tiếp tại cửa khẩu

Theo Cục Hải quan, thực hiện chỉ đạo của Lãnh đạo Đảng và Chính phủ, Cục Hải quan được Bộ Tài chính giao xây dựng và hoàn thiện Đề án “thống nhất cơ quan Hải quan thực hiện kiểm tra chuyên ngành đối với người, phương tiện vận tải xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh; hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu, quá cảnh tại cửa khẩu” với mục tiêu tạo thuận lợi cho hoạt động thương mại qua biên giới. 

“Khi Đề án được phê duyệt sẽ giải quyết căn bản những vướng mắc bất cập cho người dân và doanh nghiệp”, đại diện Cục Hải quan cho biết.

Đối với lĩnh vực hải quan, Cục Hải quan đã ban hành Quyết định số 1111/QĐ-CHQ về quản lý, sử dụng đường dây nóng và tiếp nhận, xử lý thông tin qua đường dây nóng, theo đó đã công bố danh sách các đường dây nóng hỗ trợ doanh nghiệp tại tất cả các đơn vị hải quan cửa khẩu, ngoài cửa khẩu trên địa bàn cả nước.

Bên cạnh đó, Cục Hải quan đã có số điện thoại đường dây nóng (Tổng đài 19009299) hoạt động liên tục nhằm đảm bảo hiệu quả trong việc tiếp nhận, giải quyết các vướng mắc, kiến nghị của các tổ chức, cá nhân khi cần liên hệ. Theo đó, nhánh 2 chuyên tiếp nhận, hỗ trợ về thủ tục hải quan điện tử và Cổng thông tin một cửa quốc gia. Bên cạnh đó, tổ chức, cá nhân có thể gửi phản ánh, vướng mắc qua địa chỉ email: bophanhotrotchq@customs.gov.vn để được tiếp nhận, xử lý.

Cục Hải quan đã phân cấp cho các chi cục hải quan khu vực, hải quan cửa khẩu, ngoài cửa khẩu tổ chức các đầu mối trực tiếp hỗ trợ, hướng dẫn, giải đáp các vướng mắc của tổ chức, cá nhân trong quá trình làm thủ tục hải quan.

“Đối với một số địa bàn biên giới có lưu lượng hàng hóa xuất nhập khẩu lớn như Lạng Sơn, Quảng Ninh, Lào Cai… đều thiết lập các nhóm trao đổi trực tiếp với doanh nghiệp làm thủ tục tại cửa khẩu để kịp thời hỗ trợ, tháo gỡ vướng mắc phát sinh. Do tính chất nội bộ nhằm đảm bảo hiệu quả trao đổi giữa cơ quan Hải quan và doanh nghiệp có giao dịch thực tế, các nhóm này không phổ biến rộng rãi đường dẫn tham gia”, đại diện Cục Hải quan chia sẻ.

Để thiết lập đầu mối hỗ trợ trực tiếp tại cửa khẩu, phía Cục Hải quan cho biết, lực lượng hải quan đang triển khai nhiều giải pháp từ thiết lập đầu mối hỗ trợ trực tiếp đến liên thông dữ liệu, xây dựng hải quan số.

“Cổng thông tin một cửa Quốc gia đang tiếp nhận, giải quyết thủ tục hành chính và các thủ tục khác đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu, quá cảnh và phương tiện vận tải xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh. Khi người khai gửi hồ sơ lên Cổng thông tin một cửa Quốc gia, dữ liệu được phân nhánh, chuyển đến các cơ quan quản lý chuyên ngành liên quan để xử lý theo chức năng, nhiệm vụ. Cục Hải quan đang phối hợp với các đơn vị liên quan nâng cấp, mở rộng Cổng thông tin một cửa Quốc gia, bổ sung các chức năng kết nối, trao đổi và chia sẻ thông tin giữa các cơ quan quản lý nhà nước, hướng tới rút ngắn thời gian xử lý và tạo thuận lợi hơn cho tổ chức, cá nhân”, đại diện Cục Hải quan cho biết.

Đáng chú ý, Cục Hải quan đang gấp rút xây dựng hệ thống hải quan số với mục tiêu số hóa, tự động hóa toàn bộ quy trình thủ tục hải quan và quản lý hải quan thông minh 24/7 đối với phương tiện vận tải xuất nhập cảnh, hàng hóa xuất nhập khẩu, quá cảnh và các lĩnh vực quản lý hải quan. Trong lĩnh vực giám sát, hệ thống quản lý, giám sát hải quan tự động (VASSCM) đang được sử dụng để tự động hóa việc giám sát hàng hóa đưa vào, lưu giữ, đưa ra khỏi kho, bãi, cảng, cửa khẩu. Việc này góp phần loại bỏ các bước thao tác thủ công, giảm sử dụng văn bản giấy, rút ngắn thời gian thông quan và tiết kiệm chi phí cho doanh nghiệp.

Những giải pháp trên được Cục Hải quan xác định là nền tảng để tiếp tục phát triển cửa khẩu thông minh, cảng biển số; đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý và tạo thuận lợi hơn cho hoạt động xuất nhập khẩu của doanh nghiệp.

Thời gian tới, cơ quan Hải quan sẽ nghiên cứu tích hợp các công nghệ hiện đại vào hệ thống kiểm tra, giám sát tại cửa khẩu cảng biển, trong đó có camera nhận dạng, barrier nhận dạng tại cầu tàu và cổng cảng. Hệ thống sẽ hướng tới tự động cập nhật số hiệu container, biển số phương tiện vận tải ngay khi hàng hóa được đưa vào, đưa ra khỏi cảng và tự động đối chiếu với dữ liệu của cơ quan Hải quan.

Sẽ sửa đổi thủ tục đối với doanh nghiệp chế xuất

Mới đây, Cục Hải quan cũng đã hướng dẫn Hiệp hội Thương mại Mỹ tại Việt Nam (AmCham) và Hội đồng Kinh doanh Hoa Kỳ - ASEAN (USABC) về các trường hợp doanh nghiệp chế xuất (DNCX) và đối tác được lựa chọn thực hiện hoặc không thực hiện thủ tục hải quan; đồng thời cho biết đang nghiên cứu sửa đổi quy định theo hướng phù hợp hơn với thực tiễn.

Theo Cục Hải quan, căn cứ khoản 4 Điều 26 Nghị định số 35/2022/NĐ-CP, quan hệ trao đổi hàng hóa giữa DNCX với các khu vực khác trên lãnh thổ Việt Nam, không phải là khu phi thuế quan, được xác định là quan hệ xuất khẩu, nhập khẩu, trừ các trường hợp được quy định cụ thể và các trường hợp không phải làm thủ tục hải quan theo pháp luật về hải quan.

Đáng chú ý, quy định tại khoản 2 Điều 74 Thông tư số 38/2015/TT-BTC, được sửa đổi, bổ sung tại Thông tư số 39/2018/TT-BTC và Thông tư số 121/2025/TT-BTC, cho phép DNCX và đối tác của DNCX lựa chọn thực hiện hoặc không thực hiện thủ tục hải quan trong một số trường hợp.

Cục Hải quan cho biết, nội dung này đã được hướng dẫn cụ thể tại mục 17 Công văn số 8444/CHQ-GSQL ngày 2/2/2026. Theo đó, các trường hợp được lựa chọn gồm hàng hóa đưa vào, đưa ra DNCX phục vụ một số hoạt động theo quy định; hàng hóa phục vụ kiểm tra, kiểm định, kiểm nghiệm, phân loại, nghiên cứu và phát triển (R&D); hàng hóa luân chuyển, điều chuyển giữa các nhà máy, kho lưu giữ trong nội bộ một DNCX có chung mã số thuế hoặc giữa DNCX với chi nhánh phụ thuộc trong những trường hợp nhất định.

Như vậy, doanh nghiệp chế xuất và đối tác không phải thực hiện thủ tục hải quan đối với mọi hoạt động đưa hàng hóa vào, đưa hàng hóa ra khỏi DNCX. Việc lựa chọn thực hiện thủ tục được áp dụng theo từng trường hợp cụ thể, trên cơ sở các quy định hiện hành.

Liên quan kiến nghị của cộng đồng doanh nghiệp, Cục Hải quan cho biết hiện đang tham mưu Bộ Tài chính ban hành Thông tư thay thế Thông tư số 38/2015/TT-BTC, Thông tư số 39/2018/TT-BTC và Thông tư số 121/2025/TT-BTC. Theo Cục Hải quan, trong dự thảo Thông tư mới đã nghiên cứu sửa đổi, bổ sung một số trường hợp DNCX và đối tác của DNCX được lựa chọn thực hiện hoặc không thực hiện thủ tục hải quan.