Trước yêu cầu chống lãng phí tài sản công, các địa phương đang đẩy nhanh tiến độ rà soát, xây dựng phương án cho thuê, điều chuyển hoặc chuyển đổi công năng sử dụng. Tỉnh Hà Tĩnh cũng yêu cầu hoàn thành xử lý các cơ sở nhà, đất dôi dư trước ngày 30/6/2026.
Trụ sở Viện kiểm sát nhân dân huyện Lộc Hà cũ (xã Lộc Hà) hiện không còn được sử dụng. Ảnh: Hữu Quyết/TTXVN.
Khẩn trương hoàn thiện
Tại xã Lộc Hà, sau sắp xếp đơn vị hành chính, địa phương hiện có 15 cơ sở nhà, đất dôi dư; trong đó, 14 cơ sở đã được UBND tỉnh phê duyệt phương án xử lý, một cơ sở đang tiếp tục hoàn thiện hồ sơ để trình bổ sung.
Theo UBND xã Lộc Hà, trong số các cơ sở dôi dư có nhiều trụ sở làm việc, trường học và các cơ sở hoạt động sự nghiệp cũ. Ngoài ra còn có các cơ sở được tiếp nhận từ các cơ quan ngành dọc như Bảo hiểm xã hội Thạch Hà, Viện Kiểm sát nhân dân, Thi hành án dân sự và Đài Phát thanh Truyền hình.
Ông Lê Văn Hân, Phó Chủ tịch UBND xã Lộc Hà cho biết: "Trong số 14 trụ sở đã được phê duyệt để chuyển đổi mục đích thì có 10 trụ sở xã trình phương án xem xét cho thuê ngắn hạn theo Nghị định 108/NĐ-CP của Chính phủ quy định việc quản lý, sử dụng và khai thác nhà, đất là tài sản công không sử dụng vào mục đích để ở giao cho tổ chức có chức năng quản lý, kinh doanh nhà địa phương quản lý, khai thác. Có 3 trụ sở sẽ xem xét điều chỉnh quy hoạch và chuyển đổi mục đích sử dụng đất. Một trụ sở được chuyển đổi công năng sử dụng".
Theo ông Hân, địa phương đã hoàn thiện các quy trình, thủ tục theo hướng dẫn của Nghị định 108/NĐ-CP và các văn bản liên quan của tỉnh. Các phương án xử lý cũng đã được phê duyệt và giao cho Trung tâm Dịch vụ tổng hợp của xã triển khai thực hiện.
"Đến thời điểm này, xã đã chỉ định được đơn vị tư vấn có đầy đủ chức năng, năng lực pháp nhân để thực hiện tư vấn thẩm định giá cho thuê và sẽ triển khai cho thuê trong thời gian tới theo đúng hướng dẫn và chỉ đạo của UBND tỉnh", ông Hân nói.
Ngày 25/5/2026, UBND xã Lộc Hà đã thống nhất lựa chọn Công ty cổ phần Thẩm định giá Thành Sen thực hiện khảo sát, thẩm định giá cho thuê các trụ sở dôi dư theo Nghị định 108.
Khuôn viên Nhà khách huyện Đức Thọ cũ ngổn ngang cây cối do không có người dọn dẹp. Ảnh: Hữu Quyết/TTXVN
Cùng với việc xây dựng phương án xử lý, các địa phương cũng tăng cường quản lý, bảo vệ tài sản trong thời gian chờ hoàn tất thủ tục nhằm tránh xuống cấp, hư hỏng.
Tại xã Đức Thọ, địa phương hiện có 24 cơ sở nhà, đất dôi dư sau sáp nhập. Một cơ sở đã được chuyển về quỹ đất của tỉnh quản lý; 7 cơ sở được điều chuyển cho các đơn vị khác sử dụng; 16 cơ sở còn lại dự kiến cho thuê ngắn hạn theo quy định.
Ông Lê Trung Dũng, Phó Chủ tịch UBND xã Đức Thọ cho biết: "Phương án đến ngày 10/6 sẽ đăng tin rộng rãi để cho thuê theo tinh thần Công điện số 10, ngày 20/5/2026 của Chủ tịch UBND tỉnh và Công điện số 39/CĐ-TTg ngày 14/5/2026 của Thủ tướng Chính phủ về việc đẩy nhanh tiến độ khai thác, xử lý các cơ sở nhà, đất dôi dư khi thực hiện sắp xếp tổ chức bộ máy, sắp xếp đơn vị hành chính các cấp".
Theo lãnh đạo xã Đức Thọ, tỉnh đã xây dựng "đường găng" tiến độ đối với việc xử lý tài sản dôi dư và giao cụ thể cho các xã, phường triển khai thực hiện.
"Hiện nay theo đường găng đó các đơn vị cũng đang thực hiện và bước đầu thuận lợi. Theo lịch trình đến ngày 30/6 thì tất cả tài sản đều phải có phương án xử lý. Từ nay đến thời điểm đó, địa phương tập trung bảo vệ tài sản, tránh hư hỏng và hạn chế tình trạng người ngoài xâm nhập phá hoại", ông Dũng cho biết thêm.
Hoàn thành ngày 30/6
Trường THCS Hoàng Xuân Hãn (xã Đức Thọ) là cơ sở nhà đất dôi dư đã hoàn thành xử lý để cho thuê. Ảnh: Hữu Quyết/TTXVN.
Theo đánh giá của các địa phương, quá trình xử lý nhà, đất dôi dư tại cơ sở hiện vẫn gặp nhiều khó khăn, nhất là đối với các tài sản được hình thành từ nhiều năm trước. Ngoài ra, hệ thống văn bản trong lĩnh vực tài chính được ban hành từ nhiều cấp với số lượng lớn, thường xuyên sửa đổi, bổ sung nên gây khó khăn cho cấp xã trong việc cập nhật, rà soát để triển khai thực hiện.
Cùng với đó, một số tài sản công trước đây do các xã cũ làm chủ đầu tư nhưng chưa thực hiện đầy đủ thủ tục bàn giao cho đơn vị sử dụng. Nhiều công trình đã xây dựng từ lâu, hồ sơ lưu trữ không đầy đủ hoặc thất lạc, dẫn đến khó khăn trong quá trình rà soát, cập nhật dữ liệu tài sản công. Đồng thời, việc xác định giá cho thuê đối với các trụ sở dôi dư cũng phát sinh nhiều vướng mắc.
Bên cạnh khó khăn về thủ tục và thẩm định giá, nhiều công trình hiện cũng đã xuống cấp sau thời gian dài không sử dụng. Trong quá trình chờ xử lý theo quy định, các địa phương cũng tăng cường công tác bảo vệ tài sản, tránh thất thoát, lãng phí.
Theo ông Lê Văn Hân, Phó Chủ tịch UBND xã Lộc Hà cho biết: "Trong quá trình bàn giao thì các trụ sở dôi dư trực thuộc nhiều cơ quan, đơn vị từ Trung ương đến cấp tỉnh nên thời gian bàn giao không đồng nhất. Khi tiếp nhận, một số cơ sở vật chất đã xuống cấp do ảnh hưởng thiên tai và không được bảo quản thường xuyên. Do vậy, cần có phương án để khắc phục và đảm bảo trạng thái tốt nhất".
Theo thống kê của Sở Tài chính Hà Tĩnh, thời gian qua toàn tỉnh đã chuyển giao 422 cơ sở nhà, đất dôi dư cho Trung tâm Phát triển quỹ đất tỉnh và UBND các xã, phường quản lý, xử lý; trong đó, 69 cơ sở đã hoàn thành xử lý; 26 cơ sở được giao, điều chuyển làm trụ sở làm việc, cơ sở hoạt động sự nghiệp; 42 cơ sở được giao cho các tổ chức quản lý, khai thác.
Trụ sở Bảo hiểm xã hội huyện Thạch Hà cũ (xã Lộc Hà) hiện không còn được sử dụng. Ảnh: Hữu Quyết/TTXVN.
Tuy vậy, khối lượng nhà, đất dôi dư chưa hoàn thành xử lý vẫn còn lớn. Đến ngày 14/5/2026, toàn tỉnh còn 64 cơ sở chưa hoàn thành điều chuyển; 27 cơ sở chưa hoàn tất chuyển đổi công năng; 16 cơ sở chưa bàn giao cho đơn vị kinh doanh nhà và 195 cơ sở chưa hoàn thành xử lý theo quy định của pháp luật đất đai.
Trước thực trạng này, ngày 20/5/2026, Chủ tịch UBND tỉnh Hà Tĩnh Phan Thiên Định đã ban hành công điện yêu cầu các sở, ngành, địa phương tập trung lãnh đạo, chỉ đạo quyết liệt việc quản lý, khai thác và xử lý nhà, đất dôi dư, bảo đảm hoàn thành trong quý II/2026.
Theo công điện, các địa phương phải xây dựng kế hoạch, lộ trình và "đường găng" tiến độ đối với từng cơ sở nhà, đất dôi dư; hoàn thành việc xử lý trước ngày 30/6/2026. Việc bàn giao, tiếp nhận các cơ sở đã có quyết định điều chuyển, thu hồi hoặc chuyển đổi công năng phải hoàn tất trước ngày 30/5/2026.
Theo công điện của UBND tỉnh Hà Tĩnh, kết quả quản lý, khai thác và xử lý nhà, đất dôi dư sẽ là một trong những tiêu chí đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ của người đứng đầu các cơ quan, đơn vị, địa phương. UBND tỉnh cũng quán triệt tinh thần tận dụng tối đa công năng các trụ sở hiện có, hạn chế đầu tư xây dựng mới trung tâm hành chính hoặc trụ sở cơ quan trong bối cảnh ngân sách còn khó khăn. Các đơn vị được yêu cầu rà soát diện tích sử dụng thực tế để bảo đảm phù hợp với tiêu chuẩn, định mức theo quy định. Việc đẩy nhanh tiến độ xử lý các cơ sở nhà, đất dôi dư được kỳ vọng sẽ góp phần chống lãng phí tài sản công, đồng thời tạo thêm nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế xã hội tại các địa phương sau sắp xếp đơn vị hành chính.