Không để tình trạng ‘rượu lái’

Năm 2026, lực lượng Cảnh sát Giao thông (CSGT) sẽ “bám chốt, bám đường” kiểm tra, xử lý vi phạm nồng độ cồn từ trước, trong và sau Tết. Đáng chú ý, công tác kiểm tra, xử lý vi phạm nồng độ cồn với người tham gia giao thông được tiến hành ngay từ sáng Mùng 1. Việc không kiêng kị ngày Tết trong kiểm tra không chỉ nhấn mạnh tính nghiêm minh của pháp luật, bảo vệ sự công bằng, mà còn phát đi thông điệp “không có ngoại lệ” với hành vi vi phạm Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ và Luật Giao thông đường bộ. Khi pháp luật được thực thi đều đặn từ Mùng 1, tâm lý chủ quan nghĩ rằng ngày đầu năm, lực lượng chức năng “chắc chắn nhẹ tay” sẽ không còn, góp phần định hình thói quen nghiêm túc “đã uống rượu bia thì không lái xe bất kể ngày nào”.

Mọi bằng chứng khoa học đều cho thấy rượu bia làm suy giảm nghiêm trọng khả năng điều khiển phương tiện giao thông và gia tăng hành vi mạo hiểm khi tham gia giao thông. Tại Việt Nam, theo một báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), 34% số ca tử vong do va chạm giao thông đường bộ liên quan đến rượu bia và con số này tăng cao đáng kể vào các dịp lễ, Tết với ước tính rằng 60% nạn nhân tai nạn giao thông (TNGT) phải nhập viện liên quan đến rượu bia. Vì thế, công tác phòng ngừa cần phải trở thành trọng tâm. Trong bối cảnh đó, việc CSGT “bám đường, bám chốt” thường xuyên, liên tục để kiểm soát nồng độ cồn cho thấy rõ lực lượng chức năng ngày càng coi trọng công tác phòng ngừa chủ động, không đợi thảm kịch xảy ra mới hành động mà tập trung ngăn chặn từ trước khi nguy cơ trở thành hiện thực đau lòng.

Chiến thuật “bám đường, bám chốt” gửi đi thông điệp rằng việc kiểm soát trật tự, an toàn giao thông không phải là sự kiện nhất thời mà là trạng thái thường trực. Khi lực lượng chức năng hiện diện liên tục, tâm lý né tránh hoặc “canh giờ” sẽ dần mất tác dụng. Các nghiên cứu về hành vi giao thông cho thấy khả năng bị phát hiện cao là yếu tố làm thay đổi hành vi hiệu quả hơn mức phạt đơn thuần. Do vậy, sự chủ động của lực lượng CSGT không chỉ nhằm phát hiện vi phạm, mà còn tạo ra môi trường răn đe đủ mạnh để người dân tự điều chỉnh hành vi trước khi cầm vô lăng.

Quan trọng nhất, quyết tâm chấm dứt tình trạng “rượu lái” có ý nghĩa nhân văn rõ rệt vì nó đặt giá trị con người làm trung tâm. TNGT do rượu bia không chỉ gây tổn thất về kinh tế mà còn để lại những vết thương tinh thần lâu dài cho gia đình nạn nhân. Mỗi trường hợp tử vong là một gia đình mất đi trụ cột, mỗi ca chấn thương nặng là một cuộc đời phải gánh chịu hệ quả suốt nhiều năm. Đó là chưa kể đến gánh nặng đối với cộng đồng và xã hội. Do vậy, khi lựa chọn hành động sớm để ngăn chặn tình trạng “rượu lái”, lực lượng chức năng đang thực hiện một cam kết đạo đức, đó là không để sự chủ quan của một cá nhân trở thành bi kịch của nhiều người khác. 

Ở góc độ xã hội học, kiểm soát tình trạng “rượu lái” còn là bước điều chỉnh chuẩn mực văn hóa. Trong nhiều bối cảnh giao tiếp, việc sử dụng rượu bia vẫn được xem là biểu hiện của sự gắn kết, hiếu khách hoặc thậm chí là thành công. Vào dịp Tết, nhiều người còn có thói quen “uống vài ly để lấy may”. Tuy nhiên, khi văn hóa uống rượu không đi kèm văn hóa trách nhiệm, hệ quả tất yếu là tai nạn và mất mát. Để ngăn chặn thảm kịch có thể gây ra bởi tình trạng “rượu lái” và giúp thay đổi hành vi tham gia giao thông, Nhật Bản sớm đưa ra chính sách nghiêm khắc, không chỉ phạt nặng, mà còn truy cứu trách nhiệm hình sự với cả người lái, lẫn người cung cấp xe hoặc rượu cho người say mà vẫn dể họ lái xe. Ngay cả hành khách biết tài xế say, nhưng vẫn cho phép người đó lái cũng có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự theo luật. Kết quả là số vụ TNGT liên quan rượu bia ở Nhật Bản đã giảm đáng kể.

Giống như Nhật Bản, những quốc gia có tỷ lệ tai nạn do rượu bia giảm mạnh thường là những nơi kết hợp giữa pháp luật nghiêm khắc và giáo dục thay đổi nhận thức cộng đồng. Ở nước ta, Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ và Luật Giao thông đường bộ đã đưa ra những quy định nghiêm khắc đối với hành vi lái xe có nồng độ cồn. Tại hội nghị tổng kết công tác bảo đảm trật tự an toàn giao thông năm 2025, phương hướng, nhiệm vụ năm 2026, diễn ra vào chiều 6/1, Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà, Chủ tịch Ủy ban An toàn giao thông Quốc gia thậm chí còn nhấn mạnh coi hành vi điều khiển phương tiện khi có nồng độ cồn là hành vi nguy hiểm, là tội phạm. Truyền thông cũng đã lan tỏa những câu chuyện phía sau các vụ TNGT. Chiến dịch giáo dục kết hợp với thực thi pháp luật nghiêm minh đã góp phần giảm đáng kể các chỉ tiêu an toàn giao thông ở nước ta, nhất là số người chết và bị thương.

Tuy nhiên phải thấy rằng tình trạng “rượu lái” vẫn còn, nhất là vào dịp lễ, Tết, đồng thời nếu chỉ kiểm soát hành chính thôi vẫn chưa đủ để tạo ra sự thay đổi bền vững. Chiến dịch kiểm soát nồng độ cồn hiện nay ở nước ta cần được nhìn nhận như một phần của quá trình xây dựng văn hóa giao thông văn minh, nơi trách nhiệm cá nhân được đề cao ngang với quyền tự do cá nhân. Mỗi cá nhân đều phải nêu cao quyết tâm không để “rượu lái”, coi đó không phải là hạn chế tự do mà mà sự mở rộng của quyền được an toàn cho tất cả. Gia đình và bạn bè cần hình thành thói quen nhắc nhở nhau “đã uống rượu bia thì không lái xe” để mọi người dân đều có quyền tham gia giao thông mà không phải lo lắng về nguy cơ đến từ người khác. Quyết tâm này cũng cần sự đồng hành của cộng đồng và doanh nghiệp. Các nhà hàng, quán ăn cần chủ động khuyến khích khách hàng sử dụng phương tiện đưa đón sau khi uống rượu. 

Một điều quan trọng khác là quyết tâm không để xảy ra tình trạng “rượu lái” cần phải được duy trì bền bỉ và nhất quán. Mọi chiến dịch nếu chỉ diễn ra theo đợt cao điểm rồi lắng xuống sẽ khó tạo chuyển biến lâu dài. An toàn giao thông đòi hỏi sự kiên trì, giống như xây dựng thói quen văn hóa cần thời gian và sự lặp lại. Nếu lực lượng chức năng tiếp tục giữ vững tinh thần “bám đường, bám chốt”, nếu truyền thông và cộng đồng tiếp tục ủng hộ, thì hành vi “rượu lái” sẽ dần bị đẩy lùi khỏi đời sống thường nhật.