Để kịp khung lịch thời vụ sản xuất vụ Hè Thu, nhiều nông dân ở nhiều xã trên địa bàn tỉnh Nghệ An đã lựa chọn xuống đồng cấy lúa ban đêm tránh nắng nóng khắc nghiệt. Việc cấy lúa đêm đối với nông dân tỉnh Nghệ An trở thành thường lệ mỗi khi khu vực miền Trung xuất hiện các đợt nắng nóng kéo dài trùng với lịch gieo cấy, thu hoạch nông sản.
Bóc tách từng cây lúa non cắm sâu chân rễ xuống mặt ruộng trong đêm.
Gần 20 giờ, tại cánh đồng dưới chân núi thuộc khu vực cửa ngõ xã Tân Châu (Nghệ An), chúng tôi dễ dàng nhận ra hàng chục ánh đèn pin tỏa những vòng tròn sáng và di chuyển chậm dưới mặt ruộng. Thi thoảng, các vầng sáng ấy lại chao nghiêng, lấp lóa mặt nước. Ánh sáng đó phát ra từ những chiếc đèn pin đội trên đầu của nhiều nông dân đang cấy lúa.
Đang dùng ánh sáng của chiếc đèn pin trên đầu soi rọi tập trung vào mặt ruộng để vợ nhanh tay dùng liềm cắt chân từng khóm lúa non, anh Lê Văn Xuân, xã Tân Châu cho biết, để tránh nắng nóng gay gắt ban ngày nhưng phải đảm bảo tiến độ khung lịch thời vụ vụ lúa Hè Thu, nhiều gia đình trong xã đã chủ động sắp xếp thời gian sinh hoạt, tranh thủ nghỉ ngơi vào ban ngày để tập trung lao động vào buổi tối. Lúc mặt trời lặn trên đỉnh núi, từ lúc 18 giờ là người dân ra ruộng lao động. Ngoài cấy lúa, cắt chân lúa non, rải khóm lúa ra mặt ruộng, người dân còn cào cho đất tơi, nhuyễn và bằng phẳng trên mặt ruộng.
Do ruộng vừa làm đất, tạo mặt bằng và hoàn tất việc lấy nước nên anh Lê Văn Xuân phải kéo hàng chục khóm lúa non vừa được chị vợ cắt chân rồi xếp đều trên tấm gỗ mỏng, chắc chắn để di chuyển và rải quanh mặt ruộng. Mỗi một lần kéo, hàng chục khóm lúa non chất đầy ván kéo, nặng từ 40 đến 60 kg/chuyến. Nhờ tấm gỗ nhẹ, nổi trên mặt nước và mặt ruộng nhão, có độ trượt lướt nên công việc kéo những chuyến lúa non đỡ phần vất vả, khó nhọc. Việc kéo khóm cây lúa non ra ruộng được thực hiện bởi đàn ông bởi đây là công việc đòi hỏi cần nhiều đến sức lực, lặp lại và di chuyển thường xuyên.
Ở nhiều những diện tích ruộng, nhiều chị em phụ nữ đang nhanh tay cấy lúa. Bên cạnh họ là những thau nhựa, nhôm đang đựng đầy những khóm lúa. Nhờ ánh sáng từ những chiếc đèn pin đội trên đầu và bàn tay thuần thục trong lao động của người nông dân nên dù lào động vào buổi tối, việc bóc tách từng cây lúa ra khỏi khóm rồi cắm sâu chân rễ xuống mặt ruộng vẫn diễn ra thoăn thoắt, cây lúa non cấy xuống ruộng vẫn ngay hàng, thẳng lối, mật độ, khoảng cách khá đều nhau. Khi cấy lúa vào ban đêm, mọi người thường đi theo nhóm từ 2 đến 4 người, luôn di chuyển gần nhau để tận dụng tối đa nguồn sáng của những chiếc đèn pin đang đội trên đầu.
Bà Hồ Thị Hằng, xã An Châu chia sẻ, từ cuối chiều cho đến gần 22 giờ là khung thời gian cao điểm bà con nông dân lựa chọn để ra ruộng cấy lúa. Bởi thời điểm này nhiệt độ giảm mạnh, gió và khí hậu mát mẻ, nước trên mặt ruộng cũng đã nguội hẳn nên việc cấy lúa vừa đỡ mất sức. Ở diện tích ruộng nhỏ thì người trong gia đình tự cấy, nhưng những nhà có diện tích ruộng rộng thì phải mượn, thuê mướn người, hoặc giúp đỡ nhau theo hình thức đổi công.
Chị Nguyễn Thị Lê, xã Tân Châu chia sẻ, ban ngày nắng gắt, bỏng rát, nước ruộng nóng, nếu ra đồng lao động thì rất háo nước, mau mệt, nguy cơ say nắng, sốc nhiệt rất cao. Do vậy nhiều bà con chọn thời gian ban đêm để ra đồng cấy, làm đất, đổ nước, be bờ, đắp chân ruộng. Dụng cụ đi làm đồng ban đêm vẫn như ban ngày nhưng có thêm những chiếc đèn pin để lấy ánh sáng phục vụ lao động. Giờ đang đầu hè, ngoài ánh đèn pin còn có ánh trăng nên công việc cũng khá thuận tiện. Quan trọng nhất là đỡ mất sức, tiến độ công việc đảm bảo khung thời vụ.
Phụ nữ xã An Châu cấy lúa giúp người dân xã Tân Châu (Nghệ An) theo hình thức đổi công hoặc thuê mướn.
Không riêng xã Tân Châu, An Châu tại các xã vùng đồng bằng của tỉnh Nghệ An như Minh Châu, Đức Châu, Diễn Châu…phương án cấy lúa đêm cũng được nông dân triển khai để tránh nắng nóng, đảm bảo sức khỏe.
Tại các xã này, người dân làm nông thường ăn cơm chiều sớm hơn thường lệ, tầm thời gian từ hơn 18 giờ, khi mặt trời lặn, thời tiết bắt đầu dịu mát, người dân lại í ới gọi nhau ra đồng. Nhiều tuyến đường làng liên thôn, xóm, cảnh người dân tất bật mang theo nước uống, đèn pin, nông cụ ra đồng nhanh chóng diễn ra.
Trên đồng ruộng, bóng người, ánh sáng đèn pin thấp thoáng và tiếng nói cười rôm rả, tiếng lội ruộng, tiếng máy cày làm đất, chở lúa non thường xuyên diễn ra khiến không gian nên nhộn nhịp mỗi đêm. Khi trời về khuya, mọi người gọi chờ nhau để rời ruộng, nghỉ tay, đưa nông cụ về nhà.
Theo người dân ở nhiều xã, những năm trở lại đây, việc ra đồng lao động, cấy lúa vào ban đêm đã thành thói quen mỗi khi khu vực miền Trung xuất hiện các đợt nắng nóng cực đoan, kéo dài. Người dân, nhất là bà con làm nông đã chủ động thay đổi thời gian lao động vào ban đêm để thích ứng với điều kiện thời tiết, vừa đảm bảo sức khỏe, hiệu quả công việc.
Theo ngành nông nghiệp tỉnh Nghệ An, vụ hè thu năm 2026, địa phương phấn đấu gieo trồng 56.000 ha lúa, phấn đấu đạt hơn 425.700 tấn lương thực. Hiện nay, việc sản xuất đang đối mặt với nhiều thách thức lớn khi nắng nóng kéo dài những ngày qua khiến nguồn nước tại các hồ đập, sông suối suy giảm, nguy cơ nắng hạn gay gắt và thiếu nước ngày càng gia tăng.
Trước thực tế này, tỉnh Nghệ An chỉ đạo, yêu cầu các địa phương chủ động phương án điều tiết nguồn nước, trong đó ưu tiên nước cho các vùng trọng điểm; khai thác tối đa trạm bơm dã chiến và thực hiện chuyển đổi cơ cấu cây trồng phù hợp, có khả năng chịu hạn ở các vùng cuối kênh, vùng khó khăn về nguồn nước...