Đông đảo người dân và du khách tham gia Lễ tế Tổ Mẫu Âu Cơ.
Lễ hội Đền Mẫu Âu Cơ được tổ chức hằng năm, gắn với huyền tích Mẹ Âu Cơ sinh ra đồng bào trong bọc trăm trứng – biểu tượng thiêng liêng của nòi giống Lạc Hồng. Tương truyền rằng, Tổ Mẫu Âu Cơ là Đệ nhất Tiên Thiên Công chúa, giáng trần vào ngày mùng 7 tháng Giêng. Người kết duyên cùng Lạc Long Quân, sinh ra bọc trăm trứng, nở thành 100 người con trai – khởi nguồn của giống nòi Tiên Rồng. Khi các con trưởng thành, Lạc Long Quân đưa 50 người xuống biển, Âu Cơ dẫn 49 người lên miền sơn cước. Người con trưởng ở lại đất Phong Châu kế vị, xưng Hùng Vương thứ Nhất, mở đầu thời đại dựng nước Văn Lang.
Lãnh đạo xã Hiền Lương đọc diễn văn tri ân công đức Tổ Mẫu Âu Cơ và cầu mong Tổ Mẫu phù hộ cho quốc thái dân an.
Trong hành trình mở mang bờ cõi, khi đến trang Hiền Lương (nay là xã Hiền Lương), nhận thấy thế đất hài hòa, ruộng đồng phì nhiêu, phong tục thuần hậu, Mẫu Âu Cơ đã chọn nơi đây làm chốn dừng chân. Người cùng các con khai khẩn ruộng hoang, lập thôn dựng ấp, truyền dạy nghề trồng lúa nước, trồng dâu nuôi tằm, se tơ dệt vải, đặt nền móng cho đời sống cư dân bản địa. Khi cơ đồ đã vững, non sông quy về một mối, ngày 25 tháng Chạp, Mẫu Âu Cơ cùng các tiên nữ hóa về trời, để lại dải lụa đào nơi gốc đa đầu làng. Tại vị trí linh thiêng ấy, nhân dân lập miếu thờ, đời đời hương khói tưởng niệm, khắc ghi công đức Tổ Mẫu.
Trải qua bao biến thiên lịch sử, Đền Mẫu Âu Cơ không chỉ là không gian tín ngưỡng linh thiêng trong tâm thức cộng đồng người Việt, mà còn nhiều lần được Nhà nước ghi nhận giá trị đặc biệt về lịch sử, văn hóa. Di tích từng ba lần được các triều đại phong tặng là Đền Quốc tế, hai lần ban sắc phong. Năm 1991, đền được xếp hạng Di tích lịch sử – văn hóa cấp Quốc gia. Năm 2017, Tín ngưỡng thờ Mẫu Âu Cơ được ghi danh Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia. Năm 2020, Tượng Mẫu Âu Cơ được công nhận là Bảo vật quốc gia.
Đoàn rước kiệu Lễ Tế.
Sau khi sắp xếp đơn vị hành chính, xã Hiền Lương tiếp tục đảm nhiệm trọng trách gìn giữ Điện thờ và thực hành Tín ngưỡng thờ Mẫu Âu Cơ; quan tâm tu bổ, tôn tạo khu di tích ngày càng khang trang, xứng tầm là điểm hội tụ của “bách gia trăm họ” tìm về cội nguồn, gìn giữ đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”. Đảng bộ, chính quyền và nhân dân địa phương không ngừng củng cố khối đại đoàn kết, chung sức xây dựng quê hương đất Mẫu ngày càng giàu đẹp, văn minh.
Tại buổi lễ, các đại biểu thành kính dâng hương, hoa và lễ vật tưởng niệm Tổ Mẫu Âu Cơ. Trước anh linh tổ tiên, lãnh đạo xã Hiền Lương đọc diễn văn tri ân, cầu mong quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, nhân dân ấm no, hạnh phúc.
Các nữ quan thực hiện lễ tế theo nghi thức truyền thống.
Sau nghi thức dâng hương là phần Tế nữ quan – nghi lễ chính của lễ hội. Đội tế gồm 21 thiếu nữ thanh tân, được tuyển chọn kỹ lưỡng về phẩm hạnh và phong nghi, tiêu biểu cho vẻ đẹp đoan trang của người con gái đất Mẫu. Chủ tế vận lễ phục đỏ, đầu vấn khăn đỏ; các thiếu nữ trong tà áo dài truyền thống, thắt dải lụa bên eo, thực hiện nghi thức theo nghi chuẩn cổ truyền, tạo nên không khí trang nghiêm, linh thiêng và giàu bản sắc.
Bên cạnh phần lễ, Lễ hội Đền Mẫu Âu Cơ năm nay còn có nhiều hoạt động văn hóa, văn nghệ, hội thi gói bánh chưng, giã bánh giầy…, góp phần gìn giữ và lan tỏa những giá trị văn hóa truyền thống, bồi đắp tinh thần đoàn kết, tự hào về cội nguồn dân tộc.