Giai đoạn chuyển mạnh sang tổ chức thực hiện Nghị quyết 57

Hoàn thiện thể chế, tạo nền tảng pháp lý đồng bộ

Thực hiện chỉ đạo của Trung ương, thời gian qua, Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) đã tập trung hoàn thiện thể chế, xem đây là khâu “mở đường” cho phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Ông Hoàng Anh Tú, Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học kỹ thuật và công nghệ cho biết, Bộ đã chủ trì xây dựng, trình Chính phủ để trình Quốc hội thông qua 10 luật thuộc lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong các kỳ họp thứ 9 và thứ 10 của Quốc hội khóa XV. Song song với đó, Bộ đang tiếp tục hoàn thiện hệ thống nghị định và văn bản hướng dẫn để bảo đảm các luật được triển khai đồng bộ, có hiệu lực ngay khi ban hành.

Việc hoàn thiện thể chế không chỉ dừng ở số lượng văn bản, mà hướng tới xây dựng một khung pháp lý thống nhất, thông thoáng, tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động nghiên cứu, ứng dụng và thương mại hóa công nghệ.

Theo tổng hợp của Bộ KH&CN, trong năm 2025, Quốc hội đã thông qua 7 luật về chuyển đổi số, 8 luật về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; Chính phủ ban hành 15 nghị định về chuyển đổi số và 23 nghị định về khoa học, công nghệ; các bộ, ngành ban hành hàng chục thông tư hướng dẫn. Đây là nền tảng pháp lý quan trọng để năm 2026 chuyển mạnh từ hoàn thiện thể chế sang tổ chức thực hiện, khai thác hiệu quả chính sách.

Một trong những điểm nhấn quan trọng là việc xác định và phát triển các công nghệ chiến lược. Bộ KH&CN đã tham mưu Thủ tướng Chính phủ ban hành danh mục công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ chiến lược theo Quyết định số 1131/QĐ-TTg. Trên cơ sở đó, nhiều chương trình lớn đã được triển khai, trong đó có Chương trình khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia phát triển sản phẩm công nghệ chiến lược ưu tiên.

Mục tiêu đến năm 2030, Việt Nam sẽ làm chủ thiết kế, tích hợp, chế tạo và đưa vào ứng dụng 6 nhóm sản phẩm công nghệ chiến lược, gồm: Mô hình ngôn ngữ lớn và trợ lý ảo tiếng Việt; hệ thống AI camera xử lý tại biên; robot di động tự hành; thiết bị và hệ thống mạng di động 5G; hạ tầng blockchain và các ứng dụng truy xuất nguồn gốc, tài sản số; thiết bị bay không người lái.

Bộ cũng đang xây dựng Đề án phát triển hệ thống trung tâm nghiên cứu, phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia, tập trung vào các công nghệ lõi, công nghệ nền tảng, hướng tới nâng cao năng lực tự chủ công nghệ quốc gia; đồng thời, tái cấu trúc hệ thống chương trình khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia giai đoạn 2026 – 2030.

Theo ông Hoàng Anh Tú, các chương trình sẽ được thiết kế theo hướng tinh gọn, tập trung vào các “bài toán lớn”, gắn với công nghệ và sản phẩm cụ thể. Đồng thời, cơ chế quản lý, tài trợ, giải ngân và đánh giá cũng được đổi mới theo hướng minh bạch, rõ ràng, tăng tính trách nhiệm và hiệu quả sử dụng nguồn lực. Cách tiếp cận này nhằm thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu, phát triển doanh nghiệp đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực làm chủ công nghệ của Việt Nam.

Hình thành mạng lưới trung tâm đổi mới sáng tạo

Ở góc độ phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, ông Chu Thúc Đạt, Phó Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo cho biết, Bộ KH&CN đã khẩn trương hoàn thiện hành lang pháp lý cho hoạt động ứng dụng, chuyển giao công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Trong đó, nổi bật là việc tham mưu ban hành Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo (Luật số 93/2025/QH15) và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chuyển giao công nghệ (Luật số 115/2025/QH15). Các văn bản hướng dẫn cũng đang được xây dựng đồng bộ để đảm bảo hiệu lực thi hành.

Những chính sách này đã tạo khung pháp lý quan trọng, thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong doanh nghiệp, đồng thời nâng cao hiệu quả hoạt động chuyển giao công nghệ, phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế xã hội và xu thế toàn cầu.

Một giải pháp quan trọng khác là phát triển hệ thống trung tâm đổi mới sáng tạo tại địa phương. Bộ KH&CN đã phối hợp với nhiều địa phương như TP Hồ Chí Minh, Bắc Ninh, Vĩnh Long, Tây Ninh, Phú Thọ… xây dựng kế hoạch và triển khai mô hình trung tâm đổi mới sáng tạo. Đồng thời, Bộ đã thành lập tổ công tác hỗ trợ tư vấn xây dựng và vận hành các trung tâm này.

Các trung tâm được kỳ vọng trở thành “hạt nhân” của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, đóng vai trò kết nối nguồn lực, hỗ trợ doanh nghiệp, thúc đẩy ứng dụng công nghệ vào sản xuất và kinh doanh.

Bên cạnh đó, Bộ tiếp tục thúc đẩy phát triển thị trường khoa học và công nghệ, các tổ chức trung gian, sàn giao dịch công nghệ nhằm tăng khả năng kết nối cung – cầu công nghệ.

Năm chuyển biến thực chất

Trong lĩnh vực chuyển đổi số, ông Lê Anh Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Chuyển đổi số quốc gia chia sẻ, Bộ KH&CN đã tham mưu ban hành Luật Chuyển đổi số (Luật số 148/2025/QH15), tạo hành lang pháp lý quan trọng cho quá trình chuyển đổi số quốc gia.

Bộ đang tiếp tục xây dựng các văn bản hướng dẫn thi hành luật, đồng thời triển khai xây dựng Chiến lược chuyển đổi số quốc gia đến năm 2035, định hướng đến năm 2040, dự kiến trình Thủ tướng Chính phủ trong tháng 6/2026.

Nhiều chương trình lớn đang được triển khai như Chương trình phát triển Chính phủ số, với định hướng lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm; Đề án chuyển đổi số cho doanh nghiệp nhỏ và vừa giai đoạn 2026 – 2030, nhằm nâng cao năng lực quản trị, sản xuất và khả năng tham gia chuỗi giá trị toàn cầu.

Ngoài ra, Bộ KH&CN cũng đang xây dựng và trình Chính phủ nhiều chương trình quan trọng như: Chương trình phát triển kinh tế số và xã hội số giai đoạn 2026 – 2030; Chương trình quốc gia về khởi nghiệp sáng tạo; Chiến lược phát triển và ứng dụng thiết bị bay không người lái (UAV); thành lập Quỹ đầu tư mạo hiểm quốc gia.

Các chương trình này nhằm tạo động lực tăng trưởng mới, thúc đẩy doanh nghiệp đổi mới sáng tạo, hỗ trợ người dân và doanh nghiệp tiếp cận các nền tảng số, nâng cao năng suất và năng lực cạnh tranh.

Đặc biệt, việc phát triển các công nghệ nền tảng như AI, blockchain, 5G, UAV… được xác định là yếu tố then chốt để Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Ông Bùi Hoàng Phương, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ khẳng định: Nghị quyết 57 đã khẳng định rõ quan điểm: Phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là đột phá quan trọng hàng đầu, là động lực chính để phát triển lực lượng sản xuất hiện đại, đổi mới phương thức quản trị và thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội.

Từ nền tảng thể chế đã được xây dựng trong năm 2025, năm 2026 được xác định là giai đoạn chuyển mạnh sang tổ chức thực hiện, tạo ra các kết quả cụ thể, đo lường được. Các chương trình, đề án đang được triển khai cho thấy cách tiếp cận ngày càng rõ nét: Lấy doanh nghiệp làm trung tâm, lấy sản phẩm làm thước đo, lấy hiệu quả thực tiễn làm tiêu chí đánh giá.

Tuy nhiên, để đạt mục tiêu đến năm 2045, vẫn còn không ít thách thức như năng lực hấp thụ công nghệ của doanh nghiệp, chất lượng nguồn nhân lực, cơ chế tài chính cho nghiên cứu và đổi mới sáng tạo, cũng như sự liên kết giữa các chủ thể trong hệ sinh thái.

Việc tiếp tục hoàn thiện chính sách, tháo gỡ điểm nghẽn và thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu sẽ là những yếu tố then chốt để đưa khoa học, công nghệ thực sự trở thành động lực phát triển đất nước trong giai đoạn tới.